Агьлю къурмакъ булан байлавлу гьаракат

Агьлю къурмакъ булан байлавлу гьаракат

Адам заманында агьлю къурмаса яда айрылгъан сонг бойдакъ къалса, бирбир себеплеге гёре янгыдан уьйленмеге болмай къала. Къардашлары кёмек этегенде йимик, шолайлагъа жамият къурумлар да къошула ва гьаракат эте. Эсгерилген масъаланы агьамияты уллу экенге гёре, Магьачкъала шагьардагъы агьлю къурмагъа кёмек этеген Центрны ёлбашчысы Магьаммат Къурбандибиров булан бугюн лакъыр этебиз.

– Кюйге къарагъанда, агьлю къурмакъ учун бир-бир гезиклерде адамлагъа кёмек этмеге тарыкъ бола, дагъы ёгъесе шолай аты булангъы Центрны къура турмагъа да тарыкъ болмас эди.

– Тюз, мекенли токъташдырып айтмагъа боламан – шолай центрлар гьалиге бизин жамиятыбызгъа бек тарыкъ. Булай деп айтагъанымны себеби – агьлю къурмагъа сюеген, тек янгыз яшайгъан эргишилер ва къатынгишилер кёп бар. Айрылгъан, тул къалгъан бойдакъ яшайгъанланы санаву, гертиден де, аз тюгюл. Гёресиз чи, ёллардагъы хатабалагьларда яда авруп оьлеген орта чагъындагъы адамлар нече де кёп болгъан. Натижада, янгыз къалгъанлар оьтесиз кёп. Шо саялы, агьлю къурувну уллу маънасы барны англап, янгыз яшайгъанлагъа кёмек этмеге токъташгъанбыз. Мисал учун, саламатлы ва уялчан иманлы тиштайпа эрге бармагъа сюйсе, ягъадан кёмек этилмесе, агьлю къуруп болса тамаша.

– Магьаммат, Центрыгъызны ишин бираз ачыкъ этгенни сюер эдик: нечик ишлей, къурулгъан кюю?

– Оьзге къурумлар йимик, эртенден ахшам болгъанча ишлейбиз ва ишибизде информация къуралланы, шоланы ичинде гьали генг яйылгъан социальный сетлени къоллайбыз. Гьап-гьазир турагъан психологларыбыз тарыкъ заманда къуршала, бу масъалагъа дин якъдан да янашмагъа тарыкъ экенге алимлерибиз де ишибизде ортакъчылыкъ эте. Шолай, уьстюбюзге гелгенлени къабул этип, олагъа тынглагъан сонг, не сюегенни билгенде, «арбабызны дёгерчиклери» айланма башлай.

– Центрдан кёмек излейгенлер не себеп саялы сизге геле: уялчанлыкъмы, оьз-оьзюне инанмайгъанлыкъмы, недир?

– Шолай себеплер нече де кёп: бирев хыйлы керен гелешген, тек арты гелмеген саялы оьзюне инанмайгъан бола; уллу чагъында янгыз къалгъанлар уяла; эри оьлюп тул къалгъан къатынгишилер халкъ не айтар деп тартына; башгъалар гелишмиш ишлени бажармай ва шолай оьзгелер. Амма бизге кёмек излеп, бирче яшап турагъанлар да геле. Белгили йимик, эр-къатын аралыкълар тетиксиз болмай къалмай. Биревлер эртерек уьйленген, башгъа агьлюде олжаны бириси динге бек бакъгъан, экинчиси иманы осал болуп бир-бирин англамайгъан гезиклер ёлугъа. Шолайлагъа да, насигьат сёзюбюз булан болагъан кёмегибизни этмеге къарайбыз.

– Пеленче бирев сизден кёмек гёрмек учун не этмеге герек? Оьзюню гьакъында язамы, не эте?

