«Сауд Арабстан законсуз ёлавчулагъа къаршы»
«Сауд Арабстан законсуз ёлавчулагъа къаршы»
Гьар йыл Ислам динни юрютеген Россияны ватандашлары Макканы ва Мадинаны сыйлы ерлерине гьаж къылмакъ учун ёлгъа чыгъа. Гьаж къылыв башлангъанча алдын, биз гьаманда йимик, бу масъаланы айланасында пикру алышдырабыз, динибизни бу яны булан байлавлу ишлерин эсгеребиз, борчланы гьакъында язабыз.
Шо гьакъда, демек 2024-нчю йыл яшавгъа гирежек алышынывланы ва гьаж къылагъанлар не этмеге тарыгъын айтып, «Марва-тур» деген гьаж-компания директору Болат Къурбанов булан бугюн лакъыр этебиз.
Документлер ва болжаллар
«Гьаж къылмакъ учун арза беривню болжаллары алышынгъан. Бу йыл гьаж къылывну ёлуна чыкъгъанча бир ай ярым алдан тутуп документлени къабул этивню токътатабыз. Башгъача айтгъанда, март айны ахырында, апрель айны башында документ алынмайгъан болжал геле, – деп Болат Къурбанов хабарлай. – Шо гюнлер ахырынчы визалар берилежек.
Ал заманларда Сауд Арабстангъа самолётлар учмагъа башлагъан вакътиде де виза ачмагъа бола эди буса, энниден тутуп виза берив гьажны вакътиси башлангъанча хыйлы алда токъталажакъ.
Бу талапны Сауд Арбстанны пачалыгъы сала ва шолайлыкъ, араплар гьажгъа яхшы кюйде гьазирленмеге болсун, деп этиле. Алда лап ахырынчы мюгьлетге ерли нече адамгъа гьаж къылмагъа ихтияр берилегенни билмей къала эдик. О заманларда визалар лап артда да бериле эди, шо саялы араплар толу кюйде гьазирлик гёрмеге болмай къала эди. Айрокъда Мина, Муздалифа, Арафа булан байлавлу гезиклерде. Гьали буса, яхшы кюйде гьазирленмек учун, саудитлер оьзлеге шайлы заман къоя.
Булай алышынывлар яшавгъа гирежек болгъан сонг, 2024-нчю йыл гьаж къылма негет тутгъан адамлагъа болгъан чакъы тез гьазир болугъуз, документлеригизни тезликде гьазир этигиз деп айтма сюебиз, ёрайбыз. Заманында документлер берилсе ва оьзге ишлер тез этилсе яхшы.
Тыш уьлкеге чыкъмагъа ихтияр береген паспорту (загранпаспорт) ёкълар, шону гьайын этмеге тарыкъ. Сауд Арабстан гьаж къылмагъа гелегенлерден биометрический паспорт талап этегенни билме тарыкъ. О буса, беш йылгъа берилеген оьзге паспортдан бираз узакъ этиле».
«Законсуз ёлавчулар»
«Марва-тур» компанияны баш директору айтагъан кюйде, Сауд Арабстанны гьукуматы пачалыгъына законсуз ёл булан гьаж къылма гелегенлени токътатмагъа хыял эте. Шону учун араплар хас топуракъ онгаражакъ, хас алатлар ишлетежек, янгы къайдаланы ойлашгъан. Натижада, шолар Минада, Муздалифада, Арафада къолланып, барулар (турникет) салынып, гьаж-виза булан гелгенлени билежек, къалгъанланы айырып болажакъ ва алдын алажакъ.
Медицина кёмек
«Сыйлы ерлеге борчун кютмеге гелгенлени савлугъу гьажны вакътисинде айрыча тергевню тюбюнде. Бу ишде аслу гьаракатны Сауд Арабстан эте, – дей Б.Къурбанов. – Араплар оьзлеге гелегенлени алдына савлукъ булан байлавлу хыйлы талаплар сала, ёравлары да аз тюгюл. Масала, менингитге байлавлу вакцина этилмеге тарыкъ, неге десе хыйлы адам бир ерге жыйылагъан заманда бу аврувдан аврумакъны къоркъунчу арта. Ондан къайры, менингит булан ал заманларда хыйлы адам авруп къалагъаны белгили, шо саялы бу аврувгъа къаршы прививка этмек Сауд Арабстанны савлукъ сакълав министерлиги гьаж къылагъанлагъа салагъан къатты талап».
