Анварны музейи – яратывчулукъну очагъы
Кёплер биледир Магьачкъалада уллу шаирибиз Анвар Гьажиевни атындагъы музей барны. Къумукъ поэзияны классиги, Дагъыстанны халкъ шаири яшагъан уьй, яратгъан ери аявлап жыйылгъан ва къаравчулар учун сав йыл ачылгъан. Мунда шаир яшагъан кюй сакълангъан, ол къоллагъан савутлар, алатлар, китаплар, огъар берилген савгъатлар бар. Музейни гьакъында огъар къарайгъан Дагъыстанны халкъ шаири Багьавутдин Гьажиев булан лакъыр этебиз.
– Багьавутдин Анварович, сиз Анвар Гьажиевни атындагъы музейни ишин юрютесиз (заведующий). Атагъызны атындагъы музей ачмакъ деген ой нечик гелди? Къыйын болдуму шону яшавгъа чыгъарма?
– Къумукъ поэзияны классиги яшагъан уьюн, яратывчулукъ юрютген ерин охувчулар, адабиятны сюегенлер учун сакъламакъ арив болар деген ой гелгенде, Анварны музейин ачмагъа токъташдыкъ. Къыйын-тынч болдуму, болмадымы деп гьали билдире турмаса да ярайдыр, тек мурадыбызгъа етишдик деп айтма болабыз. Адамлар кёп сююп мунда геле, шаирибиз яшагъан кюйню гёре, ону яратывчулугъуна ювукъ бола.
– Февраль айны 21-нде шаирибизни эсделик гюню. Бу гюнге байлангъан хас чаралар боладыр? Анварны бай ва терен яратывчулугъун эсге алмагъа шо тарх бирдагъы бир агьвалат йимикдир?
– Гертиден де, 21-нчи февраль Анвар Гьажиевни эсделик гюню. Шо гюн 1994-нчю йылда атабыз узакь аврувну натижасында гечинген эди. Ондан кьайры, 21-нчи февраль мени тувгъан гюнюм бола. Шо саялы да 21-нчи февралда оьтгерилеген Ана тиллени Гюнюн биз гьар йыл башгъа гюнге чыгъарабыз, мисал учун, 18, 19, яда 20-сына. Озокьда, Анвар Гьажиевни эсделик гюнюнде, айрыча хас чаралар оьтгериле. Мисал учун, юртгъа Костекге барып ону къабаруну устюне чыгъабыз, ондан къайтып гелип огъар шагьарда салынгъан эсделикге барабыз. Гетген йылны эсделик гюнюнде Дагъыстанны Тахо-Години атындагъы милли музейни ёлбашчылары бизге гелген эди. Биз олагъа Анваргъа багъышлангъан «Шаир юрек» деген телевидение язгъан берилишни гёрсетдик, шаирни шиъруларын охудукъ ва атабыз сюеген ашлар булангъы столну эки янында узакъ заман лакъырлар этдик.
– Музейге гелегенлер кимлердир? Шогъар гёре ахтарывлар этилеми? Республикабызгъа гелеген къонакълар-туристлер де геледир музейге?
– Музейге гелегенлени биз ахтарагъаныкь кёп бола. Бу масъалада кёп кьыйынлыкълар да ёкь тюгюл. Мисал учун, айры туристлер, оьзлер телефонлардан ахтарып гелелер. Дагъыстангъа тыш пачаллыкълардан кёп турист группалар гелегенни биз билебиз, шоланы автобусу гелип бизин музейни алдында да токътагъанны сюебиз.
– Йыракъдан гелегенлер дагъы да кёп болсун! Буса да, Анварны музейи – инг башлап яш наслуну оьзюне тартагъан ер болма герекдир. Юртлардан охувчу яшлар гелегенни билемен. «Пушкинни картасына» гирген Анварны музейи шондан да пайдаланма имканлыкъ бере чи.
– Бизин гьар гюнлюк ишибизни гёзден гечирсек, биз охув ожакълагъа кёп тергев беребиз, олар булангъы ишни тыгъыс байлавлуъда юрютебиз. Яшлар ва муаллимлер, студентлер, алимлер, оьзлени геливю булан бизин музейни ичин жанланшдыра, олар бизден янгы маълуматлар алагъан йимик, бизге де янгы маълуматлар гелтире. Мени яшавдагъы абатларым да охув ожакълардан башлангъан эди. Он эки йыл муаллим болуп ишледим, школаларда, завуч да, директор де болма тюшдю. Муна, сёз еругъунда айтгъанда, тангала бизин музейге Паравул юртдан охувчу яшлар геле. Олар оьзлени ёлугъувун ана тиллени Гюнюне багъышлама сюе.
– Ана тил сакъламакъ, маданиятыбызны ва адабиятыбызны яхшы билмек учун, шаирлерибиз булан ювукъдан таныш болмакъ – шогъар ажайып таъсир этедир, деп эсиме геле. Халкъ арада оьр даражадагъы шулай пагьмуланы атын яймакъ, яратывчулугъун билмек учун дагъы да не этме бола деп эсигизге геле?
– Бизин музейде кёп тюрлю чаралар юрютюле. «Ана тилни» байрамларын оьтгерив, муаллимлени ачыкъ дарслар этиву, Анвар Гьажиевни ёммакъларына гёре музей уьйну ичинде спектакллер гёрсетив, ондан къайры да тюрлю-тюрлю «Дёгерек столланы» этиву гьар гюнлюк мердешлеге айлангъан десе де къопдурув болмас. Тек, бу гьаракатланы, бу ёлугьувланы биз учителлер булан, школаланы директорлары булан сёйлешип этебиз, амма биз сюер эдик яшлар оьзлер сиптечи болуп оьзлеге берилген имканлыкъланы, мисал учун «Пушкинни картасын» тюз пайдалагъанны. Олар театрлагъа, концертлеге, гьар тюрлю маданият къалаларда оьтгерилеген байрамлагъа барагъан йимик бизге музейге де гелме заман тапмагъа гереклер.
– Музейге гетген йыл гелгенден эсе, бу йыл экспонатлар кёп болгъаны эс этиле. Кюйге къарагъанда, янгы-янгы экспонатлар таймай къошула.
– Гетген йылларда биз гёз алгъа тутулгьан муратларыбызны яшавгъа чыгъардыкь. Мен оьзюм язгъан «Анвар Гьажиев» деген эсделик китапны чыгъарма насип болду. Оьтген йлланы ичинде кёп-кёп янгы экспонатлар табылды. Шоланы арасында тарихи китаплар, къумукъ халкъ бырынгъы, замандан берли къоллап гелген савут-сабалар, гьар тюрлю иш алатлар гёрмекли ерни тута. Сизин эсигизде болма герек биз Анвар Гьажиевни 110-йллыгъына багъышлап «Анварны айланасында» деген уллу байрамны оьтгергеник. Шо байрамда яшлагъа 100-ден де артыкь савгъатлар, китаплар берилди ва Къумукъ театрны сагьнасында къужурлу конкурслар оьтгерилди.
– Багьавутдин-агъай, миллет учун тарыкълы ва бек агьамиятлы иш этегенигиз саялы, сизге халкъыбызны атындан баракалла айтма сюемен. Бу музей янгыз Анварны музейинден оьтюп, ана тилибизге ва маданиятыбызгъа ювукъ этеген очакъгъа айлангъан деп айтар эдим.
– Сиз де савболугъуз, не заманда да халкъыбыз биз этеген ишни янын тутагъанын, Анварны сюегенин, ону яратывчулугъун багьалап болагъынын гёребиз.
