Къайсы соравгъа да жавап табылар

Къайсы соравгъа да жавап табылар

Бусурманлар яшавунда билмейген масъалалагъа ёлукъмагъа бола. Охугъан адам да бюс-бютюн бары да затны билмеге болмай (бары да затны янгыз бир Аллагь ﷻ биле), къалгъанланы гьакында не айтарсан?! Амма белгисизни ачыкъ этмеге, берилеген соравлагъа жавап къайтармагъа тарыкъ. Динибиз яралгъан берли уьмметни яшавун енгил этмек ва гьар гюн ёлугъагъан масъалаланы уьстюнде чалышагъанлар бар. Аллагьгъа ﷻ макътав болсун, алимлени яхшылыгъындан билмейгенибизни билмеге, гьар-тюрлю мсъалаланы чечмеге болабыз. Гьалиги заманда ватаныбыз Дагъыстанда шо борчну муфтиятны Фатава бёлюгю оьз бойнуна алгъан. Шоны иши нечик юрюлегени, не масъалалагъа къаршы болагъаны гьакъда бугюн шо бёлюкню къуллукъчусу, белгили алим Зайнулла-гьажи Атаев булан лакъыр этебиз.

– Зайнулла-гьажи, Фатава бёлюк къачан ачылды ва алдына не йимик талаплар салынды?

– Дагъыстан муфтиятдагъы Фатава бёлюк 2016-нчы йыл ачылды. Шону борчу – гьалиги заманны талапларына гёре берилеген соравлагъа жавап къайтармакъ ва арада тувагъан гьар-тюрлю масъалаланы чечмек. 2016-нчы йыл болгъунча булай иш юрюлмей де турмагъан. Канонический деп аты булангъы шо бёлюк уьстюне гелгенлени соравларына жавап бере болгъан. Фатава бёлюк буса, гьар якъдан гелген соравлагъа (электронный почтадан, социальный сетлерден ва ш.б.) жавап бере ва сонг шоланы язып, жыйып информация къураллардан таба халкъ арада яя. Ишлеп башлагъанда гьаракатыбыз шоссагьат тюзелип къалды деп айтмагъа ярамай. Янгы къайдагъа гёчген къуллукъчулар бара-бара сынав топлады. Биз ишибизде арап уьлкелердеги булай бёлюклени уьлгюсюнден пайдаланмагъа къарадыкъ. Жавап къайтарагъанда къайдан алып айтагъаныбызны, къайсы китапда шолай язылгъанны гёрсетмек бизин учун борч. Шолай ишлей туруп, бара-бара къаст къылывубуз ёрукълу болуп бир къалипге гелдик. Гьалиге, берилген соравгъа жавап берегенде толу маълумат ачыкъ этиле ва арты булан къайсы китапгъа асаслангъаныкъ айтыла.

– Соравлагъа жавап бермек кёп заманны талап этедир ва хыйлы китаплагъа къарамагъа герекдир?

– Фатава жыягъанда, янгыз гьали арагъа чыкъгъан тюгюл, не заманда да ёлугъагъан ибадат булан байлавлу гьамангъы масъала гётериле буса, биз шафии мазгьапда айтылгъан алимлени асарларына асасланабыз. Аслу гьалда «Тухфатуль мугьтаж», «Мугънил Мугьтаж», «Игьаятуль Мугьтаж» деген китаплардан жавап табабыз. Шафии мазгьапны машгьур алими Ибну Гьажар аль-Гьайтами язгъан «Тухфатуль мугьтаж» ишибизге хыйлы кёмек эте.

– Гертиден де, гьалиге Фатава бёлюк кёп иш этген деп айтмагъа ярай. Ишни жамын чыгъарагъан жавалар булангъы китап чыкъгъан. Шо да гёрмекли натижадыр.

– Тюз, фатавалар булангъы биринчи китап гетген йыл гюзде чыкъды. Гьар-тюрлю жаваплар береген жыйым асар китап этип басмадан чыкъгъаны айрыча агьамиятлыдыр. Шогъар 100 фатава гирди. Оланы арасында яшавну бары да янларына тиеген масъалалагъа шариат береген жаваплар бар. Мунда ибадат, эдеп, акъча, медицина ва оьзге якъланы къуршайгъан масъалалар ачыкъ этилген. Узакъ къалмай экинчи китап да чыкъмагъа герек. Огъар 200 фатава гирежек. Ери гелгенде айтмагъа тийишли болур деп эсиме геле: бёлюкню къуллукъчулары этеген уллу иши бек тарыкълы ва агьамиятлы. Олагъа оьз атымдан баракалла айтар эдим. Гертиден де, шонча йылланы узагъында ишлей туруп олар сынав топламагъа болгъан, аслусу – жамиятгъа пайда гелтире.

