Яшлагъа багъышлангъан насипли яшав

Охувчуларыбыз эс этгендир, артдагъы бир-нече номерни узагъында газетибизни сегизинчи бетинде яшлар учун Насрулла Байболатов язгъан хабарлар чыгъып тура. Яшлар учун хабар да, шиъру да язагъан арабызда булай адам бары нечакъы да сююндюре. Бугюн Насрулла булан лакъыр этип, охувчуларыбызгъа ону таныш этмеге сюйдюк.

– Гьар къайсы язывчуну, шаирни адабиятгъа геливюню оьз сокъмагъы, ёлу бола. Насрулла, яратывчулукъгъа байлавлу сендеги гьасиретлик неден башлангъанны гьакъында айтып, бизин лакъырлашывну узатмакъны умпагьатлы гёремен.

– Мен бу ерде янгылыкъ ачмажакъман, озокъда, оьзюм тувуп оьсген ожакъдан, тарбия алгъан агьлюден башлангъан. Мени улланам, атамны анасы Галия, гюнагьларындан Аллагь ﷻ гечгир, оьзю татар миллетли болса да, къумукъ тилде чыгъагъан газетлени ва журналланы оьтесиз кёп сюе эди. Шолагъа язылыв болжал етишгенде, ол къолума таман чакъы харж да берип, мени почгъа йиберегени эсимде къалгъан. Анайым шолай гьайын этегенге гёре, район газетден башлап, республика оьлчевде къумукъча чыгъагъан «Ленин ёлу» да, «Адабият Дагъыстан» да, «Дагъыстанлы къатын» да, «Къарчыгъа» да бизин уьйде мен билегенли, гьар заманда да болгъан. Сонг да ата юртум Къарабудагъгентде Йырчы Къазакъны орамында алдын иш гёрюп тургъан китап тюкенден бизин къумукъ шаирлерибизни ва язывчуларыбызны басмадан чыкъгъан китапларын анайым акъча берип йиберип хыйлы сатып алгъанман. Почтальон къатын Патимат Сахаватова (ол да татар миллетли къатын) газетлени ва журналланы бизге етишдиргенде буса, анайым тахтамекде де олтуруп, гьасирет кюйде оьзю шоланы барысын да бир ягъа¬дан башындан ахырына чыкъгъынчагъа охуп, гёзден гечирип дегенлей битген сонг ол: «Ал, балам, сен де оху!» – деп магъа газетлени ва журналланы узатагъаны гьар къайсы газетни журналны, не де китапны къолгъа ала бусам да бугюнлерде де гёз алдыма гелип токътай. Газетлени, журналланы бетлеринде язылып чыкъгъан макъалаланы, машгьур шаирлени ва язывчуланы асарларын ол охумагъа таклиф этегени къумукъ тилге бакъгъан якъдагъы гьасиретликни юрегимде якъмагъа болгъан бир аламатдай анайым магъа яшда берген «башлапгъы дарслар» экенин гьали арадан кёп йыллар оьтгенде яхшы англайман.

Яратывчулукъгъа бакъгъан якъдагъы гьаваслыгъым буса мактапда охуйгъан йылларымда охуйгъан йылларымдан баш ала. Оьзюне бугюнлерде де уллу гьюрмет булан янашагъан, насигьат алагъан муаллимим Умсалимат Абсаламовна Бутаева юрютеген дарсланы барышында юрегиме Къазакъны, Анварны йыр хазнасы, Абусупиянны терен ойлары, Къумукъну къагьруманларыны, эревюллю эренлерини келпетлерини зорлугъу синген деп айтмагъа боламан. Муаллимимни таъсирини гючюнден мен халкъмны тилин, адабиятын уьйренмеге, маданиятын инчесаниятын, тарихин билмеге гьасирет болдум. Биринчи шиъруларым да оьр класларда охуйгъан йылларымда язылгъан.

Мен гележекде муаллимни ва мухбирни касбусун юрютежегимни яш йылларымдан берли биле эдим. Неге тюгюл, шо касбулагъа яшдан тутуп, бирисин де алдын гёрмеге болмайгъан кюйде гьасирет эдим. Аллагьны ﷻ пурманы булан гьакъыкъатда шолай болуп чыкды. Тек шо касбулагъа мен бирден гелип къалмадым.

– Нечик?

