ГТОялъ лъагIалил хIасилал гьаруна
Гьал къоязда Шамилхъалаялда тIобитIана мугIрузул территориалияб округалъул лъагIалил хIасилал гьариялъул тадбир. Мажлис байбихьана хирияб Къуръан цIалиялдасан. Гьениб МухIаммад аварагасул ﷺ хIакъалъулъ бицана ва мавлид ахIана.
ГТОялъул нухмалъулев ГIали-асхIаб Разакъовас абуна: «Нилъеца мажлис тIобитIула дагIват гьабизе ТIадегIанав Аллагьас кьураб ресалъухъ щукру ва гьеб ишалда гIахьаллъарав щивав чиясе баркалаги загьир гьабун», - ян.
Гьес ахIана ТIадегIанав Аллагьас ﷻ кьурал нигIматазухъ щукру гьабиялде ва мисаллъун бачана шайих, ДРялъул муфти АхIмад-афандиясул рагIаби: «Дица нуж (имамзаби) ахIула дагIват гьабизе рес кьуралъухъ ТIадегIанав Аллагьасе ﷻ кидаго рецц гьабизе. Дун гьелъие гIицIго сабаблъун вуго, амма нуж, ай имамзаби ТIадегIанав Аллагьас ﷻ гьелъие тIаса рищарал руго», - ян.
Аллагьасул ﷻ кумекалдалъун 2025 соналъ жеги цIикIкIун хIаракат бахъила исламалъул хIалтIи гьабизеянги абуна гьес.
ХIалтIи лъикI гьабуразе Баркалаялъул кагъталги кьуна.
Хадуб кIалъана муфтияталъул маслихIат гьабиялъул отделалъул нухмалъулев, шаргIиял гIелмабазул доктор ГъазимухIамад Абакаров ва гьес бицана жидецаго гьабулеб хIалтIул хIакъалъулъ.
«Инсан» фондалъул директорасул кумекчи ХIабиб Алмахъскияс баркала кьуна ГТОялъул хIалтIухъабазе фондалъе гьабулеб квербакъиялъухъ.
«Инсан» фондалъул хIалтIи букIине кколедухъ нухда бачаралъухъ лъабабилеб бакI ккуна Лак районалъ, кIиабилеб бакI – Хьаргаби районалъ ва тIоцебесеб бакI - Гумбет районалъ.
«Ас-салам» газеталъул вакил ГIали МухIумаевас бицана дагьалъ цебе газеталъ 30 сон тIубай кIодо гьабун тадбир тIобитIанин ва баркала загьир гьабуна гьелъул рахъккуразе.
ДРялъул муфтияталъул председатель ГIабдуллагь Салимовас абуна муфтиясги салам битIанин нужеде ва бицана муфтияталъул хIалтIи цебетIолин цо цевехъанасда сверун ракIариялъ ва цадахъ рекъон хIалтIи гьабиялъ.
Мажлисалъе ахир лъуна ГIалиасхIаб Разакъовас киназего баркала кьеялдалъун ва бусурбабазе дугIа гьабиялдалъун.
МухIаммадов Дибир, ГТОялда «Инсан» фондалъул нухмалъулев
- Дибир, кина-кинал хIалтIа-биха гьаризе ракIалда бугеб?
- Фондалъул хIалтIухъаби ккола имамзабазул кумекчагIиги. Гьединлъидал гьез малъарабги гьабизе ккола нижеца. Цо-цо чагIазда ракIалде ккола фондалъ гIицIго мискиназе гурони кумек гьабулеб батиларин абун. Гьабула ва киналго ишазулъ гIахьаллъи гьабула. Мисалалъе, пуланаб росу босани, имамасда цадахъ балагьула кинаб хIажалъи бугебали. БатIи-батIиял проектазеги, батIи-батIиял мажлисазеги кумек гьабизе хIаракат бахъула. Нижер мурад букIуна гIарцул рахъалдасан имамасеги кумек гьаби. Ниж щола рес бугел гIадамазухъе ва тIалаб гьабула кумек. Аслияб куцалда нижеца халгьабула нижго ругеб бакIалда бугеб ахIвал-хIалалъухъ ва гьелда рекъон хIалтIи гьабула.
- Кумек гьарун вачIарав чи вугони, кин лъазе рес бугеб хIакъикъаталдаги гьев гьелъие мустахIикъав вугищали?
- Гьедин вачIарасе кумек гьабизе ниж гIедегIуларо. Лъазабула гьесул ахIвал-хIал, халгьабула кигIанасеб къадар гIарцул щолеб бугебали. ТалихIалъ, фондалъ кумек гьабизе тIад росарал гIадамал дагьлъулел руго. Щайин абуни, хIукуматалъ батIи-батIиял выплатаби кьолел рукIун. Гьединлъидал, лъаб-лъаб моцIидасан халгьабула сияхIалда ругезул ресалъухъ. Ресалде рахун ратани, сияхIалдаса нахъе гьарула. ЗакагIат щолел чагIи рачIиндал, тIоцебе ресалда вугев гьесул гIагарав чиясда абула закагIат гьесие кьейилан. ЗакагIатгун нижехъе чи вачIани, халгьабула сияхIалда гьесул гIагарав чи вугищали. ГIагарав чи ватани, гьесие кьола закагIат.
