Имам – жамиятны аркъатаяву
Имам – жамиятны аркъатаяву
Баянлыкъны башына салынгъан сёзлер уллудан айтылгъан йимик гёрюнме де бола, тек шо шолай болма чы герек эди. Гьатта кёбюсю гезикде болма да бола. Гертиден де, юрту, жамияты учун гьалал кюйде, Аллагьны ﷻ разилигин къазанмакъ учун чалышагъан уланлар Къумукътюзде аз тюгюл. Олар жамиятны алдындагъы дин борчланы кютюв булан дазуланмай, халкъны тарыкъ-герегине де табыла.
Ибадат булан байлавлу ишлерден къайры, хыйлы оьзге масъалалар да ругьани къуллукъчуланы бойнунда. Жагьиллер къошулагъанда, яш тувагъанда, эр-къатын аралыкъланы ёрукълашдырагъанда, айрылывларда (олар чы болмагъай эди), инсанны ахыр ёлуна салывда имам болмаса бажарылмай. Бизге насигьат береген, къылыкъларыбызны яхшы этмеге чакъырпагъанлар да – имамлар, алимлер. Нечик алай да, имам, гертиден де, гьалиги заманда – жамиятны аркъатяву болуп токътай.
Бугюн шолай алимлени бириси – Къарабудагъгент юртну имамы Али-гьажи Алигьажиев булан лакъыр этебиз.
– Ассаламу алейкум, Али-гьажи! Охувчуларыбыз таныш болсун учун оьзюгюзню гьакъында бир-нече сëз айтыгъыз.
– Мен 1983-нчю йылда Къарабудагъгент юртда Динмагьамматны да, Патиматны да агьлюсюнде тувгъанман. Атам кёп йылланы узагъында юртну имамы болуп иш гёрюп тургъан, анам ожакъда бизге, яшлагъа тарбия берип тургъан.
Башлап мен оьзюме 13 йыл болагъанда Паравулда, юртну имамы Абдулла-гьажини алдында охудум. Ондан сонг Кахулайда (оьзюне Аллагьны ﷻ рагьмусу болгъур) Магьаммат-Мухтар-гьажини алдында билим алмагъа насип болду.
2024-нчю йылны башындан берли Къарабудагъгент юртну имамы этип жамият сайлады. Шо гюнден башлап юртну, жамиятны яшавуна байлавлу масъалаланы уьстюнде ишлеп турабыз.
– Гертилей де, дин-жамият масъалалар юртларда, шагьарларда кёп. Сизин башлапгъы абатларыгъыздан башлап тойлар булан байлавлу масъаланы арагъа чыгъардыгъыз. Гебин-той булан байлавлу масъаланы неге инг агьамиятлы гёрдюгюз ва не дыгъаргъа гелдигиз?
– Той масъалаланы уьстюнде ойлашма башлагъаныкъ бу себеплерден болду:
- баргъан сайын тойлагъа гетеген харжлар гьатдан озуп барагъан саялы
- юрюлюп турагъан къайдалагъа гёре той этме имканлыгъы ёкъгъа кёп-кёп жагьил уланлар 30 йыллардан оьтюп де уьйленип болмайгъан саялы
- шо масъала булан байлавлу саякълыкъ артма болагъаны саялы
- Дагъыстангъа туристлени кёп геливю булан бирче гьар-бир тюрлю яман аврувлар артып турагъаны саялы.
Тойлар булан байлавлу харжланы аз этип, гёрмемиш учун этилинеген ишлер аз болсун учун, уьйленмеге енгил болсун учун чыгъарылды биринчи дыгъар. Шогъар гёре борчлагъа, кредитлеге гирип жыйынлар этмесин деп, юртлуларыма енгил болсун деп, шулай къарар чыкъды:
- Къызны тилеме барып, сонг ат этегенде бир юзюк (оьрмекче) бермек
- Гелешмек ва гебин гьакъны оьлчевюн 150 минг манатны къадарда белгилемек
- Тувгъан гюнлерде, байрамларда барагъан къайдаланы, берилеген савгъатланы (телефонлар, багьалы безендирилевлер) токътатмакъ
- Той болгъунча болажакъ къайынлар бир-бирине савгъатлар бермекни гери урмакъ
- Улан якъдан – спальня берип, ятагъан уьйню тизмек, къыз якъдан – холл бермек. Тойдан сонг савгъатлар берип сююндюрмеге ихтияр бар.
– Юрт ерлерде айрокъда агьамиятлы дин-жамият масъалардан бири – ясны-тазиятны масъаласы. Бырынгъы заманлардан берли Къарабудагъгент юртну халкъы шо адатлагъа айрыча тергев берип гелген, бек тутгъан. Бу масъалагъа гёре не иш юрютдюгюз?