«Бизин якъдан гьар йыл гьаж къылма барагъанлар булан бирче медиклер де ёлгъа чыгъа, – деп Болат Къурбанов эсибизге сала. – Йыракъ ерлеге гетегенлеге алданокъ алынгъан дарманлар да бериле. Аслу гьалда шолар тез кёмек этмек учунгъу алатлар. Бизден гетеген медиклени мурады – тез кёмек этип болмакъ, тарыкълы ёрав бермек. Къалгъан аслу кёмек этивню Сауд Арабстандагъы азарханалар эте. Гьажгъа ва умрагъа барагъанлагъа медицина якъдан бары да кёмекни Сауд Арабстанны гьукуматы оьзюне ала. Тарыкъ болса, савлукъ гьар якъдан тергеле, операция да этиле».
Транспорт ва ёлавчуланы ташыву
«Виза алагъанда, гьаж къылмагъа барагъан гишиге этилежек ишлени арасына транспорт булан байлавлу чыгъышлар да гире. Мекенлешдирип айтгъанда, гьаж къылагъан гишини аэропортда къаршылай, Мадинадагъы къонакъуьйге етишдире, сонг Мадинадан Маккагъа ерли алып бара, Минагъа, Арафагъа, Муздалифагъа да элте. Бу бары да транспортну Сауд Арабстан оьзюнден бере», – деп англата «Марва-турну» башчысы.
Гьаж къылагъанланы ашы
«Гьаж къылагъанлар не ашайгъанны биз еринде тергейбиз, – деп Болат Къурбанов сёзюн узата. – Дыгъар байлангъанда ашалажакъ ашлар да сайлана. Натижада аш гьазирлене ва, къонакъуьйге йимик, Минагъа, Арафагъа, Муздалифагъа ерли де етише. Бизин адамларыбыз еринде ишин эте, Сауд Арабстан булан биз байлагъан дыгъар кютюлеген кюйню тергей. Шо тергевню ичине араплар аш булан таъмин этеген кюй де гире, биз бу масъалагъа герек чакъы агьамият беребиз.
Не ашалажагъы алданокъ белгилене, бары да зат сав жумагъа ерли языла, ашлар такрарланмас учун, тюрлю-тюрлю ашлар сайлана. Аш биширеген заманда буса, бизин адамларыбыз аш этеген ерден таймай. Амма нечакъы къаст къылсакъ да, бир-бирде о-бу масъалар тувмай къалмай. Масала, аш етишмей къалмакъ бар яда татувун биревлер ушатмай къоя, гьатта биз сюйген кюйде тюгюл, башгъа ашлар берилип да къала. Эгер шолай болуп къалса, тувагъан масъалаланы еринде чечебиз».
Ёлавчуланы ёлдашы (гид)
«Гьаж къылагъанланы янында болмагъа, гид гьисапда олагъа кёмек этмеге сюегенлер нече де кёп бар. Олар барысы да алданокъ шо гьакъда ишлеме сюегенин билдире ва гидлени арасына къошула. Сонг аттестациялардан оьте, имтигьанлар (экзамен) бере ва оьзюн гёрсетип болгъанлар, оьр къыйматлар алгъанлар билимин артдырмакъ учун хас курсларда да охуй. Олагъа салынагъан аслу талаплар: гьаж къылыв булан байлавлу дин къанунланы билмек ва адамлар булан ишлеп болмакъ. Ёлдагъы кёмекчилер оьзлер янгыз да гьаж къылмагъа бажарагъан адамлар болмагъа герек. Шолар, адамлар учун жаваплыкъ алмагъа болмай буса, пайда болмас. Арап тил билмек де шо адамлар учун борч. Гьар йыл гид болажакъ адамлагъа талапларыбыз гючлене, шо саялы оланы иши де къолай натижа бере, даражасы да арта».
Байлавлукъ
«Биз байлавлукъ масъалагъа герек чакъы агьамият беребиз ва гьаж къылагъан гьар гюп учун, башында ёлбашчысы булан, соцсетлерде «группа» къурабыз. Сонг да, гьаж къылагъан гьар адам бизин булан байлавлукъ тутма да бола, сюйсе телефондан таба, сюйсе соцсетде язып. Сынав гёрсетеген кюйде, гьаж къылагъан адамлар ёлда оьзлеге кёмек этегенлер булан байлавлукъ тутгъаны булан дазуланып, шолардан пайда ала. Тарыкъ болса, кёмек этегенлер бизин уьстюбюзге чыгъа».
Манатлар ва долларлар
«Гетген йыл булан тенглешдиргенде, бизин багьаларыбыз алышынмагъан.
Шолай, комбинированный деп айтылагъан рейсни багьасы – 4790 доллар, тувра рейс буса – 5490 доллар. Манат булан тёлейгенде шону сатып алагъан гюн долларны курсу гьисапгъа алына».