- Масала, пуланаб ишалъе бакIаризе ккана миллион гъурущ. Амма бакIарана цIикIкIун яги дагь…
- Кумек гьарун вачIарасда гьикъула кигIанасеб гIарац къваригIун бугебилан. Масала, миллион къваригIун бугони, гьесулгун, нугIзабазда цебе, къотIи гьабула гьелдаса цIикIкIун бакIарани, цогидаб хIажатаб бакIалде кьезе бугин абун. Гьевги разилъула. ЗакагIат кьолесулги босулесулги гьабураб хъвай-хъвагIай букIуна. Амма дагьаб къадар гурони гIарац бакIаричIони, фондалъ тIаде жубала, рес бугел чагIи ралагьун, кколеб къадар гIезабула.
- Фондалъул мурад щиб ва кин гьелъ кумек гьабулеб?
- Цо-цоязда кколеб буго фондалъ пуланав чи кидаго хьихьизе кколин абун. Фондалъул аслияб мурад буго хIажат ккарал гIадамал дагьлъизари. Гьелъул мурад гьечIо гIицIго гIарцудалъун кумек гьаби. Масала, закагIат щолев чиясул кинаб махщел бугебали халгьабула ва гьелда рекъараб хIалтIи балагьизе кумек гьабула. Махщел гьечIев чи ватани, хIалтIизе кIолеб бугони, гьев цIализе витIула ва хIалтIи балагьула. Пуланай гIадан нижеца юкъаризе ругьунлъизе йитIана. Нижеца гьелъие къваригIараб алатги босана. Гьанже гьей гIадан цогидазе кумек гьабизе ресалде яхун йиго. Нижер мурад буго кIванагIан цIикIкIун хIажат ккарал гIадамал дагьлъизари. ХIалтIизе ресги букIун, амма бокьуларев чи вугони, нижеца ругелщинал ресал хIалтIизарунги гьев хIалтIизе тIамула. Фондалъул гIарцухъ гIумру гьабизе гьединасе рес кьоларо.
- Цо-цояз абула фондалъ кумек гьабичIин. Гьелъул хIакъалъулъ щиб абилеб?
- БукIуна гьединаб лъугьа-бахъинги. Дицаги чанго чи нахъчIвана, щайгурелъул, гьезие фондалъул гIарцухъ гIумру гьабизе бокьун букIиналда бан. Дица гьединал, хIалтIи балагьун, хIалтIизе рахъинаричIого толаро. Масала, цоялъе уборщицаялъул хIалтIи балагьидал, хIалтIизе бокьичIо. Жакъа уборщицаялъе щола 16-17 азарго гъурущ. Гьеле гьединаз бицуна фондалъ кумек гьабичIин абун. Амма щиб гIиллаялдалъун гьабичIебали балъго гьабула.
- Кредитги босун налъукье ккаразе кумек гьабулищ?
- Кредит бецIизе кумек гьабуларо. Амма налъи бугони, гьеб бецIизе кумек гьабула. Масала, цо чиясул машина бугони, гьебги бичун налъи бецIизе кIола. Гьединги гьабичIого, гьесие къваригIун букIуна фондалъ бецIизе. Гьеб данде кколаро.
- ЗакагIаталда хурхарал суалал нужехъе рачIунищ?
- ГIемер рачIуна. Масала, бизнес гьабизе лъугьарав чиясда лъалеб гьечIо закагIат бахъизе кколеблъи. Гьезие бицунеб яги чияс жинцаго лъазе тIалаб гьабулеб гьечIони, кисаха гьесда лъалеб. Гьари буго имамзабазде, закагIаталъул хIакъалъулъги бицеян абураб.
ГIабдулкаримов ГъазимухIаммад, муфтияталъул мугIрузулаб округалда бугеб рухIияб лъай кьеялъул отделалъул нухмалъулев
- Нужеца школлъималазда гьоркьобги хIалтIи гьабулелъул, гIун бачIунеб гIелалъе рухIиябгун светияб лъай кьей цадахъ бачиналъулъ кинаб кIвар дуда бихьулеб?
- Нижеца хIалтIи гьабула анкьабилеб классалъул цIалдохъабаздаса байбихьун. ТIоцебесеб иргаялда, лъазабун букIуна щибаб районалда, щибаб школалда чан класс бугебали ва моцIида жаниб цо-цо нухалда щола гьезухъе. Мисалалъе, гьитIинаб школа бугони, цIалдохъаби цо классалде данде гьарула ва киназего гьабула вагIза. ГIемерал лъимал ругони, щибаб классалъе батIаго гьабула.
