Оьмюрюн дин яйывгъа багъышлагъан адам
Арабызда ажайып адамлар кёп бар, тек оланы хадирин, этген ишини уллулугъун олар бу дюньядан гетгенде билебиз. Тамаша иш, гьаракатны къыйматлыгъын инсандан сонг дурус багьалама болабыз, савунда буса, этилеген ишге уьйренчикли янашабыз. Бугюн шолай ажайып адамны гьакъында баянлыкъ этмеге сюебиз, гьай аман савунда етишип болмадыкъ. Ислам дин учун кёп загьмат тёкген, халкъына пайда этген, ярыкъландырыв иш юрютген Чагъаротар юртлу Биярслан Жумаковну гьакъында, ону хыйлыдан таныгъан Ильяс Умалатов булан, лакъыр этебиз.
– Ильяс-гьажи, Биярслан агъайны гьакъында сёйлеме башлагъанча, бир башлап билимни ва ярыкъландырыв ишни гьакъында маълумат бергенни сюер эдик.
– Билимни ва дин илму яйывну гьакъында айтсакъ, инсанны яшавунда да, жамият арада да шо лап агьамиятлы ишлерден. Неге десе, Есибиз Аллагь ﷻ бу дюньяны адамлар Оьзюне къуллукъ этсин учун яратгъан. Илму ва билим яягъан адамлар болмаса, тюз ёлну тангламагъа, ибадат этмеге бажарылмас. Шо мурат учун бюс-бютюн бары да пайхаммарлар гьаракат этген. Абу Давуд гелтиреген гьадисде шо гьакъда Пайхаммар ﷺ булай айта: «Гьакъ кюйде, алимлер – пайхаммарланы варислери, пайхаммарлар буса, динарлар, дирхамлар къоймай, олар янгыз билим къоя ва шо варисликге ес болгъанлагъа уллу яхшылыкъ тюшген». Шо саялы дин яймакъ – оьр къыйматлыкъдан ва пайхаммарланы иши. Даъват этивде къаст къылыв, айрокъда дин юрютмеге къоймайгъан заманларда, бек авур ва къыйын иш болгъан. Чагъыма гёре мен о йылланы гёрмесем де, тек атам да, уллатам да шо гьакъда айтып кёп эшитгенмен. Шо йылларда динге уьйретегенлер ва охуйгъанлар – лап къоччакъ адамлар болгъан. Олар, гертиден де, Аллагьдан ﷻ къайры биревден де къоркъмагъан.
Мени гиччи заманымда дин гери урулмаса да, тек шо якъдан адамланы англаву кёп аз болгъан, илму яйылмагъан, халкъ динге янгы гелип турагъан вакъти эди. О заманларда адамланы эсине гелеген кюйде, намаз къылса, ораза тутса, гьаж къылса, межитге барса, садагъа оьлешсе таман. Амма дин яймагъа, ибадатны теренлешдирмеге дегенлик болмгъан десе ярай. Муна шо йылларда, дин юрютмеге эркинлик берилгенде, республикабызгъа къайдагъы агъымлар гелмеге башланды. Адамлар мадрасаланы, билим алывну хадирин яхшы кюйде англамай эди. Биярслан агъай буса, шо мен биле-билгенли дин яйывну гьайында эди.
90-нчы йылланы ахырында уллу болгъан, акъ сакъаллы Биярслан Салимсолтанович дин лап тёбен даражадагъы юртларда билим яймакъ учун, ерли ата-аналагъа яшларын охумагъа йиберсин деп тилеп айлангъан. Шолай гьаракат этип, яшланы о замангъы аз санавдагъы мадрасаларда охутуп, жамиятына пайда гелтиреген кюйню этип, ол чалыша болгъан. Билим алма сюеген яшланы Буйнакскидеги, Хасавюртдагъы мадрасалагъа охума салгъан булан тамамланмай, Биярслан агъай, даим оланы уьстюне барып, охув не гьалда экенни тергеп дегенлей ва олагъа оьзюнден болагъан бары да кёмекни этип тургъан. Чагъаротарда, Хасавюрт шагьарда ва бир-бир башгъа ерлерде де ону яхшылыгъындан мадрасалар къурула ва хыйлы яш шонда билим ала. Хыйлы йылланы узагъында этилген шолай иш дин яйывгъа кёп пайда гелтирген, билим алгъанланы санаву бек артгъан.
– Даъват айрыча шабагъатланагъан иш деп айтма ярайдыр?
– Озокъда, ярай, шо гьакъда айтып да гетдим. Ислам дин ярыкъландырыв ишни, илму яйывну оьр даражалы ибадатгъа тенг эте. Аллагьны ﷻ каламан яйыв бу ва герти дюньяда инсангъа талайлыкъ бере.
Биярслан агъай этип гетген гьаракатгъа къарап тамаша боласан. Ол бек чомарт адам эди ва оьзюне йимик башгъалагъа да Есибизни шабагъаты болагъан кюй этмеге ажайып бажаргъан. Ол мадарлы адамланы дин яйывгъа къуршамагъа, олагъа ёл тапмагъа болгъан. Дин учун байлыгъындан пай чыгъартып, мадрасалагъа кёмек этегенлер, охувчулагъа къол узатагъанлар Аллагьны ﷻ разилигин къазангъан ва бу дюнья учун да оьзлеге ва айлана якъгъа пайда гелтиреген ишге къошулгъан. Гёресиз, бир адам нечакъы яхшылыкъ этмеге болгъан, нечакъы адамны яхшы ишлеге къошмагъа бажаргъан!
– Биярслан агъай йимиклер бизин якъларда, Дагъыстанда, Ислам дин оьсювге, ону яйывунда уллу иш этген десе къопдурув болмасдыр?
