Уьстюнлюклери булан халкъын оьр этеген улан
Макъаланы башына салынгъан атгъа тамаша бола тюшмей, бугюн лакъыр этеген улан миллети, ватаны учун къуллукъ этмеге белсенген адам. Шолайлагъа арада болгъур деп айтыла. Жамболат Магьтибековну танымайгъанлар таныса, огъар багъышлангъан бу сёзлер негьакъ айтылмагъанын англар.
– Жамболат, Дагъыстанда сени де, Магьтибеков тухумугъузну аты да белгили ва танывлу. Буса да, охувчуларыбызгъа оьзюнгню гьакъынгда, яшав ёлунгну суратлагъанны сюер эдик.
– Мен Атланавул (алдынгъы Меселем) юртда 1981-нчи йыл тувгъанман. Атам тавлардан бийик, болатдан къатты элни бир эрени, касбусу – муаллим, суратчы, къол яратывчулукъ уста. Аявлу азиз анам, жанымны баш булагъы, юрегимни чырагъы, касбусу – гиччи яшланы муаллими. Булар гьадия этип магъа Жамболат деп ат къойгъанлар. Уллу агъам, уьмметни тамларыны бир мекенли кюрчюсю Ибрагьим – имам, муаллим, суратчы, спортчу ва шаир. Жан авлагъымны гёзел чечеклери эки де къызардашым да, уллусу Пахуздек – муаллим ва шаир, гиччиси Сакинат-апай – муаллим. Уьягьлюм, Гьайдарбекни къызы Папум – уьй ярыкъны маънасы, явлетлени анасы, касбусу тигивчу. Уллу уланым Гьамза, информатика ва компьютер иш ёлунда гьаракат эте, гиччи уланым Умар, электронный инженерияны уьстюнде чалыша. Лап ортада якъланып, эки де улан булан сакъланып гюллени бир гюлю, гёзлеримни нюрю, къызым Хадижа – суратчы ва дюнья тиллени танглап, иш тутгъан. Олар барысы да булан Аллагь ﷻ рази болсун, иман-динде ва девлетликде узакъ оьмюр сюрмеге насип берсин!
– Гетген ай Дагъыстангъа гелген шат хабаргъа гёре, сени Окъ атышыв дюнья федерацияны ёлбашчыларыны арасына къошду. Къутлайбыз! Бу, гертиден де, гёрмекли иш, уллу жаваплыкъ да дюр.
– «Сиз себеплер этигиз, Аллагь ﷻ олардан таба ишлени кюйлер», – деп уллуларыбыз айта гелген. Оьзюм жаныма тюшген ишни узакъ вакъти арада чалыша туруп шу гюнлеге етгенде, оьзюм де къаравулламайгъан ерден Аллагь ﷻ берген ниъмат болуп, бютюндюньяны тарихли окъчулукъну къурумуну башчыларыны арасына чакъырыв болуп гирдим. Ахырын Алллагь ﷻ яхшылыкълагъа болдурсун, миллетге, уьмметге ва ахыратыбызгъа пайдалы этсин!
Шу ёлда окъчулукъну гележеги аслу масъалаланы чечмек учун уллу имканлыкълар болду. Гьар айны башында ёлугъувлар оьтгерме гёз алгъа тутулгъан. Ойлап, агьамиятлы масъалаланы чечмек учун ишибизни тутарбыз, Аллагь ﷻ буюрса.
– Сен уьйретген улан Магьамматариф дюньяны чемпиону болгъан булан да къутлайбыз. Дагъыстанлылар гьали болгъанча булай уьстюнлюкге етишмеген.
– Сыйлы Къуръан каламында Есибиз Аллагь ﷻ булай деген (маънасы): «...сен атмадынг, атагъанда, Аллагь ﷻ атды...» («аль-Анфаль» деген сура, 17-нчи аят). Бу бютюндуньяны ярышларында ингде оьр даражасын алгъан Магьамматариф де Аллагь ﷻ себеплени къаршы этип, алтын медалны савгъат этип берди.
