Гьаж къылагъанлагъа – яхшы ёл
Яшав ажайып къурулгъанны билебиз ва оьмюр бою инсан нени де гёрмеге бола экен. Уллу чагъындагъы адамланы эсиндедир ал заманларда гьаж къылмагъа нечик къыйын болгъан экенни. Пачалыкъдан чыкъмагъа о вакътилерде бек къыйын эди ва сыйлы ерлеге кёп-кёп тергевлерден оьтюп, хыйлы заман гезикде токътагъан сонг йылда бир-нече адам барса тюгюл, оьзге халкъ шогъар бозаргъан кюйде къала эди.
Амма заманлар алышынып, бару тайып гьар-ким къайда сюйсе бармагъа болду ва бусурманлар гьасирет къалгъан Макка булан Мадинагъа кёп бармагъа башланды, гьаж къылывгъа эркин ёл ачылды. «Энни гьаж къылывгъа дагъы пуршав болмас», – деген ой, харж якъдан имканлыгъы ёкъланы да шогъар умуту уьзюлмей, юрегин исиндире эди. Тек артдагъы эки йыл башгъа себепден сыйлы ерлеге ёл янгыдан ябылды. Аллагьны ﷻ яхшылыгъы булан бу йыл дюньядагъы бары да бусурманлагъа гьаж къылмагъа бажарыла, имканлыгъы барлар бу борчун кютмеге бола. Гёресиз, яшавну айланч кюйдеги тамаша алышынывларын, болмас деген де бола, бола деген де болмай къала. Шо саялы бар-барлыгъыбыз саялы Есибизге даим шюкюрлюк этсек, гёрген-гёргенибизге разилик билдирсек, талайлы да болурсуз, тюз ёлдан да таймасбыз. Бугюн бизге берилген шо уллу ниъматны гьакъында, гьаж масъалалагъа байлавлу Сулейман Керимовну рагьмулугъу булан гьаж къылмагъа имканлыкъ береген фондну ишлерин онгарагъан къурумну башчысы Агьмат Гьабибов булан лакъыр этебиз.
– Агьмат-гьажи, пандемия себепден эки йылгъа токъталгъан гьаж бу йыл янгыдан башланды, ёл ачылды. Шо заманны ичинде гьаж къылыв булангъы шартлар алышындымы яда бар кююнде къалдымы?
– Гертиден де, эки йыл токъталгъан сонг, Аллагьгъа ﷻ макътав болсун, бу йыл сыйлы ерлеге ёл ачылды. Гёзге гёрюнеген лап уллу алышыныв – гьаж къылмагъа барагъанланы санаву аз болгъанлыкъ, квота эки керенге кем болду. Бизин республикабызгъа да шо квота кемиди ва энни 4550 адамгъа ер берилди. Ал заманларда бизден 9 мингден артыкъ адам сыйлы ерлеге бара эди.
– Гьажгъа барагъанланы санаву неге шолай бек аз болду, шо не зат булан байлавлу?
– Сав дюньягъа яйылып гетген пандемия аврув гьаж къылывгъа тувра таъсир этгени белгили. Шо себепден Сауд Арабстан сакълыкъ учун, адамланы савлугъун гёз алгъа тутуп, ёл ачылгъан биринчи йыл гьаж къылагъанланы санавун аз этген. Аллагь ﷻ буюрса гележекде, артындагъы йыллар сыйлы ерлеге барагъанланы санаву ерине гележек ва гьатта хыйлы да артыкъ болажакъ.
– Бу йыл гьаж къылагъан вакъти лап исси замангъа рас геле. Шо саялы гьаж къылагъанлагъа не йимик буса да кемитив гёз алгъа тутулгъанмы, савлугъу осал адамлар нечик болур?
– Тюз, йылны лап исси заманлары гелди ва Сауд Арабстанда июль айда чакъ бек къыздыра. Биз биревню де ихтиярларын алдын алмагъа болмайбыз, кемитив де гёз алгъа тутулмай. Янгыз, гьалгъа гёре, тийишли ёравлар бермеге болабыз. Эргишилер башына нени буса да гийип юрюмеге, къатынгишилер буса бираз къалын явлукъ байламагъа тарыкъ деп англатабыз. Олай да, зонтик тутуп юрюмеге яман болмас. Ачыкъ ерде турагъанда башына гюн урмакъ бар, шо саялы сакълыкъны бек юрютмеге герек. Гьар ким шо якъдан оьз гьайын этмесе, сонг авур гьалгъа тарымакъ бар.
Ёравларыбыз гьаж къылагъанлагъа янында сув юрютмеге гёрсете, о-бу авруву бар буса, адам дарманларын да таймай сумкасында, кисесинде сакъламагъа тарыкъ.
– Бу йыл арив хабар да гелди. Демек, бизин якълы мадарлы адам, чомартлыгъы булан белгили Сулейман Керимов, ал заманларда йимик, харж якъдан имканлыгъы ёкълагъа гьаж къылмагъа ёл ачды. Шо гьакъда не айтар эдинг, адамланы арасында ким бараргъа байлавлу чёп салыв, гьазирлик ишлер нечик оьтдю?