– Инг башлап биз турагъан ерге гелмеге тарыкъ. Сонг оьзюню гьакъында хас анкета толтура. Экевню къошмакъ учун, биз оланы гьакъында яхшы билмеге тарыкъбыз чы. Шолайлыкъ булан, гьар кимни оьмюр чагъын, яшлары барны-ёкъну, охугъанын, не иш юрютегенин, мал якъдан даражасын ахтарабыз. Не сюегенин, нени ушутмайгъанын, негер уьйренгенин де билмек агьамиятлы. Сонг анкета гьазирленген сонг, бары да маълумат базагъа салына. Онда сурат да бола. Амма ят адамгъа суратын гёрсетгенче, биз ол адамдан ихтияр алабыз, ол ушатмагъан гишиге суратны гёрсетмейбиз. Дин якъдан алса да, адамлыкъ якъдан алса да, шо дурус ва къатты кюйде сакъланагъан низам.

– Бары да адам бир йимик тюгюл ва биревлер суратын салма, оьзюню гьакъында башгъалар билгенни сюймей болмакъ бар. Шолай болса, не этесиз?

– Шолай болмакъ да бар. Гертиден де, гьар адамны оьз хасияты, битими башгъа. Озокъда, сурат болмаса, ишибиз бираз четимлеше ва агьлю къурмагъа сюегенлер шону англамагъа герек, тек шогъар да къарамайлы бизден болагъанны этмеге къаст этебиз. Ягъадагъы ичи бушуп айланагъанлар да бизге геле, танышларын уьйлендирмекни гьайын эте. Шо да – бир ёл. Бу масъалада бизин дагъыстанлы къаравларыбыз, къылыгъыбыз Ислам дин айтагъандан артда къала. Мисал учун, динибиз тиштайпагъа эрге бармакъ учун оьзюн таклиф этмеге ёл къоя. Адатларыбыз буса, шолайлыкъны ювукъ да этмей, оьктемлик къоймай. Барыбыз да анабыз Хадижа Мугьаммат Пайхаммаргъа ﷺ эрге чыкъгъан кюйню эшитгенбиз чи. Ол оьзюню къурдашындан таба Расулуллагьгъа ﷺ пеленче тиштайпа булан (Хадижа булан) уьйленмеге сюймейми деп сорашгъан болгъан. Натижада, олар гебин къыйгъан ва хыйлы йыллар татувлукъда бирче яшагъан. Гьалиги дин къызардашларыбыз да анабыз Хадижадан уьлгю алып, шолай этмеге болса, хыйлы да яхшы болур эди, янгы агьлюлер чалт къурулар эди деп эсиме геле.

– Белгили йимик, адамгъа агьлю къурмакъда кёмек этив – сюннет ишлерден. Ишигизге ягъадан кёмек этмекде тарыкълыкъ бармы? Мен айтмагъа сюегеним, танышларына агьлю къурмакъ учун кёмек этмеге деп сизге гелип, ортакъчылыкъ этмек нечик болур? Адамларда уялчанлыкъ бек яйылгъан чы.

– Озокъда, ишибизге болушлукъ этмек учун бизге къайсы кёмек де яхшы. Къардашлар, танышлар, ким сюйсе болсун, ювукъ адамына юреги авруп, яшавун тюзелтмек учун, бизге гелип, агьлю къурув деген гьаракатгъа къошулмагъа нечакъы да бола. Олар бизге гелмеге де бола, сюйсе телефондан таба да масъаланы етишдирмеге де ярай. Аслусу, олар кёмек этмеге деп айланагъан адам болуп турагъан ишни билмеге ва шону учун ихтияр бермеге гереклиги. Билмей этилген ишни арты да гелмес, оьзюне кёмек этилеген гишиге булайлыкъ яман тиймек де бар. Нечик алай да, экевню ёлукъдурмакъ, къошмакъ – бек инче иш, мунда сакъ болмагъа тарыкъ.

