Ата-анагъа яхшы янашайыкъ
Динибиз гьар адамгъа ата-анасын сюймеге, абур этип, аявламагъа буюра. Шолайлыкъ бизин учун борч ва ата-анабызгъа яман болмакъ, оланы хатирин къалдырмакъ – уллу гюнагьлардан ва Аллагьны ﷻ алдында шо саялы къатты жавап тутмагъа тюшежек. Кёплер учун мунда англашылмайгъан зат ёкъ, олар олай да болагъан кююнде уллуларын сыйлай, гёнгюн ала, гьайын эте. Амма бир-биревлеге ата-ананы оьр даражасыны гьакъында эсине салмагъа герек бола.
Дюньяланы девлети, байлыгъы – аталардыр. Гёзлерибизни ярыгъы, юрегибизни сёнмейген гюлю, ожакъларыбызны чырагъы, берекети, озокъда, аналардыр. Бизин дюньягъа чыгъаргъан, къысгъа гече къыркъ тамурдан сют берген, яхшыбызгъа сююнеген, яманыбызгъа къайгъырагъан, авлетлери саялы жанын да, къанын да берме рази кимлердир? Озокъда, аналар. Муна, шу затланы барын да биле туруп, ата-ананы къарсалатмагъа, оланы гёнгюн бузмагъа ярармы? Озокъда, ярамас. Шо саялы да ата-анагъа яшхы болмакъ, оланы гёнгюн алмакъ, оланы абурламакъ, сыйламакъ – бизин аслу борчубуз болуп токътай. Аллагьны ﷻ алдында да бизин оьр этеген, даражабызны да артдырагъан зат – ата-анагъа яхшы болмакъдыр. Аллагьу Таала сыйлы болгъан Къуръанда булай айта (маънасы): «Сени Есинг буюрду Оьзюнден къайры дагъы затгъа къуллукъ (ибадат) этмесин ва ата-анагъа яхшы болсун», – деп («аль-Исраъ» деген сура, 23–24-нчю аятлар). Къуръанны башгъа аятында Аллагьу таала булай айта (маънасы): «Мен инсангъа ата-анасына яхшы болсун деп буюрдум». Аллагьу таала дагъы да айта (маънасы): «Магъа да шюкюр эт ва атанг-ананга да шюкюр эт» («Лукъман» деген сура, 14-нчю аят).
Къарагъыз, къардашлар, Есибиз Оьзюне шюкюр эт деп буюргъан сонг, атанг-ананга да шюкюр эт дей. Мунда ойлашма кёп уллу зат бар! Оьзюне де шюкюр этдирип, ата-анагъа да шюкюр этдирегенлик кёп уллу аламат.
Ибн Масъуд булай етишдирген: «Мен Пайхаммаргъа ﷺ: «Амалланы къайсын Аллагьу таала лап да бек сюе?» – деп сорадым. Ол: «Вакътисинде къылынгъан намаз», – деп айтды. Сонг дагъы да: «Ондан сонг къайсы амалны лап да бек сюе?» – деп сорадым. Ол: «Ата-анагъа яхшы болмакъны сюе», – деп айтды. Дагъы да къайтып мен: «Олардан сонг да къайсы амалны кёп сюе экен?» – деп сорадым. Ол: «Аллагьны ﷻ ёлунда къазават этмек», – деп айтды» (Бухари, Муслим етишдирген).
Пайхаммарыбыз ﷺ булай айтгъан: «Аллагьны ﷻ разилиги – ата-ананы разилигиндедир. Аллагьны ﷻ ачувланмагъы – ата-ананы ачувланмагъындадыр».
Башгъа гьадисде Пайхаммарны ﷺ булай сёзлери бар: «Ата-анагъа къарувлу гиши нечакъы оразалар тутуп, намазлар къылса да, оьзюне ата-анасы рази болмай туруп, ачувлангъан гьалда оьлсе, ол гиши Аллагьгъа ﷻ, Аллагь ﷻ Оьзюне ачувлангъан гьалда ёлугъар».
Пайхаммарыбыз ﷺ: «Мен сизге васият этемен, намазны вакътисинде къылыгъыз, ата-анагъа да яхшы болугъуз, ата-анагъа яхшы болмакъ, оьмюрню узакъ этер», – деп айтгъан.
Гёресиз, къардашлар, ата-ананы рази этип, Аллагьны ﷻ разилигин де алабыз, оланы ачувландырып, Аллагьны ﷻ ачувун да къазанабыз. Аллагь ﷻ ачувлангъанлардан болмайыкъ, къардашлар!
