Халкъланы дослугъу – пачалыкъны кюрчюсю
Россия ватаныбыз дюньяда лап уллу топурагъы булангъы пачалыкъ, мунда гьар тюрлю пайдалы маъданлар, нап, газ, агъач ва оьзге хыйлы байлыкъ бар, тек РФ-ны лап уллу байлыгъы – бирче яшайгъан халкълар. Кёп миллетли уьлкебизни гележеги мекенли болмакъ ва тозулмай, чечекленмек учун, инг башлап халкъланы арасында татывлукъ, дослукъ болмагъа тарыкъ.
Совет Союзда бу масъаланы бек яхшы англай эди ва халкъланы дослугъу сёз булан дазуланмай, иш булан да узатыла эди. Шо саялы СССР оьсмеге, тораймагъа бажарды, зор гючлю душмандан уьст болду. Шонча уллу ва къуватлы пачалыгъыбызны къыр якъдан тозмагъа болмайгъанны англагъанда, бизин сюймейгенлер, халкъланы бир-бирине кисдирип, ичден таба бузмагъа болду. Шолай къоркъунчлукъ гьалиги девюрде де сакълангъан, неге десе ондан бек пайдаланма бола. Савут булан къаршы тургъанча, пачалыкъны ичиндеги ватандашланы бир-бири булан ябушагъан этсе, душмангъа учуз да олтура, муратларына дагъы да енгил етишмеге бажарыла. Шолай гьаракат башлангъанны гьис этебиз ва шону булан бирче бу къоркъунчлу агъымгъа бару салынмагъа тарыгъы ва салынагъаны янгы хабар тюгюл. Масала, Россияны Кавказ халкъларыны Ассоциациясы ватаныбызда миллет арада татывлукъ болдурмакъ учун гьаракат эте. Бугюн шо Ассоциацияны ёлбашчысы Абдурахман Темирханов булан лакъыр этебиз, бу къурум не муратлагъа къуллукъ этегенин билмеге сюебиз.
– Абдурахман Мамаевич, лакъырыбызны башында оьзюгюзню гьакъында айтып, охувчуларыбызгъа таныш болгъанны сюер эдик.
– Инг башлап «Ас-Салам» газетни гьюрметли охувчуларына: «Ассаламу алейкум», – деп айтма сюемен. Яхшылыкълар булан, бары да бусурманлагъа къатты савлукъ, узакъ оьмюр, иман ёрайман.
Оьзюмню гьакъымда атсам, мен Буйнакск районну Эрпели юртунда тувгьанман. Атам Мама Темирханов Дагьыстанны ат къазангьан гьайван доктору болуп ата юртунда элли уьч йыл ишледи. Ерли халкъ атабызгъа абур этип, Эрпели юртну бир орамына ону атын къойгъан. Мен оьзюм Дагъыстан Юрт хозяйство институтну ва Дагъыстан пачалыкъ университетни охуп битдиргенмен.
2012-нчи йыл Россия пачалыкъны Президентин сайлайгъанда В.В.Путинни яны болуп, ортакъчылыкъ этдим, сонг Пачалыкъ Думада да ишледим. 2015–2019-нчу йылларда «ФСК ЛИДЕР» деген къурувчу компанида ону ёлбашчысыны ойчусу болуп ишледим. «Даража» деген рагьмулу Фонд къуруп, илму ва инновация ишлеге болагъан кёмегимни этип чалышдым. Къайда ишлесем де, анадаш халкъыбызгъа болагъан кёмегим булан гьаракат этмеге къарайман.
– Сиз башчылыкъ этеген Россиядагъы Кавказ халкъларыны Ассоциациясы (Ассоциация кавказских народов России) не муратлар учун ва ким булан къурулгъан?
– Бизин Ассоциация 2007-нчи йыл оьтгерилген Россияны Кавказ халкъларыны конгресинден сонг амалгъа гелди. Шо къурум ачылмакъны маънасы – Россия пачалыкъны ичинде яшайгъан бары да миллетлени арасында миллетара (межэтнический) татывлукъ болдурмакъ. Олай да, миллет аралыкъда эришивлюклер болмасын деп ва, болуп гетсе, шоланы токътатмакъ учун къошулуп ишлемек. Бизин учун муна шу масъалалар лап агьамиятлы, биз шоланы алгъа салабыз. Бу муратлар ватаныбызны гележеги учун этиле. Уьлкебизде халкъ аралыкълар тюзевлю буса, оьзге масъалаланы чечмеге болагъанны гьар гьакъылы бар инсан англайдыр.
– Ишигиз нечик юрюле, «стратегия» гьакъда толумлашдырып айтсагъыз, охувчулагъа Ассоциацияны гьаракаты гьакъда англама тынч болар эди.
– Бир болуп, сыкълашып-къуршалып, пачалыкъны гележегин де ойлашып, бирликде, татывлукъда яшамакъны гьайын этип, иш юрюлежек. Муна шудур бизин аслу мурадыбыз ва шо стратегиягъа гёре хыйлы чаралар оьтгерилежек деп гёз алгъа тутулгъан. Бизин аслу гьаракатыбыз, ишибизни кёп яны жагьиллеге багъышлана ва оьсюп гелеген наслулагъа агьамият бермесек, бир де ярамай, неге десе олар нечик тарбияланып оьссе, шондан гележегибиз гьасил болажакъ. Шо саялы гючюбюзню, пагьмубузну къуршап, яшланы, жагьиллени тюз ёлгъа салмакъ бизин уллу борчубуздан. Миллетин, халкъын сюймей оьсген адамдан не пайда болсун?! Жамият учун да ондан бир яхшылыкъ болмас, оьзю де тюзелер-онгаяр десе тамаша.