Бу ишде кёп ажайып ерлер бар. Агьамият берип къарасакъ, Кореялылар юз йыллар булан 145 метрлик окъ атывну есилери болуп гелгенлер. Оьзлени ата-бабаларыны тарихли окъчулугъундагъы ярышларына гьеч къырдан гелген гишини къоймай туруп, бу йыл биринчилей сав дюньягъа ярышланы ачгъан. Янгыз эренлени арасында 400-ге ювукъ окъчуланы арасында яртысы кореялылар ва оьзгелери тыш пачалыкълардан гелгенлер, арасында финалгъа чыкъгъан лап да 16 бажарывлу окъчуну арасында Магьамматариф де чыкъмагъа болду.
Бу ишге кореялылар кёп ажайып болуп турдулар, аралап бизин окъчубузну гьар-бир савутуна, алатына тергев берип турду.
1/8 финалда къатты кюйде атышывун тутуп Магьамматариф бары да окъчуланы артда къойду. Лап ахырда алтын медал ярышында бире-бир ата туруп, бизден къайры оьзю саялы сав дюньяны окъчулары юреги авруп кёмеклешип, ахырда да Алагьдан ﷻ биринчи ер булан савгъатланды.
Бу уьстюнлюк янгыз Дагъыстан тюгюл, Россия тюгюл – бютюндюньяны окъчулукъ тарихинде ажайып иш болду.
Бу ярышларда Магьамматарифден къайры, Россия спортчулары уьлке бёлюк ярышларда уьчюнчю ер къазанды.
– Жамболат, окъ атышыв, окъжая булан нечик машгъул болдунг? Мен англайгъан кюйде, сени учун бу янгыз спорт болуп къалмай, бир яшав «философия» деп айтма ярайгъан оьлчевдеги гьаракат.
– Гьар-бир дагъыстанлы уланланы гиччи заманында тюрлю-тюрлю оюнлар бола эди, ашыкъ оюн болуп, «лянга» болуп ва оьзгелени арасында окъ атма бек ушата эдим. Биринчи жаяны атам этип берген эди, амма гьар йыл янгыртмаса да болмай эди жаяланы. Артда агъам Ибрагьим этип турду ва аз торайгъанда оьзюм этме башладым, гезеп орманларда яхшы-яхшы агъачдан эте туруп жаяларымны гючлю ва йыракъгъа атагъан этмеге уьйрендим. Амма арадан заман гетди, Анжиде Халкъ хозяйство институтгъа охума тюшюп, охувум теренлешди, спорт яндан ушуну давамлашдырып ва атчылыкъгъа байландым. Ушу спортну бир бёлюгюнде шёшге, къылыч, сюнгю ва оьзге савутлар булан ишни арасында окъчулукъ да бар эди. 2000-чи йылларда Жамал Ажигирей бир вакъти фабрикде этилген герти жая алып гелди, ону бек ушатдым, сонг акъча жыйып, Жамалгъа Москвадан толу жая ва окълар алдырдым.
