Маслагьат этив – эришгенлени ярашдырмакъ
Эришгенлени ярашдырмакъ не заманда да зувап ишлерден саналгъан. Ислам дин бу масъалагъа айрыча тергев бере ва ругьани идараларда шогъар багъышлангъан айрыча бёлюклер бола, янгыз шо масъаланы айланасында чалышагъан алимлер де булан. Дагъыстан муфтиятны маслагьат бёлюгюню ёлбашчысы Абдулла Яикбаев булан шо ёлда этилеген гьаракатны гьакъында бугюн лакъыр этебиз.
– Абдулла-гьажи, инг башлап оьзюнгню гьакъынгды айтгъанны сюер эдик. Дагъыстан муфтиятгъа къачан къошулдунг?
– Мен 1969-нчу йыл Бабаюрт райондагъы Тамаза-Тёбе деген юртда тувгъанман. Ерли школаны битдиргенде Ростовдагъы халкъ хозяйство институтгъа охума тюшдюм. 1987–1989-нчу йылларда асгер борчумну кютдюм. 1990-нчы йылда далапчылыкъ булан машгъул болдум. 1997-нчи йыл «Россия бусурманланы союзуну» Ростовдагъы бёлюгюню ёлбашчысы этилип сайландым. 2000-нчи йылдан башлап Дагъыстан муфтиятгъа къошулдум, башлап Ногъай райондагъы Абу-Ханифаны атындагъы мадрасада директор болдум. Сонг Дагъыстан муфтиятны маслагьат бёлюгюне къошулдум, шонда хыйлы йыллар ишлеп тураман ва бу йылны февраль айындан берли шо бёлюкню ёлбашчысыман. Уьйленгенмен, беш яшны атасыман.
– Абдулла Арсланханович, муфтиятны маслагьат бёлюгю не учун къурулгъан ва не иш юрюте?
– Булай алгъанда Кавказда минг йылланы боюнда маслагьат этилип гелген, эришгенлени ярашдырмакъны жамият бойнуна ала болгъан. Гьалиги девюрге гёре, адамлар да тынглар йимик, маслагьат этилеген бир ер болсун учун, Дагъыстан муфтият бу бёлюкню ачгъан. Башында биз мунда янгыз уьч адам ишлей эдик, масъалалар кёп болгъан саялы энни бёлюкде чалышагъан алимлени санаву артгъан.
Маслагьат бёлюкню аслу мурады – эришгенлени ярашдырмакъ. Бизге агьлю масъалалар, далапчылыкъ булан байлавлу эришивлюклер, авариялардан сонггъу гьал саялы, адам оьлтюрювлер де болуп геле. Маслагьат бёлюк о-бу масъалаларда шариат не гьукму берегенни, нечик этме герекни англата, тюз ёлну гёрсете.
– Дагъыстанлылар не йимик масъалалр булан кёп геле, къайсы ишлер булан ишлеме тюше?
– Башлапгъы девюрлерден эсе, гьалиги масъалалар алышынгъан. Намаз къылмайгъан, дин юрютмейгенлер ёкъ деп айтма ярай. Шо саялы халкъны аслу яны ишлерин шариатгъа къыйышывлу юрютмеге къаст эте. Этген иши, оьзюн юрютеген кюю Ислам динге къыйышамы-къыйышмаймы деп билмеге сюе. Муна булай соравлар арт вакътилерде кёп болгъан.
Бизге лап кёп (95 процент деп айтма ярайгъан кюйде) финанс, акъча масъалалар булан геле. Ким кимге борчлу яда ким терс къазангъан, алгъан гелими гьалалмы, тюгюлмю деп сорап гелелер. Озокъда, алда йимик, яшавда болагъан эришивлю гьаллар, гьатта адам оьлтюрювлер булан масъаласын чечме гелегенлер де болмай къалмай. Инсан урлукъ бар чакъы, мал масъалалар, варислик пайлав, агьлюдеги ишлер ва шолай оьзгелери болмай къалмай ва бизин борчубуз – уьстюбюзге гелгенлеге Ислам дин масъаласына янашагъан кюйню англатмакъ.
