Рагьмулукъ яшавну енгил этер
Рагьмулукъ яшавну енгил этер
Бир адам нечакъы зат этмеге бола! Бир адам нечакъы пайда гелтирмеге бола! Айрокъда шо адам аврувланы савлугъун къолай этмек учун гьаракат этеген доктор буса.
Гючюн, заманын аямай жамиятгъа пайда этмеге белсенген, аврувланы гьайын этеген тамаша доктор булан бугюн газетибизни охувчуларын таныш этмеге сюебиз. Аида Адилова аврувлагъа умутун уьзмеге къоймай, олагъа кёмек этмек учун жагь кюйде чалыша. Иржайывлу, бетине нюр явгъан Аида Юсуповна гьатта йылы сёзю булан да адамны сав этмеге бажара.
– Аида Юсуповна, бир башлап оьзюгюзню гьакъында айтгъанны, сюер эдик.
– Оьзюмню гьакъында айтмагъа тамаша тие магъа. Аслу гьалда адамлагъа мен соравлар беремен, оланы гьалын, кююн билмеге къарайман. Докторлар соравланы дурус берип болмагъа, аврувну сёйлетип бажармагъа герек. Шолайлыкъ булан, аврув къайдан гелгенни себебин билебиз ва герекли эм тапмакъгъа гьасил бола. Лап биринчи диагностика – къатнавубуздур.
Къоркъмаскъалада Юсуп ва Умукусум Адиловланы агьлюсде тувгъанман, шонда орта школаны охуп битгенмен, деп айтма боламан. Гиччи заманымда халкъ бийивлени ва сувда юзювню бек ушата эдим. Эсим бар чакъы оьзюмню медицина тармакъ булан байлама сюе эдим. Аллагьгъа ﷻ макътав болсун, авруйгъан адамлагъа кёмек этив – мени учун яшав ёлум болуп чыкъды.
Оьсдюрюп турагъан уьч де къызым мени йимик медицинаны сайлагъанны сюемен. Уллу къызым медик болажагъы белгили – ол энни медучилишени 1-нчи курсунда охуй.
– Медицина касбуну не саялы сайладыгъыз, шогъар не себеп болду?
– Лап гиччи заманымдан башлап ата-анам мен медик болгъанны сюе эди. Мен оьзюм де шо касбуну ушата ва медик болма сюе эдим. Ожагъыбызда врачланы ва медицина тармакъны гьакъында кёп сёйлене эди. Эгечим врач-нефролог Элмира Хизриевна мени гёз алдымдагъы арив уьлгю эди. Муна шулай, гиччиден тутуп мен медицинадан къайры оьзге касбуну ювукъ да этмей эдим. Школаны охуп битдирген сонг, Дагъыстан медицина академиягъа лечебный факультетге охумагъа тюшдюм. Сонг ординатурада охувумну узатдым, госпитальный терапия факультетге охумагъа тюшдюм. Гьалиги вакътиде аспирантурада охуйман, диссертация якъламагъа гьазирленип тураман.
– Сиз терапия тармакъда ишлейсиз. Гьалиги девюрде терапевтге иш кёп бармы? Бар буса, шо не булан байлавлудур?
– Охуп битген сонг, мен 9 йылны узагъында ата юртумда терапевт болуп ишледим. Терапевтлер гьар якъдан терен билими булангъы касбучулар деп айтмагъа боламан. Аврувлар инг башлап булардан кёмек излей. Ишин бек билеген терапевт хыйлы якъдан билимли болмагъа, кёп масъаланы чечмеге бажарагъан касбучу ва аврувлар лап башлап олагъа геле.
Терапия – генг илму. Муну сайлагъан врачлар кёп охумагъа, даим билимин артдыра турмагъа, янгы къайдаланы ахтармагъа тарыкъ. Сонг да, олар гьар сагьатын адамлагъа кёмек этип йибере.
Терапевт докторну иши – уллу жаваплы загьмат. Аврувланы лап биринчи къабул этмеге башлайгъан доктордан хыйлы зат гьасил бола. Ол аврувну сонг оьзге касбучулагъа бакъдыра, ахтарывлар этдирте, азарханагъа ятдырта. Бизин касбубуз савлукъ сакълав тармакъда лап жаваплы деп айтса, къопдурув болмас.
Гьалиги заманда ишим онкология аврувлагъа кёмек этивге бакъдырылгъан. Гёз алгъа салгъан муратлагъа етишип боларман, деп умут этемен.
– Биз билеген кюйде, пандемияны вакътисинде аврувлагъа сиз тегин кёмек эте эдигиз. Шолай этмеге не эсигизге гелди ва авруп къалажакъдан къоркъмаймы эдигиз?
– 2020-нчы йыл, яш табып декрет отпускдагъы вакътим эди буса да, пандемияны лап биринчи гюнлеринден тутуп телефондан таба аврувлагъа кёмек этмеге башладым. Нече де къыйын ва авур заманлар эди. Шо вакътиде тегин кюйде аврувлагъа кёмек этмеге ва тарыкълылагъа оьзюмден болагъанны этмеге сюегенимни Дагъыстандагъы бары да соцсетлерде билдирдим.
Мен гече де, гюн де дегенлей, ял алмай ишлей эдим. Даим консультация этип турдум. Магъа бизин республикадан, Россияны регионларындан ва гьатта тыш уьлкелерден де яза эди. Бир-бирде ингилис тилден таржума этмеге де тюше эди.