Башлапгъы йылланы ичинде оьзюм атышып турдум, мени чакъырывума онча адам агьамият бермей турду. Сонг Абдулкъадир Атаевни спорт клубунда окъ атывну да юрютюп турдукъ. Шу арада Атланавулда, Таргъуда ва атчылыкъ клуб Жигитде окъ атывдан дарслар юрютюп турдум. 2010-нчу йылда клублар артма башлагъанда, мени булан Жамал Ажигирей де, Абдулкъадир Атаев де «Йибек ёлу» деген бютюн Дагъыстан окъчулукъ федерациясын къурдукъ. 2012-нчи йылда ат окъчулукъдан да ва ерден туруп атышмакъдан да уллу ярышлар оьтгердик. Шо арада гьар ерге бара туруп, агъам Ибрагьим булан хоншу республикаларда да клублар ачдыкъ: Мычыгъышда, Ингушетияда, Осетияда ва оьзгелеринде. Оьзю Дагъыстанда 2016-нчы йылда етмишге ювукъ клублар ачылды, гьар йыл 30-50 ярышлар оьтгериле эди. 2016-нчы йылда, Руслан Салимагаев дейген зубутлили улан, оьзюню атасыны атындан бир гёзалгъа салгъан Дагъыстан ярышланы бютюн дюньялы этип гётерейик деп гелди ва шо йыл CANYON’2016 деп биринчи уллу ярышлар оьтгерилди. Йылдан-йылгъа ярышлар да арта эди, окъчулар да къошула геле эди. Бюгюнге Аллагьны ﷻ яхшылыгъындан бизин окъчулар Россияны жыйым командасында оьр сатырларында тура ва ярышлардан медалларсыз къайтмай.
– Уланлар, къызлар не чагъындан тутуп къолуна къазархы тутса яхшы деп эсинге геле, не замандан гьазирленмеге бола? Сонг да, бизин республикада окъ атма сюегенлер къайда гьазирленмеге бола? Сен оьзюнг къайда уьйретесен?
– Алда эсгергенлей, гьарибиз яшлыгъыбызда жая тутуп болагъан чагъындан башлап шо жаяны тартма гючю болгъан азманда окъ атышма ярай. Демек, окъчугъа уьч йылдан тутуп, юз йылдан артыкъ болма да бола.
Озокъда, бек гиччи яшлар булангъы иш кёп агьамиятлы, оьзлеге, не де эки яндагъылагъа зарал этип къоймасын деп хантав болмай гёзден-гёз герек. Уллу чагъындагъыланы гьакъында айтсакъ, бугюн Россияны жыйым командасында мени артымда 58 йыллыкъ кёкрекли Абдулла Гьасанов дейген окъчу бар. Оьрде эсгерилген Магьамматариф Мирзаевге де бу йыл 60 йыл битди. Шолай чагъындагъылар да пагьмусун, гьюнерин гёрсете. Бу окъчулукъ ишде гючюнг бар чакъы гьеч дазу ёкъ.
Окъ атма сюегенлер Анжиде «Труд» деген стандионгъа язылма бола, не де «Узден» деген школада, не де районларда ва юртларда ишлейген уьйретивчю елерде гьазирленме бола. Къумукъ юртлардан Къарабудагъгентде Болат Гьажиев ва Завур Даудов бар, Манасда Магьамматсалам Алимурзаев бар, Солтанянгыюртда Иманали Убардинов бар, Атланавулда да ахтарывгъа гёре де дарсланы оьзюм юрютемен ва ювукъ арада Аллагь ﷻ буюрса окъчулукъ бина къурма сюеген Рустам Гьаписов йимик уланларыбыз да бар. Сюеген гиши табып болар Аллагь ﷻ буюрса
– Дин гёзден къарагъанда савлукъ сакълав учун спорт тарыкълы иш. Къазархы гьакъда буса, Пайхаммарны ﷺ гьадисинде тутдуруп айтгъаны белгили. Бары да бусурманлагъа тюз урма не учун тарыкъ деп эсинге геле?
– Бизин бийибиз Мугьаммат Пайхаммар ﷺ булай айтгъаны сакълангъан: «Яшларыгъызны окъ атма уьйретигиз, ол инг де яхшы ишдир».
Имам ас-Суютиден гелген гьадисде: «Атасы яшларын язып, окъ атып ва юзюп уьйретмеге борчлу», – деп гелтириле.
Бирдагъы агьамиятлы гьадисде: «Окъчулукъ – къуватдыр! Окъчулукъ – къуватдыр! Окъчулукъ – къуватдыр!» – деп Пайхаммарыбыз ﷺ уьч керен такрарлап айтгъан.