– Гьаж къылмагъа бозаргъан, тек имканлыгъы ёкълар учун бу хабар гертиден де бек сююнчлю болду. Бизин якъдан Сулеймен Керимов йимик шолай эркин къоллу, адамланы гьайын этмеге бажарагъан улан чыкъгъаны, барлыгъы бизде таза оьктемлик тувдура, юрегибизни рази эте. Бир-нече йылланы узагъында ону яхшылыгъы булан нечесе минг адам гьаж къылмагъа болду ва бу йыл ол шо рагьмулу ишин узатмагъа сюйдю. Бизге шо ишни тапшургъандокъ, Дагъыстанны гьар юртуна, шагьарына шо гьакъда хабар яйылды ва имканлыгъы ёкълар гьаж къылмакъ учун оьз арзасын бермеге болду. Бары да районларда чёп салыв ёрукълу оьтдю, шонда ортакъчылыкъ этмеге сюегенлеге бир пуршав да болмады. Хыйлылар гьаж къылмагъа сюегенин билдирди ва бир ерге орта гьисапда 40–50 адам заявка берди.
Шолайлыкъ булан «утгъан» адамлар белгиленди. Олар гьакъ юрекден булай имканлыкъ тувгъан саялы Есибиз Аллагьгъа ﷻ макътав эте, Сулейман Керимовгъа да алгъышлар башгъышлай, дуа эте.
– Алдагъы йыллар гьаж къылагъанлар учун ярыкъландырыв иш юрюлегени эсимде. Олар учун гьажда этилмеге герек ишлени англатагъан къысгъаракъ курслар бола эди. Бу йыл шолай иш этилеми, шо якъдан алгъанда гьал нечикдир?
– Озокъда, гьажгъа бирт де бармагъанлар учун кёп затны охуп билмеге, ахтармагъа тарыгъы ачыкъ. Шону учун хас иш алда да этиле эди, гьали де юрюле. Бизин якъдан алимлер лекциялар охуй, адамланы гюплеге бёлюп, гьарисине гьаж булан байлавлу Ислам дин гёрсетеген кюйде билим бериле. Булай алгъанда, кёплер бу масъаланы назик ерлерин билмей, гьаж къылмагъа чола тюшгенде буса, тез-тез бу якъдан билим алмагъа къаст эте. Гьаж булан байлавлу къурумлар шолайлыкъны англай ва гьаж къылыву зая болмас учун (шолайлыкъдан Аллагь ﷻ сакъласын) сыйлы ерлеге барагъанлагъа ваъза эте, къайсы китапланы охумагъа герекни англата, не ишлер этилмеге борчну ва неден сакъланмагъа тюшегенни етишдирип айта. Бары да затны билмеге простой адамлагъа къыйын болмакъ да бар, тек оланы ёлбашчылары еринде гьар тувулунагъан соравгъа мекенли жавап бере, оланы янгыз къоймай.
– Гьаж къылагъанланы сапарда ёлбашчылары бола. Шолар не йимик къыйынлыкълар булан кёп ёлугъа ва сыйлы ерлерде масъалалар тувмас учун не этмеге герек?
– Ёлгъа чыкъгъанча инг башлап гьаж къылмагъа онгарылгъан гьар адам оьз ёлбашчысы булан таныш бола. Шону учун бир тюгюл, нече де жыйынлар оьтгериле. Онда шо баягъы ярыкъландырыв иш де юрюле, сапарда бирче болажакълар бир-бирин танымагъа башлай. Байлавлукъну бек уллу агьамияты бар. Тыш пачалыкъда не де болмагъа бола, гьар адамны артындан таймай оздурмагъа да бажарылмай, тек гьалиги байлавлукъ алатланы кёмеги булан ватанындан йыракъдагъылар таймай къатнавда тура, байлавлукъ уьзюлмеге ярамай.
Шолайлыкъ булан, гюплени ёлбашчылары ва оланы кёмекчилери оьзге инангъанлар булан къатты байлавлукъ болдура. Йыракъ ерлерде бир масъала да тувмас учун адамларыбыз жагь кюйде ишлей, гьаракат эте. Аллагь ﷻ буюрса, биревге бир зат да болмас.
– Гьаж къылагъанлагъа ёрав гьисапда не айтар эдинг, олар нени билмеге герек?
– Алдындагъы соравда гьаж къылагъанлар не масъалалагъа ёлукъмагъа бола деп сорагъан эдинг ва мен олагъа бир зат болмасны ёрадым. Амма, гертиден де, биревлер оьзбашына, танымайгъан ерлерде гезейбиз, деп тас болагъан кюйлер кёп къаршы бола. Сауд Арабстанда шо масъаланы бек яхшы англай ва гьаж къылагъан гьар гишиге «бейджик» деп айтылагъан бойнуна илеген маълумат булангъы хас кагъыз бере. Шонда ол къайдан гелгени, кимни ёлбашчылыгъында экени язылгъан. Шо кагъызны аявлап сакълмагъа тарыкъ бола ва тас этмеге ярамай.
Гьаж къылагъанлар низамлы болса ва ёлбашчылар айтагъанны этип юрюсе, олагъа бир яманлыкъ да къопмас, Аллагь ﷻ буюрса. Ерине етишгенде гьар гюн дегенлей гьаждагъылагъа бугюн не этмеге, тангала не болажагъы ачыкъ этиле, олар айтгъангъа гёре юрюсе къутула.
– Агьмат-гьажи, бу къыставуллу гьалда заман табып соравларыбызгъа жавап бергенинг саялы кёп савбол. Ишигизни дагъыдан-дагъы яхшы кюйде юрютмеге, адамланы разилигин алып, Аллагьны ﷻ кёмеги булан энниден сонг да чалышмагъа ёрайман.
– Сен де савбол, «Ас-Салам» газетни яхшылыгъындан охувчулагъа ишибизни аян этмеге болабыз. Бары да охувчулагъа ва дагъыстанлылагъа берекетли ва парахат яшав ёрар эдим. Гьаж къылмагъа имканлыкъ ва савлукъ болсун, ёл даим ачыкъ турсун деп алгъыш этер эдим.