– Охувчулагъа сизин кёмегигиз булан къурулуп битген, яшап турагъан агьлюлени гьакъында билмеге къужурлу болур эди. Нечикдир оланы ашаву-яшаву?

– Биз оьзюбюз де олай къурулгъан агьлюлени гьакъында маълумат жыябыз, шолар баргъа сююнебиз. Тамаша гёрюнсе де, тек биз олар булангъы къатнавну олар бир ожакъ болгъан сонг уьзюп къоймайбыз. Заманда бир олар яда биз телефон сёйлейбиз ва бир-бирде ишибизге гелеген кюйлер де бола. Оьрде де айтгъан эдим, бизде психологлар ишлей деп, муна олар яшавда болагъан масъалаланы чечмеге кёмек эте, дин якъдан соравлар болса, билеген, охугъан адамлар англатыв бере. Яшавубузда сакълангъан ва бырын заманлардан гелген ерли адатларыбыз бар, шоланы бирлери пайдалы яда заралсыз буса да, Ислам динге къаршы чыгъагъанлары да аз тюгюл. Шо якъдан да ярыкъландырыв иш этмеге тюше. Айрокъда, агьлю масъалаларда динге къыйышмайгъан адатлар кёп. Эркъатынны бир-бирине бакъгъан борчларыны гьакъында кёп айтмагъа тюше. Гьали оюбузгъа гелеген кюйде, бизде къурулгъан агьлюлер учун гележекде лекциялар охусакъ яхшы болур эди ва шолай этмеге деп гёз алгъа да тутгъанбыз.

– Лакъырыбызны жамын чыгъара туруп, агьлю къурувда ортакъчылыкъ этив сюннет буса да, тек тынч ишлерден тюгюл деп айтма ярайдыр?

– Аллагьгъа ﷻ макътав болсун, бизге булай яхшы ва пайдалы ишге къуршалып, инсанлагъа кёмек этмеге болагъаныкъ саялы. Центрыбызны атындан Дагъыстан муфтиятны Фатава бёлюгюне, ону бары да къуллукъчуларына ва оьзге алимлеге баракалла сёзлер айтмагъа тийишли деп эсиме геле, неге десе оланы ёравларындан, кёмегинден гьар гюн дегенлей пайдаланабыз. Олар болмагъан эди буса, ишибиз алгъа да бармас эди. Булай алгъанда, жамиятыбызда яхшы адамлар аз тюгюл ва оланы гьаракаты булан янгыз къалгъанлагъа кёмек этив, янгы ожакълар къурув иш натижалы бола. Муна шолай, ювукъ адамларына юреги авруйгъанлагъа, «магъа не аварадыр» деп ягъада къалмайгъанлагъа да баракалла сёзлер айтмагъа тарыкъ. Ислам дин агьлю къурувгъа бек агьамият бере чи ва айрылывну масъаласы арагъа чыкъса, Аллагь ﷻ учун яратылгъан ишлерден – шо лап ачувун чыгъартагъаны. Айрылывну Есибиз Аллагь ﷻ сюймейгени саялы, шондан бола туруп бек сакъланмагъа тарыкъ ва алгъасамагъа тюшмей. Агьлю болдурув, экевню къошмакъ – бек шабагъатланагъан иш. Шо саялы бу яхшы ишге болгъан чакъы кёп адам къошулса, жамиятда парахатлыкъ да болур, гьар ким де этген ишине, негетине гёре шабагъат да алыр.

– Магьаммат, имканлыкъдан пайдаланып, охувчуларыбызгъа артда не айтар, не ёрар эдинг?

– Есибиз Аллагь ﷻ яшап турагъан агьлюлени татувлу ва берекетли этсин, гьали де къурулуп битмеген, бир-бирин тапмагъанланы буса, къошсун ва агьлю яшавну насибин гёрсетсин деп айтар эдим.

БАЯНЛЫКЪНЫ АЗИЗ

МИЧИГИШЕВ АЛГЪАН