– Ол тамаша адам эди. Дин учун гьаракат этивде оьзю де жагь кюйде айланагъан, башгъаланы да шо ишге къуршамагъа бажарагъан инсан эди. Ол бу таза муратгъа сав яшавун багъышлагъан десе бирт де къопдурув болмас.
Мен ону уьюнде болгъанман ва бек простой яшавун, артыкъ заты ёгъун гёргенмен. Хыйлы адамлар охуп болардай бир-нече мадраса къурувгъа ол оьзюню хыйлы акъчасын харжлагъан, тек оьзю гиччи уьйде яшай эди. Бар-барлыгъына шюкюрлюк этип, оьзюн бай гёре эди. Ону ойлары янгыз мадрасагъа бакъгъан кюйде болгъан: не зат етишмей, не зат тарыкъ, деп гьаман ойлаша къала эди. Яшлар аз охуйгъангъа, дагъы да артыкъ муталимни охутмагъа болагъан мадрасалар толмайгъангъа ол бек талчыгъа, гьатта гёзьяшы чыгъып сёйлей эди. Яшлардан толуп ишлейген мадрасаланы гьакъында буса, ол бек сююнюп хабарлай эди. Гьали шоланы бирлеринде ону яшларыны яшлары дарс берип ишлей.
– Ильяс, сен ону гиччи заманынгдан берли таныйсан. Шо саялы бизге Биярслан агъайны яшав ёлун, нечик адам болгъанын айтгъанны сюер эдик.
– Ол оьзюню яшаву булан дин учун пайда этмеге сюегенлеге уьлгю гёрсетип гетди. Ол илмугъа охугъан, билим алгъан адам тюгюл, бай адам да болмагъан. Амма ол гьакъ юрекден Ислам динни яймагъа гьаракат этип, шогъар яшавун багъышлагъан Аллагьны ﷻ таза къулу эди. Ол лап ахырынчы гюнлерине ерли Ислам динни яймакъ учун чалышып тургъан. Эсимде бар, оьлгенче бир-нече гюн алда ол оьзю къургъан мадрасада онгъа ювукъ яш Къуръан охуп битгенге байлавлу оланы савгъатлайгъан гезик. Шолай гюнлени ол яшавунда лап насипли гюнлер деп санай эди. «Шу тюгюлмю дагъы инсан учун лап уллу талайлыкъ? Аллагьны ﷻ алдында шу тюгюлмю дагъы гёрсетмеге болардай яхшы иш?» – деп ажайып сююнеген сёзлери гьали де къулагъыма чалына. Шолай сююне туруп, ол охуп битген яшлагъа гиччирек байрам этди. Яшлар охувун узатсын ва билимни агьамиятлыгъын герти кюйде англасын учун, ол оланы шолай абурлап, сыйлап, олардан сююне, къувана эди.
– Таза негетге гёре, муратгъа етишмек, Аллагь ﷻ гюч ва имканлыкъ берегенни Биярслан агъайны уьлгюсюнден ачыкъ англайбыз.
– Гертиден де, Аллагьны ﷻ яхшылыгъы булан, таза негет уллу яхшылыкълагъа гелтирмеге бола. Шо гьакъда Дагъыстан муфтиси шайых Агьмат-афанди айтгъан сёзлери агьамиятлы: «Не йимик буса да иш башлайгъанда, шону гьакъ юрекден Аллагь ﷻ учун этегенде, негетни тазаласа, уллу уьстюнлюклеге етишмеге бола». Шолай этсе, таза негет тутса, адамны гьаракаты онгайлы болар, Аллагь ﷻ буюрса. Гьюрметли Биярслан агъайны уьлгюсю шолайлыкъны ачыкъдан гёрсетип тура. Есибиз Аллагь ﷻ ону гюнагьларындан гечсин, женнтени оьр даражаларына етишдирсин, яшавун оьзгелер учун уьлгю этсин ва авлетлерин де талайлы этсин, деп дуа этебиз.
Дин яймакъ учун оьзюн аямай чалышгъан шолай адамгъа ошайгъан болмакъны бизге Есибиз насип этсин. Ол, гертиден де, Дагъыстанда, айрокъда Хасавюрт районда, къумукъ юртларда Ислам дин яймакъ учун кёп иш этген. Хайырын, шабагъатын ахыратда гёрмеге огъар Аллагь ﷻ насип этсин!
Ажайып шонча кёп иш этген, Биярслан агъай йимик, таза адамны гьакъында бир макъалада барысын да айтмагъа бажарылмас. Ону гьакъында, этген ишлерин ва етишген уьстюнлюклерин айрыча китап язмагъа тийишли болур эди. 30 йылдан артыкъ жагь кюйде арымай-талмай Аллагь ﷻ учун кёп иш этилген ва шоланы барысын да язып сакъламагъа дурус болур эди, деп эсиме геле.
– Арив ой, шолай асар язмагъа Аллагь ﷻ кёмек ва пагьму берсин бизге.
– Гьатта лап оьлгенчеги замангъа ерли ол гьаракатын къоймай эди, бек эсги болгъан машини булан гьар гюн Хасавюртдан Эндирейге муалимни мадрасагъа дарс бермек учун элте эди. Ону тептеринде тамаша сиягь бар эди. Шону ичинде оьзюнден гьар ай муаллимлеге бережек алапалар гьакъда язылып бар эди. Алападан къайры, мадрасалагъа тарыкъ-гереклер де эсгериле. Ону васиятында имамлагъа тилев болгъан, шо муаллимлеге ва мадрасалагъа оьзюнден сонг гьар тарыкъ кёмеклер этилсин деп.
