Даим гьазир турма герекбиз

Арт вакътилерде бу чыкъгъан аврув булан кёп адам герти дюньягъа гёчдю. Олар къыйналгъанларын Аллагь ﷻ зувапгъа язып, гечсин ва женнет агьлю этсин. Къалгъан адамлагъа Аллагь ﷻ сабурлукъ берсин.

Мен айтма сюегеним, оьлюм хапарсыз геле, биревге де билдирип, айтып гелмей. Азрайыл малайик гелгенде уллу деп уллугъа гьюрмет де этмей, гиччи деп языгъы да чыкъмай, муну уллу ата-анасы, гиччи яшлары бар деп къарамай. Олай да, намаз къылып тура, намазын яда башгъа тюрлю ибадатын битдиргенче, гюнагь ишни уьстюнде, товба этсин деп де къарамай. Азрайыл гелгенде ону алдында пайхаммармы, пачамы, баймы, бийми башгъа тюгюл.

Шону билип ва башгъача болмажакъны да гёрюп турабыз. Шо саялы оьлежек гюнге, Есибиз Аллагьгъа ﷻ ёлугъагъангъа онгарылгъан гьалда даим болма герекбиз. Оьлю гележекни бирт де унутуп, хантав къалма ярамай. О гьакъда Пайхаммарыбыз ﷺ булай айтагъан: «Сиз леззетлени гесеген оьлюмню кёп эсгеригиз» (Тирмизи, Насаи, Ибн Мажагь). Пайхаммар ﷺ оьлюмну унутуп, адамлар ондан хантав къалмасын деп билдире. Дагъы да Пайхаммар r: «Лап да гьакъыллы гиши – оьзюню гьарамдан да сакълап, оьлюмден сонг гелеген яшавуна онгарылгъан гиши…» – деген (Тирмизи, Ибн Мажагь). Инсан бу яшавну артындан чабып, ишлеп, къазанып, сюйген кюйде яшап турса болмай чы! Оьлюмден сонг гелеген яшавгъа да онгарылма герек. О саялы шо яшавну унутмай, шогъар онгарылагъан адам лап да гьакъыллы деген Пайхаммарыбыз.

Бизин имамларыбыз, алимлерибиз оьлюмню гьакъында ваъзалар этеген заманда, шону биз бираз енгил алабыз, инамсызлыкъ этебиз, тек о бек тергев берме герек масъала. Мисал учун, адам оьлгенде, кириндирип, гебинлеп, огъар жаназа намаз къылабыз, о намазны ичинде оьлюню Аллагь гечсин деп кёп дуалар охула. Гёмеген заманда ва гёмген сонг Къурън аятлар, эс тапдырагъан талкъин дуа охула, эртенахшам уьстюне чыгъабыз, Къуръан охуп дуалар этебиз. Оьлюню атындан садагъалар этиле, жума гече, жумагюнлер, уллу ахшамлар къабурлагъа барабыз. Ёлда гетип барагъанда къабурланы гёрсек, олагъа дуалар этебиз. Гьали сизге сорама сюемен, шу затлар неге этиле? Неге тюгюл де, Аллагьны ﷻ рагьмусуна умут этип, Аллагь ﷻ оланы къабур азапдан къутгъарсын, олагъа рагьму этсин деп этебиз. Неге тюгюл де олар къабур яшавда. Пайхаммарыбыз ﷺ булай айтгъан чы: «Къабур – женнет бавланы бир бавудур яда жагьаннемни бир къуюсу» (Тирмизи, Табарани). Этген гюнагьлардан Аллагь ﷻ гечип, ахырат яшавун онгарсын деп шолай яхшы ишлени этебиз. Олагъа языгъыбыз чыгъа, къайгъырабыз, олар баргъан ерге биз де баражакъбыз чы, олагъа ойлашагъан йимик оьзюбюзге де ойлашма тарыкъ чы. Пайхаммарыбызны ﷺ шо гьакъда гьадислери де бар. Пайда болсун учун шоланы эсгерейим.