– Мактапны битдирип чыкъгъан сонг мени атам-анам юрт хозяйство, не де политехника институтгъа охумагъа тюшгенимни сюйдюлер. Мен буса, баягъы, гёз алгъа тутгъан мурадыма етишмек учун Дагъыстан пачалыкъ университетни дагъыстан филология факультетинде (гьалиги филология факультетини орус-дагъыстан бёлюгю) билим алажакъман деп къаныкъдым. Шолай арадан эки йыл оьтдю. Район газетни шо замангъы редактору, гюнагьларындан Аллагь ﷻ гечсин, Сагьадулла Жалалович Юсупов охувум ёкъ экенге ишге алмагъангъа, мактапны битдирген сонггъу эки йыл бош турмайман деп, район газетге ва дагъыстан къумукъ радиогъа материаллар йиберип турдум. Тюзю, шо къыйыным да бошуна чы къалмай эди шайлы гонорар йибере эдилер. Айтагъаным, уьйге къол къошмагъа болмасам да, атам-анамдан харжгъа акъча тилемей эдим.

1993-нчю йылда оьр охув ожакълагъа охумагъа тюшмеге етишип турагъан вакътиде муаллимим Умсалимат Абсаламовна бизге гелип, атам-атам булан этген лакъырындан сонг, олар мен айтагъан факультетге тюшежекге рази болдулар. Оьр охув ожакъда мен белгили алимлер Жангиши Магьамматович Хангишиевни, Нюраммат Хайруллаевич Ольмесовну, Абдулкъадир Юсупович Абдуллатиповну, Агъарагьиим Магьамматович Солтанмуратовну алдында билим алдым. Нюрмагьаммат Элдарханович Гьажиагьматов буса бизин факультетни деканы эди.

– Мен билеген кюйде, сен билим берив тармакъда ишлеп тургъансан. «Ёлдашгъа» сонг-сонг гелгенсен.

– Герти, мен билим берив тармакъда, мактапда муаллим, тарбиялав ишлеге къарайгъан директорну заместителини къуллугъунда ишлеп тургъанман. Сонг да, Къарабудагъгент районну Яшланы яратывчулукъ уьюню методисти болуп чалышдым. Билим берив район управлениеде хыйлы йыллар ана тилден ва адабиятдан дарс береген муаллимлени ишине къарайгъан баш касбучусуну къуллугъунда ишледим. Сонг да, билим берив район управлениесинде тарбиялав ишлеге къарайгъан баш касбучусуну къуллугъунда кютдюм. Дейгеним, шо йылларда ана тилден ва адабиятдан дарс береген муаллимлеге, шо вакътиде бизин районда иш гёреген 28-де мактапны ёлбашчыларыны тарбиялав масъалалагъа къарайгъан заместителлерине, вожатыйларына методика якъдан къолумдан гелеген кёмекни этип турдум. Вожатыйлар булан бирче яшланы ва яшёрюмлени бютюнроссия бирлешивлерини ерли къурумларыны иши туварылып къалмасны гьаракатын болдурдум.

Къарабудагъгент районну билим берив управлениесинде ишлейген йылларымда ерли маълумат къураллары булан байлавлукъ юрютюп де турдум. Дейгеним, охув ожакъларда болгъан агьвалатланы гьакъында язып, район газетге ва телевидениеге йибере эдим. Бай сынав топлагъан муаллимлени гьакъында язылгъан нечесе макъалам да район газетни бетлеринде ер тапды. Тувра касбу борчларым болмаса да, мен Къарабудагъгентдеги бир номерли орта школаны битдирип чыкъгъан 1991-нчи йылдан тутуп, район газетни бетлеринде гиччирек маълуматларым, макъалаларым ерлешдирилип, дагъыстан къумукъ радиодан берилип тургъангъа магъа шо иш де тапшурулгъан эди.

