Аврувлагъа гьакъ юрекден кёмек этеген доктор
Бир-бирде пеленче адамны гьакъында языгъыз деп тилеп, охувчулардан редакциягъа билдирив геле. Адам баракалласын айтмагъа, яхшы адамны атын аян этмеге сюйгенде, биз де ягъада къалмасбыз. Гертиден де, халкъны разилигин къазангъан инсан танывлу болмагъа герекдир. Бу гезик «Ас-Салам» газетни бир охувчусу, авруп доктордан инсаплы янашывну гёрюп ва шону бек ушатып, гьакъ юрекден шогъар савбол сёзюн айтмагъа сюйдю. Натижада, тёбендеги баянлыкъны игити – 47 йылны узагъында доктор касбуну юрютеген Патимат-Загьра Гьажиева булан ёлукъдукъ, лакъыр этдик. Ол, гьакъ кюйде, абургъа лайыкълы, гьалал кюйде жамиятгъа къуллукъ этегенин гёзюбюз булан гёрдюк.
– Патимат-Загьра Гьажиевна, етишип гелеген юбилейигиз булан къутлайбыз сизин! Энниден сонг да адамлагъа шу кюйде кёмек этип болардай, Есибиз Аллагь ﷻ сизге узакъ оьмюр ва савлукъ берсин деп ёрайбыз. Ярай буса, башлап яшав ёлугъузну гьакъында бир-эки сёз айтгъанны сюер эдик.
– Кёп савболугъуз, баракалла. Яратгъаныбыз савлукъ ва имканлыкъ берген чакъы заман айлана якъгъа пайда гелтирмеге умутум бар. Оьзюмню гьакъында айтгъанча касбумну, ишимни гьакъында айтар эдим ва шо гьакъда сагьатлар булан айтмагъа да боламан.
Буса да, тилевюгюзге гёре айтайым. Мен охуп, медицина институтну битдирип, яш йылларымдан берли адамланы савлугъун къолай этмеге, доктор болмагъа сюе эдим. Билим алгъан сонг, башлап окулист болуп, адамланы гёрмейгенин, осал гёрегенин сав этеген тармакъда чалыша эдим. Гьатта катаракта аврувгъа операциялар этмеге де башлагъан эдим. Амма, магъа башгъа специализациягъа чыкъмагъа тюшдю. Яшав ёлланы тамаша кюйде айланагъан кюю бар.
– Мен эшитген кюйде, янгы тармакъгъа чыкъгъаныгъыз атагъызны авруву булан байлавлу.
– Тюз, атамны бирден бюйреклери авруп, «почечная недостаточность» деген авруву бары билинди. О заман Дагъыстанда бу аврувгъа кёмек этип болагъан имканлыкълар ёкъ саялы, ону Москвагъа алып гетмеге тюшдю. Атам булан мен де гетдим. Атама бакъмакъ учун, бир йылны узагъында шо азарханада тегин ишлеп турдум ва диализ булан байлавлу тармакъгъа уьйренмеге гиришдим. Муна, шолай бюйрек аврув булан байлавлу медицинаны башгъа ёлуна чыкъдым. Дагъыстанда да шолай аврувлагъа кёмек этип болмакъ учун, герекли аппарат алынды, герекли шартлар яратылды. Оьр къуллукъдагъылар бу масъалагъа англавлу янашды ва тарыкъ-герек булан таъмин этмеге башлады. Мен буса, алгъан билимни яхшылыгъындан, янгы ёлда адамлагъа кёмек этмеге башладым.
– Булай уллу ишни башын башлама къыйын болгъандыр?