Биз къарамайгъан масъалаланы гьакъында айрыча айтма сюемен. Финанс масъалалар деп айтгъанда, биз «пирамида» деген гьилла ишлеге къарамайбыз, гьукуматгъа ишлейгенлени алапа ва акъча булан байлавлу масъалаларын чечмейбиз. Онда башгъа законлагъа гёре иш юрюле, тарыкъ болса, уголовный ишлер де ачыла, жавапгъа тарта.
– Ярашывлукъ нечик оьтгерилегенни гьакъында айтгъанны сюер эдик. Маслагьат учун не тарыкъдыр?
– Маслагьат учун тарыкълы лап аслу зат – эришген эки де якъ ярашмагъа сюегенлик, оьзлеге гёре айтылгъан гьукмугъа рази болмакъ ва шону яшавгъа чыгъарма токъташмакъ. Сонг да, бираз чыдамлыкъ герек, неге десе бизге гелме сюегенлер кёп ва алданокъ язылмаса кюй ёкъ. Гьатта бир айдан да артыкъ токътама тюшеген гезиклер бола. Бизин бёлюкде ишлейгенлер терен билими булангъы алимлер. Бир-бирде оланы билимине бухгалтерлер де, аудиторлар да тамаша бола. Гёресиз, негети таза адамлагъа Аллагьутаала нечик билим бере! Дагъы ёгъесе маслагьат этмеге бажарылмай. Оьзлер билмейген масъала къаршы болса, алимлерибиз шо масъаланы теренине гирип ахтара. Бир-бирде масхара да этебиз, сайки тарыкъ заманда бизде ишлейгенлер комбайнёр, тракторист яда къурувчу болма да бажара. Къаралагъан масъалагъа шонча да тергевлю янашабыз. Аллагьгъа ﷻ макътав болсун, маслагьат бёлюгюбюзде шолай билимли уланлар жыйылгъан саялы.
Маслагьат этилегенде эки де якъ гелип, бир-бирини къаршысына олтура. Арада не масъала барны билгенде, биз шариат ёлда шону нечик чечме болагъанны англатабыз. Эки де якъ масъаласын бетге-бет билдиргенде, къалгъан янны биз этебиз. Англашыламайгъан зат болса, озокъда, герекли соравлар да беребиз. Сонг шариат гьукму чыгъарабыз ва эришгенлени ярашма чакъырабыз.
– Маслагьат бёлюкде ишлейгенлеге Дагъыстанны шагьарларына, районларына да барма тюшедир? Республикадан тышгъа чыгъагъан гезиклер болгъанмы?
– Озокъда, бир-бирде Магьачкъаладан чыкъма да тарыкъ бола. Аслу гьалда биз адамланы ишлерине муфтиятда къарайбыз. Алда районлагъа кёп чыгъа эдик, гьали олай тюгюл. Ишни къолайлашдырмакъ учун, маслагьат бёлюкню филиаллары Дагъыстанны ер-еринде ерлешген. Тав бойда, Хасавюртда, Къызларда бар, бираздан Дербентде де болажакъ. Шолайлыкъ адамлагъа да онгайлы, тахшагьаргъа геле турмай, ювукъ ерде масъаласын чечме бола. Амма масъаласы уллу буса, Магьачкъалагъа гелелер. Бир-бирде хоншу республикалагъа да чыкъма тюше. Онда авария яда адам оьлтюрюв болса, чыгъып барабыз. Масала, Мычыгъыш республикагъа барабыз, онда да бар булай бёлюк, Ансар-гьажи башын тута, ону булан даим байлавлукъдабыз, бир-бирибизге кёмек этебиз. Тарыкъ болса, олар да геле бизге.
– Маслагьат этмеге бажарылмай буса (масала, угловный ишлер булан байлавлу болуп) не этмеге боласыз?