Шо гюнлерде бек къыйын гьалдагъы аврувлар ёлугъа эди, оланы уьйлерине бармагъа тюшеген гезиклер де болду. Амма ковид аз болгъан булан, ону таъсири ёкъ болуп къалмады. Бу аврув оьзюнден сонг хыйлы авур гьаллар къойду.
О заман къоркъунчлукъну гьакъында ойлашмай чалыша эдим. Ишим ажайып кёп саялы, оьзюмню гьакъында ойлашма заманым да ёкъ эди. Бек авур саналагъан тромбоэмболияны ачыкъ эте эдик. Амма Аллагьны ﷻ яхшылыгъы булан, хыйлы аврувгъа эм тапдыкъ, савлугъун къолай этдик. Оьпкелери 75 процентге зараллангъан 90 йыллыкъ къарт ажайгъа кёмек этмеге болгъаныкъ айрыча эсимде къалды.
– Аида Юсуповна, сизге рагьмулукъну доктору деп айтса артыкъ болмас. Муна гьали-гьалилерде де рамазан айны вакътисинде сиз уьйлерине барып, онкологиядан авруйгъанлагъа тегин кёмек этип юрюдюгюз. Аслу ишигизде де ишлеп, сонг ишден сонг авруйгъанланы уьстюне де бармагъа имканлыкъ къайдан табыла?
– Гьар эртен таза юрек булан уянаман ва кёп сююп ишиме бараман. Адамлагъа табылмагъа, болагъан кёмегимни этмеге жаным бек ушата. Гьажатлылагъа пайда гелтирмек – уллу насип деп айтмагъа ярайдыр. Гьар «баракалла» – юрекге балгьам тийдиргендей уллу сююнч, нече де арив тиеген иш. Шолай бола туруп, айтыгъыз гьали, врач деген касбудан яхшы касбу бармы дагъы?
Гюндюзлер мен клиникада ишлеймен, ахшам 6-дан 8 болгъанча онлайн къайдада тегин консультациялар этемен. Нечакъы яман тие буса да, тек авруву оьрчюп гетген, къыйын гьалдагъылар ажайып кёп бар.
Бу йыл рамазан айны вакътисинде янгы акция ойлашып, онкологиядан авруйгъанланы уьйлерине барып, болагъан кёмегимни этдим. Арабызда онкологиядан авруйгъан ва осал яшайгъан, 1-нчи группалы сакъатлар, тёшекден турмайгъанлар, докторну кёмегине бозара къалгъанлар аз тюгюл. Мени эсиме гелеген кюйде, загьматгъа нечакъы кёп берилген буса да, рагьмулу иш этмеге сюйсе, ким де чола тапмагъа болар.
– Этеген ишлеригизден, рагьмулу янашывдан гёрюнеген кюйде, сиз аврувлагъа ачыкъ юрек булан къарайсыз, гьажатлылагъа къолдан гелеген кёмек этмеге къаст къыласыз. Булай языкъсыныв, рагьмулукъ къайдан гелген сизге?
– Кюйге къарагъанда, бары да зат яшлыгъымдан баш ала. Охуп, доктор болмагъа сюегеним, ата-анам берген тарбиядан башланадыр. Агьлюбюзде иман-дин англавлар, рагьмулукъ ва языкъсыныв гьислер кёп айтыла гелген, айлана якъдагъылагъа пайда гелтирмекни гьакъында хыйлы эсгерилген. Лап шо кюйде энни оьз авлетлеримни де тарбияламагъа къарайман. Олар жамиятгъа пайда гелтирмеге болургъа умут этемен.
– Адамлагъа тегин кюйде кёмек этеген уьлгюгюзню генглешдирмеге, яймагъа боламы? Гьажатлылагъа кёмек этердей оьзге касбучуланы къуршамакъ учун не этмеге тарыкъ, деп эсигизге геле?
– Мен ойлашагъан кюйде, этмеге сюйсе, мунда къыйын иш ёкъ ва гьар доктор да тегин ёлда медицина якъдан кёмек этмеге бола. Динибиз де уьйретеген кюйде – Есибизни разилигин къазанмакъ учун. Бу иш пандемиядан башлангъан ва энни де юрюлюп тура.
Масала, «Медицина Дагестана» деген соцсетлерде айрыча гюп бар ва ону юрютеген адам – таза ва рагьулу юрекли Элмира дейген тиштайпа. Бу адамлар амалсыз яшайгъан аврувлагъа кёмек этмек учун гьаракат эте. Шолар рагьмулу ишни айланасында жыйылгъан ва къолдан гелеген кёмегин эте. Шоланы арасында мен де барман ва мурадыбыз – консультация булан дазуланмай, авруйгъанлагъа болагъан оьзге кёмегибизни де этмек.
– Аида Юсуповна, лакъырыбызны ахырында охувчуларыбызгъа не айтар эдигиз?
– Доктор гьисапда, мен инг башлап бары да адамгъа савлукъ ёрар эдим. Сонг да, парахат яшавлукъ болмакъны ёрайман. Авруйгъанлагъа тез сав болмагъа ёрайман. Адамланы чакъыраман савлугъуну гьайын этмеге, тек оьзлер оьзлени сав этмеге къарамасын деймен, шону орнунда заманында доктордан кёмек излесе яхшы.