– Аллагьны ﷻ кёмеги булан башладыкъ, гьали де ишлеп турабыз. Озокъда, янгы ишни башлама тынч болмай, тек шо гьакъда ойлаша турмай, гьаракат эте эдик. Бир кабинетден, бир аппаратдан башладым. О заман бизин республикада менден къайры бу касбуну англайгъан, билеген дагъы адам ёкъ эди. Бара-бара иш къурма да уьйрендим, касбучуланы гьазирлеме де башладым ва, аслусу – хыйлы адамгъа рагьатлыкъ, яшавгъа умут бердик. Гьалиге Дагъыстанда 16 диализ центр иш гёре, 210 хас аппарат бар ва олардан 750 адам пайдалана. Бары да шагьарларда диализ этеген ерлер ачмакъны уллу маънасы бар, неге десе хыйлы йылланы узагъында жумада уьч керен йыракъдан даим шолай юрюмек адамлагъа бек рагьатсыз ва четим. Шо саялы болгъан чакъы кёп диализ центрлар ачмакъны яныбыз ва шону учун оьзюбюзден болагъан гьаракатны этмеге къарайбыз.
Макътанып айтагъан йимик гёрюнсе де, тек диализ центрлар кёп къургъан ва шоланы ишин ёрукълу этмеге бажаргъаным булан оьктем боламан, неге десе гёремен чи адамлагъа шо нечик енгиллик бере, нечик шолар оьзлени насипли гёре.
– Бираз алдын сизин булан ёлукъмагъа сюйгенде, Москвада илму конференцияда эдигиз. Муна кабинетигизде де хыйлы-хыйлы сертификатны гёремен. Гьасили: бир ерде токътамай ишлейсиз ва дюнья сынавдан артда къалмайсыздыр?
– Инандырып айтмагъа боламан, Дагъыстан гемодиализ якъдан бизин пачалыкъны бир азарханасындан да артда къалмагъан, дюньядагъы алдынлы клиникаларындан да кем ери ёкъ. Гертиден де, мен бола туруп илму ёлугъувланы къутгъармай ортакъчылыкъ этемен, дюнья сынавну да къоллайбыз, янгы-янгы къайдаланы да билебиз ва юрютебиз.
Юрегимни сююндюреген дагъы да бир иш – сынавумну оьсюп гелеген наслугъа берегеним. Республикадагъы бютюнлей деп айтмагъа ярайгъан кюйдеги диализ касбучуланы мен уьйретгенмен, охутгъанман. Нечакъы оьр даражалы аппарат буса да, тек шону яхшы билмейген, герек кюйде ишлетип болмайгъан касбучу болмаса, пайдасы аз болур.
– Къан тазалав булан байлавлу диализни ишин юрютмек адамны оьмюрюн узатмакъ деген тюгюлмю? Шо гьакъда дурус англай бусам.
– Тюппе-тюз англайсан. Адамны бюйреклери осал ишлейген яда бютюнлей ишлемей къалмакъ бар. Шолай заманда къан тазаланмай ва авруйгъан адам узакъ яшамай. Бизин ишибиз – бюйреклени орнунда къанны тазалап, шону янгыдан къаркъарагъа йибермек. Жумада уьч керен шо ишни этсе, адам толу кюйде яшама бола. Уьлгюбюз гёрсетеген кюйде, шо кюйде 29 йыл яшап турагъан пациентибиз бар. Тамаша тийсе де, 10-дан артыкъ адам гьаж къылмагъа болду: мунда йимик, сыйлы ерлерде де диализ этмеге имканлыкъ бар. Гьалиги заманда туризм оьсюп йибергенде, шу аврувдан авруйгъанлар парахат кюйде Дагъыстангъа гелмеге бола – олагъа да тарыкълы кёмегибизни этебиз.
Бугюнге иш къургъан кююбюзге, алдынлы аппаратлар ва бек тарыкълы сув тазалайгъан имканлыгъыбыз ва герек чакъы ерлерибиз бар саялы разибиз. Кёмекге гьажатлылар толу кёмегин гёре, бир пуршав да ёкъ оланы гьайын этип, оьмюрюн узатмакъ учун. Бизге гелегенлер чакъ алышынагъанын, сувну башгъалыгъын сезмей, оьзге адамлар йимик яшай, оьмюр сюре. Гёресиз, Аллагьны ﷻ яхшылыгъындан шулай имканлыкълардан пайдаланабыз!