Шолай, мен билим берив тармакъда ишлеп тургъан сонг къысмат мени къумукъланы баш газети гьисапланагъан «Ёлдаш» булан инг алда иш сынаву гёрмекли, пагьмулу, пасигь тилли адамлар булан байлагъан. Айтагъаным, мухбирлик иш булан бирче 25 йылны узагъында инг сыйлы муаллимлик касбуну да юрютюп тургъанман.«Районну яшаву» газетде уьч йыл жаваплы секретарны къуллугъунда чалышгъан сонг, 2008 йылда мен «Ёлдашны» редакциясына ишге гелген гюнюмден тутуп, Къапур Салимурзаев, Абдулгьамит Мичигишев, Далгьат Алкъылычев биринчи насигьатчыларым болуп къалды. Нечик десегиз, таржумаларым, язгъан оьзге макъалаларым оланы къаламы булан чарлагъан сонг газетни бетлеринде берилип турду. Шо гьакъда айта туруп, оьзюм бёлюкге ёлбашчылыкъ этгинчеге, таржумачы болуп ишлеп башлап, редакцияны бары да дегенлей бёлюклеринде мухбир болуп ишлегенмен. Тек нечакъы гьасирет болсам да мени ишге чакъыргъан Камил Алиев (Аллагь ﷻ рагьмат этсин), оьзюм нечакъы сюйсем де, маданият ва адабият бёлюкню мухбири этип белгилемеди.

– Адабиятда алгъан башлапгъы абатларынг нечик болду? Яшлагъа багъышлагъан асарлар яратмагъа нечик башладынг? Шо бирден-эки болуп къалгъан иш тюгюлдюр чю?

– Озокъда, тюгюл. Бугюнлерде мен оьз хатымны излеп тапгъанман деп эсиме геле. Адабиятда янгылыкъ яратаман деп айтардан пикрудан кёп арекмен. Тек оьзюмню асарларымны яратагъанда белгили къумукъ шаирлер ва язывчулар аз тергев берген тармакъланы, айрыча алгъанда, яшлар учун язылагъан шиъруланы, хабарланы уьстюнде ишлемеге гьасиретмен. Сонг да, шиъру къайдада язылгъан яшлар оьзлер гьисап этип чечмеге тюшеген масъалаларым, янгыртмачларым (скороговорки), чечеген ёммакъларым маъналы чыгъадыр деп эсиме геле. Янгыртмачланы гьакъында айтсам, яшланы ялкъдырмайлы, оланы тил байлыгъын оьсдюрмеге болушлукъ этгенден къайры да, чалт охувну мердешлерин беклешдире деп эсиме геле. Неге тюгюл де шоланы гьариси дёрт сатырдан тизилген. Шо къапиялашгъан дёртлюклердеги сёзлени барысы да бир гьарп булан башлана.

Дейгеним, мен янгыз яшлар учун язаман. Озокъда, мен инг алда сююв лириканы язып башлагъан эдим. Яшлар учун шиърулар ва чечеген ёммакълар язмагъа буса, мен кёп йылланы узагъында къатнап тургъан къумукъланы инг пагьмулу шаирлерини бириси Жаминат Керимова оьзюню атын къойгъан гиччи къызым тувгъан сонг башладым.

Адабиятны аламына къолумну тутуп дегенлей алып гирген къумукъланы бир мен деген шаири Шейит-Ханум Алишева болду. Шейит-Ханум Арсланалиевна мен оьзюн таныгъанда Дагъыстанны Язывчуларыны союзуну правлениесини секретары, къумукъ язывчуланы ва шаирлени бирлешивюню ёлбашчысыны къуллугъунда, «Къарчыгъа» журналны жаваплы редактору гьисапда да чалыша эди. Яшлагъа багъышлангъан асарланы яратывну давам этмекни магъа инг алда ол таклиф этди. Озокъда, халкъмны машгъур шаирлери Магьаммат Атабаев ва Бадрутдин Магьаммов берген насигьатлар да языв ишимде пайдалы болуп чыкъды. Шо гьакъда айта туруп, яшлар учун кёп къужурлу асарлар яратгъан Вагьит Атаев де, Агьмат Устарханов де кёп керенлер ругьландырды. Оланы ятгъан ери ярыкъ болсун!

Бугюнлерде буса, къаламымдан тюшген гьар шиъру, хабар асарымны биринчи охувчулары болуп, белгили язывчу Яраш Бийдуллаев, машгъур шаирлерибиз Абдулла Залимханов, Казим Казимов да яндавурда табылагъангъа разилигимни билдирмеге сюемен.

Чинкдеси, артдагъы уьч йылгъа ювукъ вакътини ичинде яшлагъа ширулар да, хабарлар да язагъандан къайры да, олар кёп сююп охуйгъан «Къарчыгъа» журналыны жаваплы редактору болуп чалышаман. Яшлар учун ишлеймен. Мен оьзлени гьар заманда да алгъышлайгъан яшлар учун яратаман, шо саялы насипни де сеземен!

Баянлыкъны Азиз Мичигишев алгъан