Оьлгенлеге биз этип болагъан пайдалы ишлерден – садагъадыр. Ибн Аббас t етишдирген кюйде, бир керен бирев гелип Пайхаммаргъа r: «Мени анам оьлген, гьали мен шогъар садагъа этсем, шондан шогъар пайда болурму?» – деп сорагъан. Пайхаммар r: «Болур», – деген. Сонг ол адам: «Мени бавум бар, сени шагьатлыгъынг булан шо бавну анамны атындан садагъа этдим», – деген (Бухари). Башгъа бирев Пайхаммаргъа ﷺ гелип: «Мени атам оьлдю, васият да этмеген, гьали мен шогъар садагъа этсем пайда болурму?» – деп сорагъан. Пайхаммар ﷺ огъар да: «Болур», – деген (Агьмад, Муслим). Айшат етишдирген кюйде, пеленче бирев гелип: «Мени анам бирден эки оьлдю, мен ойлашагъан кюйде, гьали шо сёйлеп бола эди буса, садагъа этгенни айтар эди. Мен шону атындан садагъа этсем, огъар зувап болурму?» – деп Пайхаммаргъа ﷺ сорагъан болгъан. Ол да: «Болур» – деп жавап берген (Бухари, Муслим). Бу гьадислерден англашылагъан кюйде, адам оьлюню атындан, таза негет булан садагъа этсе, оьлюге пайда бола.

Дуа – оьлгенлеге биз этип болагъан пайдалы бирдагъы ишлерден. Аллагь ﷻ Къуръанда булай дуа этегенлени макътагъан (маънасы): «Есибиз Аллагь, Сен бизин гюнагьларыбыздан да геч ва бизден алда гетген бизин дин къардашларыбызны гюнагьларындан да геч». Пайхаммарыбыз ﷺ къабурланы янындан оьтюп барагъанда яда къабурлагъа гиргенде, токътама да токътап, булай дуа этеген болгъан: «Аллагьны ﷻ сыйлы саламлары болсун сизге, гьей къабур агьлюлер! Сиз бизден алда гетдигиз, биз де Аллагь ﷻ буюрса сизин артыгъыз булан гелербиз. Аллагь ﷻ сизден де гечсин, бизден де гечсин, сизге де рагьму этсин, бизге де рагьму этсин» (Муслим). Рабиатны уланы Малик булай айта: «Биз Пайхаммар ﷺ булан олтуруп турагъанда «Бану Саламат» деген тухумдан бир гиши гелип: “Гьей, Аллагьны Элчиси, атаанам оьлген сонг, мен олагъа этип болагъан бир яхшылыкъ сама къалгъанмы?” – деп сорагъан. Пайхамарыбыз: “Къалгъан. Олагъа дуа да, истигъфар да этмек (Аллагь ﷻ оланы гюнагьларындан гечсин деп дуа этмек) ва олар этген дыгъарны олардан сонг яшавгъа чыгъармакъ, дос-къардашлыкъны да юрютмек ва оланы къурдашларын да сыйламакъ», – деп англатгъан. (Абу Давуд, Ибн Гьиббан, Ибн Мажагь). Оьлгенлеге дуа этмек шолай пайдалы ишлерден.