Олай тувра окъчулукъну, юзюп уьйренивню, атчылыкъны гьакъында айтагъан кёп гьадислер бар. Бу гьар бир якъдан агьамиятлы спортлар, адамны чыныкъдырагъан, савлугъу болуп, юреги болуп, иманы, пагьмусу артардай ишдир. Негетибизни Аллагь ﷻ учун сюннет, деп шу спортланы уьйретсек яшларыбызгъа да ва оьзюбюз де чалышсакъ, башындан тутуп, утгъанланы арасында боларбыз Аллагь ﷻ буюрса
– Кореяда оьтгерилген халкъара ярышларда ортакъчылыкъ этген ва федерациягъа къошулгъан сонг ватаныбызгъа къайтгъанда Дагъыстанны муфтиси Агьмат-афанди булан ёлугъувугъуз болду. Шо ёлугъув нечик оьтдю, не гьислер булан чыкъдыгъыз муфтини янындан?
– Ватангъа къайтгъанча бизин Москвадагъы къоччакъ уланлар Рустам Гьаписов онгарып къаршыладылар, айтылгъан ашханалагъа алып барды ва савгъатлар да берди. Ондан сонг ана топуракъгъа абат алып битгинче ерли халкъ да аралады, кёп уллу абур этдилер, Аллагь ﷻ оьзлерден рази болсун!
Арадан аз заман гетип, Дагъыстанны спорт министри Сажид Сажидов да грамоталар берди, артындан Дагъыстанны муфтиси Агьмат-афанди булан да ёлугъув болду. Гьазир стол артда лакъырлашдыкъ, ол тюрлю янларын, болгъан кюйлерин сорады. Биз де, Магьамматариф булан уьстюнлюклени гьакъында баян этдик. Ахырда да гележегибиз учун дуа да этип, халкъ арада яхшы ишлени кёп болдурайыкъ, яман ишлени де гери урайыкъ деп ёлугъувубузну тамамлашдырдыкъ.
– Жамболат, лакъырыбызны ахырында охувчуларыбызгъа не айтар эдинг, ёравларынг бардыр?
– Биз бырыбыз да жамиятны ичинде яшайбыз, оьз миллетибизде тувабыз, уьмметибиз де ахырат ёлгъа узата. Шу арадагъы вакътибизни инг де яхшы кюйде оьтгермеге инг башлам оьзюме, сонг гьар-бир адамгъа ёрайман.
Бирибиз де ахыратгъа нени де алып болмайбыз, этген ишлерибизден къайры. Шону англап, гьар оюбуз асил негетден толуп, алгъан тынышыбыз яхшы амаллы болуп, басгъан абатыбыз пайдалы болуп гелсе, сав эл де, уьммет де безенер.
Бизден алда ата-бабаларыбыздан, алимлерден, асгьабалардан ва башын тутуп Пайхаммарыбыздан ﷺ гелген гьазир низам, бизин яшавубузну тувгъандан, ахырат абзаргъа гёчгюнче этме герек агьамиятлы ишлери эсгерип язылгъан. Билимни азувтишлерибиз булан тутуп юрюсек, эки яныбыз, жамиятлар девлетликде яшама уллу имканлыкълар болур эди Аллагьны ﷻ буйругъу булан.
Не спорт булан машгъул болсакъ да, не касбу тутсакъ да, жанларыбызны таза сакъласакъ, уьстевюне эки яныбызны да таза юрютсек, сыдраларыбызны межитлерде тюзлейген йимик, маишатда да ишлерибизни динге гёре тюзлей гелсек яхшы болур чу!
Аллагь ﷻ бизин Оьзюню кёмекчилеринден этсин, яхшылыкъланы болдурагъандан, Оьзюню разилигин алагъанлардан этсин!
Вассаламу алейкум ва рагьматуллагьи ва баракатугьу!