– Гьалиги девюрде, айрокъда хас асгер гьаракат юрюлеген заманда, халкъланы бирлигин сакъламакъ бек агьамиятлы масъала. Пачалыкъ шону англайгъаны гьис этиле, ишигизге гьукумат якъдан кёмек тиеми?
– Сиз тюз айтдыгъыз, гертиден де, гьалиги, буссагьатгъы башыбызгъа къопгъан янгы девюрлер Украина пачалыкъда юрюлюп турагьан хас асгер гьаракат – СВО, сав пачалыгъыбыз учун уллу сынавдур. Бугюнлерде халкъ бирлигин сакъламакъ деген борч алдыбызгъа гелип токътагъан.
Бизин Ассоциациябыз бир ерде турмай, алгъа барывну ёлунда, янгы-янгы къайдаланы къабул этип ишлеме башлагъанбыз. Булай яхшы ишлерде гьукуматыбыз да Аллагь ﷻ буюрса кёмек этежекге инанабыз. Шолай болажакъ деп инамлы хабар бар. Жамият къурумлар пачалыкъ булан бирче, бир ёлда чалышагъанда уллу натижалагъа етишме болагъаны ачыкъ.
– Жамият къурум болгъан сонг, гьар сюйген адам Ассоциациягъа къошулма боламы? Кимлени къуршайсыз, кимлеге таянасыз?
– Тюппе-тюз, бизин жамият къурумубузгъа къошулма сюегенлер къошулма бола ва къошулма да тарыкъ, деп эсиме геле. Савлай Россия пачалыкъны ичинде 80 регион комитетлер къурулма гёз алгъа тутулгъан. Бизин аркъатаявубуз – жагьиллер, оьсюп гелеген наслу. Олар тамаша кюйде янгы къайдаланы тез ала, чалт охуй, гележек нечик болажагъы да олардан гьасил. Шо саялы къурумубузда жагьиллеге генг ёл ачылгъан, ватанына пайда гелтирмеге хыйлы имканлыкъ бар.
– Кавказ халкълар сакъланмакъ, чечекленмек ва оьсмек учун не герек деп эсигизге геле?
– Кавказ халкълар сакъланмакъ ва чечекленмек учун, барыбыз да бир болуп, биригип, дёгерек столну айланасында олтуруп, проект программаланы алгъа салып, иш гёрмеге тюше. Шолай болма да болур, деп пикрулар геле башыма. Яшлар охуп билим алса, уллулар олагъа тюз ёл гёрсетсе, тарбия бёлюнмей наслудан наслугъа гелсе, айлана якъ чечекленежек, алгъа баражакъ. Шолар булан бирче сав миллетлер, халкълар.
– Абдурахман Мамаевич, анадаш къумукъ халкъыбызгъа юрегигиз авруйгъанны билемен, миллетибиз алгъа баргъанны нече де сюесиз. Уллу даражалагъа етмек, алгъа бармакъ учун бизге не етишмей, нени уьстюде ишлеме тарыкъ?
– Бу дюнягъа тувгъан адамны, шо къумукъ яда башгъа миллетли болсун, оьзден, оьзюню халкъыны алдында оьзек борчу болма тарыкъ, деп эсиме геле. Шо борчну да тизгин этип, оьр даражалагъа етишмеге хыйлы намуслар салгъанман ва бу гюнге таба не йимик кёмек этип бола бусам, шо кёмекни этип де тураман. Гьар ким къолундан гелеген яхшылыкъны этме къараса, аз деп къоюп къоймай, къошумун этсе, айлана якъ шайлы алышынар эди. Мен ойлашагъан кюйде, бизге етишмейген зат – инсан оьз-оьзюне, къолундан гелеген ишге инанмайгъанлыкъ. Уллу бина да гиччи керпичлерден тизиле, биз де шо кюйде чыргъа таш болуп къошулсакъ, уллу там болажакъ.
– Имканлыкъдан пайдаланып, къумукъ халкъгъа не айтар эдигиз, не ёравлар берер эдигиз?
– Насигьат гьисапда халкъыма айтма сюемен: заманында гьакъыл тюшген эревюллю уланлар жыйылып, халкъыбызны гележегин ойлашып, тийишли болжал программалар къабул этип, шолагъа ва замангъа гёре иш гёрме тарыкъ болажакъ. Дагъы ёгъесе биз оьзюбюзню гележегибизни ойлашмасакъ, биз саялы бирев де, ят адамлар ойлашмажакъ.
Кёп сюеген, аявлу къумукъ халкъыма узакъ оьмюр, шат яшав ёрайман. Халкъыбызны бек бай тарихи, айтылгъан маданияты, илмугъа бакъгъан якъда оьктем болардай алимлери, пагьмулу шаирлери бар. Шоланы барына да тергев берип, бир болуп, халкъны гележеги учун абат алып иш гёрме тюшежек, деп эсиме геле. Оьсмек, алгъа бармакъ учун дагъы кюй ёкъ.
Гьаракатыбызны гьакъында айтма имканлыкъ бергенигиз саялы, гьакъ юрекден баракалла билдиремен.