– Патимат-Загьра Гьажиевна, авруйгъан адам сизден кёмек гёрмек учун не этмеге тарыкъ? Акъча имканлыгъы ёкълар къыйынлы гьалгъа тюшмейми?
– Бизден кёмек гёрмек учун бир манат да тарыкъ тюгюл! Бир заманда да, биревден де акъча алмагъанбыз. Ойлашып къараса, о бек багьалы иш – бир керен диализ этмек учун, янгыз дарман алатлагъа етти-сегиз минг манат тарыкъ. Аз заманны ичинде герекли кагъызлар да онгарыла, теп-тегин ФОМС-дан таба гьар шу авруву булангъы адам гелмеге, бары да герекли ишлерден пайдаланма бола. Сонг диализ – къан тазалав булан парахат яшай. Шо гьакъда тилевюм бар: артгъа салмай гьажатлылар тез гелсе, оьзлеге де яхшы, бизге де кёмек этмеге тынч.
Бизге уллу чагъындагъы эсли адамлар геле, бюйреклери авруйгъан ва гьатта эки де бюйреги ёкълар бар. Шолагъа барысына да оьр даражада кёмек этиле. Бизде ишлейген касбучулар бек илиякълы, юреги авруйгъан адамлар. Къатты хасиятлы, адам булан гелишип болмайгъанлар бизде узакъ къалмай, олардан тез айрылабыз. Шунда гелеген кимге сорасагъыз да, доктордан таба исси янашыв барны айтар. Бизин учун шолай янашыв бек агьамиятлы! Этеген ишибиз саялы, Яратгъаныбыз Аллагьны ﷻ алдында жавап бермеге герек болажакъны унутмайбыз.
– Гьалиги даш-баш, сатыв-алыв булан байлавлу девюрде шолай сёзлени эшитмек тамаша тие ва юрекни сююндюрмей болмай. Кюйге къарагъанда, шу клиникада ишлейгенлер герти эмчилер, таза докторлар?
– Сизин йимик биз де тамаша болабыз башгъа гьалны гьакъында эшитегенде. Докторлар – лап талайлы касбучулар деп эсиме геле, неге десе адамланы да, Аллагьны ﷻ да разилигин къазанмагъа болалар. Муна, шону учун чалышабыз: шу ва герти дюньяда юзюбюз ярыкъ болсун учун. Иман, дин бизге бек агьамиятлы. Масала, диализ учун бизге гелегенлер намазын заманында къылып болсун учун эргишилеге де, къатынгишилеге де айрыча ерлер бар.
Центрыбыз уьч смен этип ишлей, демек гече де, гюн де. Орта гьисапда, гюнде 60 адамгъа процедура этиле. Шону яхшылыгъындан аврувлар къыйналмай, сав адамлар йимик яшай: бир ери де авуртмай, оьзгелер йимик ашай, тёшекде тюгюл, сюйген ерине бармагъа бола. Шу бизин гьаракатыбызны булай натижасын гёрегенде насипли болмай боламы дагъы?! Аллагьны ﷻ яхшылыгъындан нечесе адамгъа яшама имканлыкъ бериле. Башгъача айтгъанда, гемодиализ – яшамакъ учун кюйленген бир ёл. Бир-бир йымышакъ ёравларыбыз ёкъ тюгюл, шоланы сакъламагъа бир къыйын да тюгюл. Кёп сув ичмеге ярамай, о-бу емишлени аз ашаса яхшы.
– Патимат-Загьра, сизге бары да аврувланы атындан уллу баракалла айтабыз! Шулай яхшы адамлар, бажарывлу докторлар бар саялы, Есибизге алгъыш этебиз.
– Бары да адамлагъа савлукъ, Аллагьны ﷻ берекети болсун, деп мен де ёрайман.
