Аслияб гьумералде

ШафагIаталъе хIалае бахъ унеб

ШафагIаталъе хIалае бахъ унеб

Къуръан буго Аллагьасул ﷻ калам. Гьелда жанир ритIухъ гьаруна цересел аварагзабазухъе рещтIарал тIахьал ва насху гьаруна гьезулъ рукIарал хIукмаби. Гьеб ккола 23 соналъ аварагзабазул сайид – МухIаммадихъе ﷺ рещтIараб. Гьелъ муъминчиясул гIумруялда жаниб кIудияб бакIги ккола.

Гьелъулъ руго шаригIаталъул хIукмаби, гIумрудул мисалал, батIи-батIиял аварагзабазул къисаби. ХIакъаб жо буго щивав бусурбанчиясда Къуръаналъул даражаялъул ва гьеб цIалиялъул бугеб хиралъи лъалеб бати. Гьеб цIали буго Аллагьгун ﷻ кIалъай, Гьев ﷻ рехсеялъе гьабулеб гIамалалъул бищун лъикIаб.

Гьеб цIалиялъулъ руго гIемерал пайдаби, рухIиябгун загьирияб черхалъе дару ккола гьеб, Аллагьасул ﷻ рахъалдаса баракат-цIоб рещтIин. Бугониги, нилъерго загIиплъиялъ батила, гьеб цIали нахътIамун, тIаса-масаго тун батула. Гьединлъидал рехсела Къуръан цIалиялде ракI гьесизабизелъун гьитIинабго баян.

Къуръан цIализе бокьизе кумек гьабула:

ТIоцебесеб иргаялда, нилъеда бичIчIи, жужахIалъул цIадаре ккеялдаса нилъ цIунизелъун, Къиямасеб къоялъ гьелъие бокьулеблъи нилъее кумекалъе бахъун шапагIат гьаби. Аварагас ﷺ хIадисалда абулеб буго: «Къуръан цIале, Къиямасеб къоялъ гьеб бачIине буго жиб цIаларасе хIалае бахъине», - абун (Муслим). Гьелдаса кIудияб жо щиб букIинеб гьеб цIалулев чиясе?

КIиабизе, гьеб цIалиялдалъун щолеб ажруялъул хал гьаби. ХIадисалда рехсараб кинниги, Къуръан цIалиялъухъ кьолеб ажруялдасан буго щибаб хIарп рикIкIун лъикIлъи хъвай. Гьелде тIадеги, нилъеда лъала щибаб лъикIаб гIамалалъухъ БетIергьанас ﷻ ажру гьабулелъул анцIиде бахинабун ва жеги цIикIкIинабун кьолеблъи. Къуръан цIалиялдаса мурад букIине ккола гIицIаб Аллагьасе ﷻ гIололъун букIин. Амма гьеб цIалиялде кIвар гьабуларел нилъ гIадал загIипаз, щолеб ажруялъул пикру гьабуни, кумек букIинин ккола гьеб цIалиялде гьесизе.

ГьитIинал сураби, дагьалго аятал цIаланиги, хIаракат бахъе щибаб къойил Къуръаналдаса дагьабг1аги жо цIаличIого тунгутIизе. Цо къоялъ гIемер цIалиялдаса щибаб къойил гьедин цIали Аллагьасеги ﷻ бокьулеб буго. Гьедин ругьунлъараб мехалъ ниятги Аллагьасе ﷻ гIоло цIалулеблъун лъугьуна.

Лъабабизе, цIалулелъул гьениб бугеб магIнаялъул пикру гьаби. МагIна бичIчIуларес хиял гьабила щибаб аят хас гьабун жинде ва жиндир гIамал-хасияталде гIунтIизабун рещтIараб бугин абун. Гьелъги кумек гьабула Къуръан бокьизе ва вагIзалъун гьеб босизе. МагIнаялъул пикру гьаби буго Къуръан цIалулелъул Аллагьас ﷻ лагъзадеридаса тIалаб гьабулебги.

МухIаммадгIариф Къурбанов

2026-09-15 (РабигIул ахир 1448 с.) №18.


Цоцазе мисал

Нилъер хъизам букIине ккола сахлъи бугеб щулияб жамгIияб гIуцIилъун. Рокъоб гIадлу гьечIони, хъизан-лъималаз гIумру гьабизе гьечIо исламалда рекъон, бажаризе гьечIо гьел лъикIал бусурбабилъун лъугьинарун.   Аслияб масъала буго Аварагасул ﷺ уммат гьоркьоса къотIичIого цIикIкIунеб хIал...


Ахиралде щвана

Баракатаб РабигӀул аввал моцӀ ахиралде щвана. Гьаб моцӀги Авараг ﷺ гьавураб къоги, цогидал моцӀал гӀадин нилъеца тӀобитӀичIо. Цогидаб заманалде ккун гьаб моцIалъ чияс дагьаб бугониги цӀалун батани Аварагасул ﷺ хӀакъалъулъ, абизе бегьула гьес хайир босанин.   ГӀумруялъ гьесул хӀакъалъулъ цӀаланиги...


Бусурбабазул тарихчи ва географ

ГIизудин ибну Шаддад ХӀалаби гьавуна Сириялъул ХIалеппоялда бугеб ХӀалаб шагьаралда, 1217 соналъул лъабабилеб зулхӀижа моцIалъ, гьижрияб 613 соналда. Тарихалъул ва географиялъул рахъалъ жиндирго хIалтIабазул кумекалдалъун ибну Шаддад вахъана жиндир гIасруялъул машгьурал тарихчагӀазул...


Учительзабиги кIочон течIо

Хъайтагъ районалда тӀобитӀана РабигIул аввал моцӀалъе сайгъат гьабураб гӀелмияб мажлис. Гьелда гӀахьаллъана районалъул бетӀер ХӀасанов Запир; районалъул имамзабазул советалъул председатель - Салимов ГӀабдулла; Югалъулаб территориалияб округалда Дагъистан Республикаялъул муфтияталъул вакил Рамазанов...


Суал-жаваб

Хабалъ ракIгъеялъул как кин балеб? ШафигIияб мазгьабалъул кIудияв гIалим Сайид МухIаммад Журданияс «ФатхIул ГIаллам» абураб тIехьалда хъван буго: «Гьел суннатал каказдасан ккола хабалъ ракIгъезабиялъул какги. Аварагас ﷺ абун буго: «Хварасе тIоцебесеб сордоялдаса захIматаб...