– Гертилей де, къарабудагъгентлилер айрокъда ясланы, тазиятланы мекенли юрютюп гелген. Тек буссагьатгъы вакътиде юрюлюп гелген бир-бир адатланы шариатдан чыгъагъан ерлери бар эди. Ондан къайры да йыл сайын яслар тойлар йимик кёп харжлар чыгъарылып юрюлеген болгъан эди. Гёрюп турабыз, кёп халкъны имканлыгъы ёкъ буса да, айыпдан къоркъуп, оьзюне къыйын этип, халкъ арада юрюлеген къайдада юрютме гьаракат эте. Бизин динибиз инсанлагъа къыйынлыкъ салмакъны гери ура. Шо саялы да адамлагъа енгиллик болагъан кюйню арагъа салып ойлашдыкъ.
Юртубуз уллу, 21 мингден кёп адам яшай, гьар авулдан айрылгъан вакиллер булан яс-тазият булан байлавлу да айрыча бир къарар чыгъармакъны арив гёрдюк. Шо къараргъа гёре ясланы-тазиятланы болжалын къысгъартмакъ, уллу гьайванлар союп, тепсилер тюрлемекни, зикру этген моллалагъа, ясгъа гелген адамлагъа уьлешинеген савгъатланы, къыркъы-эллиси, йылы деген болжалланы белгилемекни гери урмакъ деп токъташдырдыкъ. Шу низамгъа гёре юрюсе жамиятгъа енгилликлер болар деп ойлашабыз.
– Артдагъы йылларда дин, иман артса да, ички масъала да таймагъан. Шогъар гёре не ойлашасыз? Нечик иш юрютесиз?
– Ички масъала, оьзге Аллагь ﷻ гери ургъан затланы масъаласы булан бирге – гьар шагьарда, гьар юртда инг де агьамиятлы масъалалардан бири. Озокъда, шо тайгъанны да сюемен. Ичкини балагьындан агьлюлерде татывлукъ, тарбия, низам тая, гьатта ожакълар бузула. Ички балагьны себебинден авариялар, хаталар бола, оланы натижасында адамлар оьле. Насигьатларымда шону гьакъында кёп керенлер айтаман. Гьар ким шо уллу гюнагьлардан экенни оьзбашына англап, Аллагь ﷻ юрегине салгъанны сюер эдим. Ону алып ичегенлеге йимик, ону сатагъанлагъа да бир йимик гюнагь болагъанны гьар адам англагъаны герек.
– Оьсюп гелеген наслуну тарбиялавну, билим беривню, илмуну масъалалары дин масъалалар булан тувра байлавлу масъала деп эсиме геле.
– Оьзюмню ягъымдан мен шо масъалаланы гёз алдан бир де тайдырмайман. Оьсюп гелеген наслулагъа да эдеп не экенни, динни ёлларын англатмакъны гьаракатын этме айланаман. Шо муратда школалагъа ва спортзаллагъа юрюп, охувчулар булан, муаллимлер, тренерлер, ата-аналар булан ёлугъувлар оьтгеремен. Сонг да яшлагъа дин якъдан билимлер бермек учун гьар авулда уланлагъа-къызлагъа Къуръан охутагъан ерлерлени гьайы этиле, шонда охума сюеген гьар яш юрюп болардай. Ондан къайры да, гележекде юртубузда алимлер болсун учун, жума межитде жумада 2 керен илму дарслар да юрюлюп тура.
– Ишигизде кютме инг къыйын масъалалар къайсыдыр?
– Инг де къыйын масъала деп дос-къардашланы арасындагы татывсузлукъну гьакъында айтып боламан. Шо татывсузлукъну тайдырмакъ учун, бир маслагьатгъа гелмек учун кёп къыйын тёкме герек бола.
– Къайсы оьмюрдеги жамият булан енгил ишлемеге, сизге къаршы чыгъанлар булан нечик гелишесиз?
– Аллагьгъа ﷻ макътавлар болсун, жамият булан гелишмекни къыйын ягъын гёрмеймен. Уллу оьмюрдегилерибиз къыйышма енгил халкъ. Жагьиллер айрокъда гьар ишде кёмеклеше. Олагъа аркъатаяп боламан. Имамгъа, вакиллеге къаршы чыгъагъанлар да олай кёп ёкъ. Шолай чыкъгъанларыны токъташдырып айтагъан далиллери ёкъ, ата-бабалардан адатланып гелген къайдаланы якълап сёйлейгенлер болса тюгюл.
– Сиз оьзюгюз къургъан агьлюгюзню гьакъында бир-эки сëз айтгъанны сюер эдик
– Уягьлюм Алжанат – анамны зукъарисини къызы, ожакъны, яшланы гьайын этип турагъан, уягьлюсюне де мутигь яшав ёлдашым. Ону булан бирге 3 улан, 2 къыз оьсдюрюп, тарбиялап турабыз. Бешинчиси тувгъаны узакъ болмай.
– Бизин охувчуларбызгъа не йимик ёравлар айтма сюер эдигиз?
– Юртум Къарабудагъгентни халкъы бир болуп, дин ва асил къылыкъ якъдан башгъа юртлагъа уьлгю болгъанны ёрама сюемен, къумукъ миллетибизге татывлукъ, оьрлюклер, уьмметибизге парахатлыкъ, бирлик ёрайман.