Дагъы да, оьлгенлеге биз этип болагъан пайдалы ишлерден – олагъа багъышлап Къуръан охумакъ. Пайхаммарыбыз ﷺ булай айтгъан: «Къуръанны юреги – Ясин, ким Аллагьны ﷻ разилигин аламан деп ону охуса, Аллагь ﷻ ондан гечер. Оьлюлеригизге Ясинни охугъуз» (Насаи, Абу Давуд, Ибн Гьиббан, Ибн Мажагь). Оьлюлеригиз деген сёзню алимлер эки тюрлю кюйде англагъан, бирлери оьле турагъан, башгъалары оьлген адам деген. Къыйналып турагъан адамгъа Ясинни охуса енгиллик бола, оьлген адамгъа охуса да енгиллик бола. Имам Шафии: «Оьлюню гёмген сонг огъар Къуръандан охума яхшы, савлай Къуръанны охуса дагъы да яхшы», – деп айтгъан («Аль-Азкар» деген имам Нававини китабы). Къабур адамны нечик къаршылайгъанны билемисиз? Пайхаммарыбыз ﷺ о гьакъда булай айтгъан: «Оьлюню къабургъа салгъанда, къабур огъар: “Гьей Адамны баласы, неге сен менден хантав къалдынг, неге алдандынг? Сен билмей эдингми мен питнени уью экенни, къарангылыкъны уью экенни, янгызлыкъны уью экенни ва хуртланы уью экенни? Мени янымдан оьте эдинг, тек менден хантав къалдынг”, – деп сёйлежек» (Агьмат, Байгьакъи). Шу гюнден хантав къалмайыкъ. Оьлюлени гёмме баргъан сайын шо гюнню эсге алайыкъ. Бугюн оьлгенлени элтип гёмебиз, тангала буса бизин де шолай элтип гёмежекни унутмайыкъ. Аявлу авлетлерибиз, ювукъларыбыз, къардаш-къурдашларыбыз бизин яныбызда къалмажакъ, янгыз этген амалларыбыз къалажакъ бизин булан. Шо саялы яхшы амалланы кёп этип, яманлардан арек болайыкъ. Этген яхшы аммаларыбыз арив суратлагъа айланып бизин яныбызгъа гелип, бизин ялкъмагъа къоймай, сююндюрежек. Яман амаллар буса, яман суратлагъа айланып бизге яманлыкъ этежек. О саялы Аллагь ﷻ бизге борч этген гьар бир ишлени артгъа салмай, сонггъа къоймай, заманында этмеге къаст этейик. Пайхаммарыбыз ﷺ булай айтгъан: «Беш затны, башгъа беш зат гелгенче къоллагъыз: яшлыкъны къартлыкъ гелгенче, савлукъну аврув гелгенче, бош заманны машгъул болгъанча, байлыкъны пакъырлыкъ гелгенче ва яшавну оьлюм гелгенче» (Агьмат, Гьаким, Байгьакъи).

Оьлюм гелгенде геч болмайгъан кюйде бугюн онгарылайыкъ. Саляфус салигьлени бириси булай айтагъан болгъан: «Сен къара, оьлюм гелген заманда сен не гьалда болмагъа сюежек эдинг буса, шо гьалда бол ва оьлюм гелгенде не гьалда болмажакъны сюймей эдинг буса, шолай болмакъдан сакълан». Нечик арив, гьикматлы сёзлердир! Пайхаммарыбыз ﷺ булай айтгъан: «Хапарсыз оьлюм муъмин адамны насибидир, рагьатлыкъдыр, амма пасыкъ адамгъа буса гьёкюнчлюкдюр» (Агьмат). Муъмин деген заманда, Аллагьгъа ﷻ герти инанып, Есибиз борч этген гьар бир борчланы кютюп, гьарам ишлерден сакъланып, оьлюмге гьазир адамдыр. Шолай адамгъа хапарсыз оьлюм насип деген. Пасыкъ адам буса, Аллагьны ﷻ борчларын кютмейген, гьарамдан сакъланмайгъан, оьлюмге онгарылмагъан адамдыр, бирден-эки оьлюм гелсе, гьар-бир кютмеген борчлагъа, гьарамдан сакъланмагъангъа, товба этмегенге гьёкюнер. Тек о заман геч бола.

О саялы, къардашларым, Аллагьны ﷻ алдына барагъан гюнден хантав къалмайыкъ, унутмайыкъ, лап да арив кюйде онгарылайыкъ. Аллагь ﷻ бизин оьлюмге онгарылгъанлардан этсин, унутгъанлардан этип къоймасын. Бу дюньядан ахырат яшавгъа барагъан заманда герти иман булан болма Аллагь ﷻ насип берсин.

АРСЛАНАЛИ-ГЬАЖИ МОЛЛАЕВ, ЯХСАЙ ЮРТНУ ИМАМЫ