Пайхаммарыбыз ﷺ булай уьйрете бизин: «Ким оьмюрю узакъ болгъанны да, оьзюню рыцкъысы да артгъанны сюе буса, ата-анасына да яхшы болсун ва дос-къардашлыкъны да юрютсюн» (Агьмат).
Ата-анагъа этилеген абур-сый нечик уллу даражада экенни суратлайгъан бир хабарны атайым. Бир пеленче адам Пайхаммарны ﷺ янына гелип: «Къазаватгъа чыкъмагъа ихтияр бер дагъы», – деп тилеген. Пайхаммарыбыз ﷺ огъар: «Сени атанг-ананг савму?» – деп сорагъан. Ол: «Сав», – деп жаваплангъан. О заман Пайхаммарыбыз ﷺ огъар: «Сен ата-ананга яхшы болсанг, къазаватны сыйлылыгъын да алажакъсан», – деп билдирген (Бухари, Муслим).
Башгъа гезик бир адам гелип, Пайхаммарыбызгъа ﷺ: «Гьей, Аллагьны Элчиси ﷺ, адамланы арасында кимге мен лап да яхшы болма герекмен?» – деп сорагъан. Пайхаммарыбыз ﷺ: «Ананга болма герексен», – деп айтгъан. «Ондан сонг кимге яхшы болма герекмен?» – деп, сорагъанда: «Ананга», – деген. Уьчюнчю гезик сорагъанда да, «Ананга», – деген. Дёртюнчю керен сорагъанда: «Атанга», – деген (Бухари, Муслим). Пайхаммарыбызны ﷺ бу сёзлеринден англашылагъан кюйде, атадан эсе, ананы гьакълары алда экен.
Ибн Умар Пайхаммарыбызны ﷺ булай сёзлерин гелтире: «Гюнагьланы лап да уллусу – Аллагьу таалагъа ортакъчы тутмакъ, ата-анагъа да тынглавсуз болмакъ, гюнагьсыз адамны оьлтюрмек, ялгъан ант этмек» (Бухари).
Мунда эсгерилген Къуръан аятлардан да, Пайхаммарыбызны ﷺ гьадислеринден де бизге англашылагъан зат – ата-анагъа яхшы болмакъ Ислам динде нечик оьрде экени, оланы разилигин алгъан адамны яшаву нечик берекетли болагъаны, рыцкъысы артагъаны. Ата-анагъа яман болмакъ, тынглавсуз болмакъ булан – Аллагьны ﷻ ачувун алагъаныбызны да, яшавубуз берекетсиз болагъанны да ачыкъ кюйде билдик.
Дагъы да бизге билме герекли бир зат бар. О да ата-анабыз оьлген сонг да, биз олагъа кёп уллу яхшылыкълар этип болабыз. «Нечик?» – деп сорасагъыз, айтайым.
Рабиатны уланы Малик булай айта: «Биз Пайхаммар ﷺ булан олтуруп турагъанда «Бану Саламат» деген тухумдан бир гиши гелди. Ва ол: «Гьей, Аллагьны Элчиси ﷺ, атам-анам оьлген сонг, мен олагъа этип болажакъ бир яхшылыкъ сама бармы?» – деп сорады. Пайхаммарыбыз ﷺ: «Бар. Олагъа дуа да, истигъфар да этмек (Аллагь ﷻ оланы гюнагьларындан гечсин деп дуа этмек) ва олар этген дыгъарны олардан сонг яшавгъа чыгъармакъ, дос-къардашлыкъны да юрютмек ва оланы къурдашларын да сыйламакъ», – деп англатды (Абу Давуд, Ибн Мажжагь).
Ибн Аббас айтгъан хабарны да гелтирейик. Ол хабарлагъан кюйде, бир адам Пайхаммарны ﷺ янына гелип: «Оьлген анамны атындан садагъа этсем, шогъар пайда болурму экен?» – деп сорагъан. Пайхаммарыбыз ﷺ: «Болур», – деген. О заман ол гиши: «Мени бир бавум бар, сени шагьат да этип, шо бавумну анамны атындан садагъа этдим», – деген (Бухари).
Бу артдагъы гьадислерден билегеник, ата-ана оьлген сонг да, олагъа дуа этмек булан, оланы атындан садагъа этмек булан, олагъа кёп уллу пайда бола! Ва бизге де, бажарыла туруп гьар заман дуа этме герекли бола. Оьлгенлерибизни Аллагьу таала гюнагьларындан гечсин, къабур азапдан къутгъарсын. Аллагьу таала барыбызгъа да ата-анагъа яхшы болмагъа ва динибизни таза кюйде юрютме кёмек этсин. Аллагьумма амин.