– Гьалиги девюр арагъа салагъан масъалалар тувагъаны ачыкъ ва Ислам дин шолагъа да жавап табагъаны белгили.

– Озокъда, гьар гюн ким де алда болмагъан, янгы тувгъан масъалагъа ёлукъмагъа бола. Шоланы арасында акъча масъалалар айрыча ерни тута ва финанс булан байлавлу соравлар ажайып кёп. Къазанмакъ учун гьар гюн дегенлей янгы-янгы къайдалар арага чыгъа ва адамлар шолардан къайсы гьалал, къайсы гьарам экенни билмеге сюе. Сатыв-алыв тармакъгъа тиеген темагъа кёп зат айтылып тура буса да, шогъар байлавлу берилеген соравлар кемимей. Олай да, масала, акциялар гьакъда англатыв кёп беребиз. Ачыкъдан билинмесе де, гьалиги яшавда гери урулагъан гелимлер бек яйылгъан ва шоланы гьакъында маълумат беребиз. Мунда бизге арап уьлкелердеги гьалиги алимлени сынаву уллу кёмек эте. Шоланы уьлгюсю хыйлы масъаланы чечмеге имканлыкъ бере.

– Адамлар береген соравлар яшавну бютюн янларына тиегени англашыла. Буса да, къайсы соравлар кёпдюр, не масъала халкъны бек ичин бушдура?

– Гертиден де, берилеген соравлар тиймейген тармакъ ёкъдур. Шоланы арасында муна шу масъала биринчи ерде, о экинчи ерде деп айтмагъа къыйын. Гебин къыйыв ва айрылыв булангъы соравлар нече де кёп. Агьлю масъалалар, ихтиярланы якълав, гьар кимни бир-бирини алдындагъы борчлар гьакъда да берилеген соравлар аз тюгюл. Секетге тиеген, акъча булан байлавлу оьзге масъалалар да даим бериле. Умуми алгъанда фикх аслу ерни тута деп айтмага ярай. Биз де шо гьар соравгъа болгъан чакъы тетикли янашмагъа къаст къылабыз, бары да янларын ачыкъ этмеге къарайбыз. Амма арада чечилмей турагъан масъалалар да болуп къала. Мисал учун, криптовалюта булан масъалагъа бусурман алимлер токъташгъан жавап гьазирлемеген, бу сорав гьалиге ахтарылып турагъан даражада.

– Ал заманларда болмагъан, тек яшавда гьали ёлукъмагъа башлагъан соравлар лап къыйындыр?

– Оьсюп тербейген яшав, янгы технологиялар оьзлеге агьамият тарта ва шо арада масъалалар тувмай болмай. Шолар къыйн болма да бола, тюз. Амма шолагъа да жавап тапмагъа бажарыла. Шону учун динибизни аслу кюрчюлерин ахтармагъа, терен билимли болмагъа тарыкъ. Биз илму ёлда шолай гьаракат этмеге къарайбыз ва берилеген соравну жавапсыз къоймас учун бирче бирликде чалышабыз, жавапны къайдан да излеп тапмагъа къаст къылабыз. Тыш пачалыкъларда яшайгъан абурлу алимлер булангъы катнав, аралыкълар эки де якъгъа пайда гелтире. Дюньядагъы бусурман алимлер булан аралыкъ болмагъа герек деп биз алдан берли гёз алгъа тутгъан эдик ва шону яшавгъа чыгъармагъа къарайбыз, неге десе гьар кимни де оьз сынаву бола ва шондан башгъалар да пайда алса яхшы болур. Пандемия аврув яйылгъандан берли къатнавубуз он-лайн гьалгъа гёчмеге тюшдю, тек Аллагь ﷻ буюрса гележекде бир-бирибизни гёрюп де иш этмеге хыялыбыз бар.

– Зайнулла-гьажи, этеген ишигиз саялы баракалла ва Есибиз Аллагьны ﷻ разилиги болсун. Оьзгелер йимик, бизин газет де Фатава бёлюкден пайдалана, 12-нчи бетдеги Сорав-жавап сиз берген маълуматлар булан онгарыла.

– Сиз де савболугъуз, этеген ишибизни халкъ арада яясыз, динни оьсмеге болушлукъ этесиз.

БАЯНЛЫКЪНЫ АЗИЗ

МИЧИГИШЕВ АЛГЪАН