– Тюзю, шолай гезиклер де бола. Бизин гючюбюз чатмайгъан ишлеге къошулмайбыз. Суд, прокуратура, полиция чечеген масъалалагъа бизге къошулма бажарылмай, шогъар имканлыгъыбыз да ёкъ. Ихтияр якълайгъан къурумланы ишине биз сугъулмайбыз, шолай ишлеге де къарамайбыз. О дюр компетентный къурумланы гьайы. Уголовный ишлер булан гелсе де, биз олайланы шолагъа къарайгъан идаралагъа бакъдырабыз. Авария болуп адам оьлгенде, ярашывлукъ болса, судда «примирение сторон» болду деп айтмакъ булан бизин ишибиз бите.
– Эришгенлер шариат гьукму булан рази болмайгъан гезиклер боламы? Шолай гезиклерде не этиле?
– Шолай гезиклер, озокъда, бола. Бизге маслагьат учун гелегенлер гьариси оьзюники тюз деп эсине геле. Амма эки де якъ дурус болуп болмай ва терс болгъан якъгъа сонг шогъар мюкюр болмагъа къыйын. Шариат гьукмугъа рази къалмайгъанлар, альгьамдулиллагь, бек аз. Неге десе, бизге багъып абат алагъанлар иманы барлар, олар масъаласын Аллагь ﷻ ёлда чечмеге сюе ва не гьукму болса да, ичинден шогъар рази болмагъа гьазир. Шо саялы адиллик излейген бусурман адам оьзю сюеген кюйде тюгюл, Аллагь ﷻ гёрсетген кюйде болма герекни биле ва шону къабул эте. Имансыз гелсе, огъар шариат гьукмуну къабул этмеге къыйын болажакъ. Бизге гелегенлени умуми яны (90 процентден къолайысы) маслагьат бёлюкню гьукмусуна рази къалып гете. Биз оланы сонг тергемейбиз, олай зат ёкъ. Иманы барлар сонг оьзлер намусуна гёре этмеге герек. Биз олагъа динибиз гёрсетеген ёлну англатсакъ къутулабыз, олар – гьакъ герти бусурман богъан сонг – шо гьукмугъа гёре этсе бола. Дагъы ёгъесе, бизге гелме маънасы да ёкъ!
– Абдулла-гьажи, имканлыкъдан пайдаланып, охувчуларыбызгъа не айтар, не ёрар эдинг?
– Биз гёреген кюйде, далапчылыкъ булан машгъул адамлар кёбюсю гезик тюз кюйде шариат дыгъар байлап болмай. Олар къардаш, къурдаш, таныш ва не тюрлю кюйде де сёйлешежек, тек шариат гёрсетеген ёлда дыгъар байламажакъ. Шо саялы къазанч булан доланагъанлар шариат гёрсетеген кюйде дыгъар байлап уьйренмеге герек. Шону нечик этегенни билмей буса, муфтиятгъа гелсин, биз англатарбыз ва гёрсетербиз. Шолай дыгъарлар байлангъан сонг, артда эришивлюк тувуп йиберсе, шо масъаланы беш минутну ичинде чечмеге бола. Бизин адамларыбызгъа шу лап уллу ёравум. Ваъзаларында шариат дыгъар нечик байланагъанны гьакъында айтсын, деп имамларыбызгъа тилей болабыз.
Сонг да, оьзюгюз де гёресиздир, айрылывлар, агьлю тозулувлар кёп болгъан. Шо саялы эр-къатын бир-бирине чыдамлы болсун деп айтар эдим. Аз-маз затлагъа чыдама сюймей, сан да гёрмей айрыла. Бу дюньягъа берилип къалмай, герти дюньяны гьакъында ойлашса, кёбюсю масъаладан къутулма болар эдик. Варислер бир-бири булан сонг эришмесин учун, кимге не зат къалажакъны васиятда мекенли язып белгилемек де агьамиятлы.