- Гьабулеб вагIзаялда сунде кIвар буссинабулеб?
- ДРялъул Лъай кьеялъул министерствоялда дандги бан, щибаб моцIалъе рихьизарурал темаби рукIуна. Масала, экстремизмалдегун терроризмалде данде къеркьей, лъай тIалаб гьаби, кIудиязул адаб гьаби, наркоманиялъул зарал ва цогидалги.
- Гьаб заманалда тIиритIулел ругел электрониял хъалияби, бетIер сверизарулел жал, гьекъолел таблеткаби мугIрузул районазде щун ругищ?
- Гьел унтаби щварал районал руго магIарухъги.
Гьаб заманалда лъималазухъе информация щолеб буго телефоназдасан, хасго мекъаб идеологиялъулаб. ВагIза-насихIатгун ниж щвараб бакIалда цIалдохъабазул суалаздасанги бичIчIула гьеб.
БукIуна цо-цо гIадлу хварал хасал лъималазухъе яги дагьаб нахъе ккараб классалъе кIалъай гьабизе ругьел бачIун унел бакIалги.
- ВагIза-насихIатгун школазде унелъул хIукуматалъул идарабаздаса чи вукIунищ нужеда цадахъ?
- ВукIуна. Мисалалъе, экстремизмалъулгун терроризмалъул темагун ниж унелъул цадахъ вукIуна полициялъул хIалтIухъанги. Пуланаб иш гьабуни, гьелъухъ букIунеб гIазабалъул шаригIаталда щиб абун бугебали нижеца бицунелъул, полициялъул хIалтIухъанасги бичIчIизабула пачалихъалъул законалда рекъон гьабулеб тамихIалъул.
- Нужеца гьабулеб хIалтIул кумек бугищ полициялъулазе?
- Буго. Щайин абуни, гьединал темабигун гьел батIи-батIиял идарабазде унелъул, гьез нижедаги гьарула гIахьаллъи гьабуни бокьилаанин абун.
Учительзабазги абула, динияв чияс гьабулеб кIалъай лъималазги къабул гьабулин абун.
- ОПялъул руччабаз гьабулеб хIалтIи кинаб букIунеб?
- Ясли-ахалдаса бахъараб анкьабилеб классалде щвезегIан ругел лъималазда гьоркьоб хIалтIи гьабула руччабаз. ГьитIичазе гьез бицуна иман-исламалъул, дагьал чIахIиязда малъула как базе, кIал кквезе, хадусезда - Аварагасул ﷺ гIумруялъул, адаб-хIурматалъул, рукIа-рахъиналъул хIакъалъулъ.
- Умумузул рахъалдасан кумек щолищ?
- ГIадамалги киналго цо рукIунарелъул, умумулги рукIуна батIи-батIияб пикру бугел. Лекциялъул ахиралда цIалдохъабазе ихтияр кьола жидерго суалал кьезе. Гьезухъ гIенеккидал бичIчIула рокъоб бугеб хIал. Суалалда рекъон хIаракат бахъула лъимералда гьеб бичIчIуледухъ жаваб гьабизеги. ВагIза-насихIатгун моцIида жаниб ниж цо къоялъ гурони щоларо гьезухъе, амма интернеталдасан гьел щибаб къойил гIенеккула мекъаб идеология жиделъ лъолезухъ. Гьелъ дагьаб захIмат букIуна гьединаб лъимер берцинго нухда бачине.
ГIаммаб куцалда босани, умумул рази руго. Гьез баркалаги загьир гьабула.
- 2024 соналъ гьабизе ракIалда букIараб хIалтIи рагIалде бахъанищ?
- ЦIалул заман байбихьулелъул рукIана дагьал кIвар кьезе ккарал бакIал, амма, алхIамдулиллагь, нижее хIалтIи гьабизе ихтияр бугел бакIазда цебе лъураб масъала тIубазабуна.
- Умумуздехун хитIаб хIисабалда, щиб абилеб?
- Дица гьарилаан умумузда лъималазул рукIа-рахъиналде кIвар кьейин абун. Щайин абуни, интернеталдасан хIажат гьечIеб информация щолеб буго лъималазе.
Цоги, гьаб заманалда бугеб унти ккола учителасул къадру гьабулеб гьечIолъи. Нужер лъимералда лъикIабщинаб малъулев мугIалимасул адаб гьабизе кколеблъи малъизе ккола гьитIинго.
ЛъикIаб-квешаб бичIчIизабизе ккола берцинго. Масала, пуланаб данделъиялда цо лъимадул эбелалъ нижеда абуна, гьаб заманалда гIолилаз кIветIалда гъоркье балеб бугила гIамал хисизабулеб жо. Гьеб жо дуца хIалтIизабуге, квешаб жо бугин абун гуреб, дица лъимералда бихьизабуна гьелъул гIуцIи ва хадубккун черхалъе лъугьунеб зарал. Гьеб мехалда лъимер дида цебе лагIана ва хадубккун тIокIаб дида гьебги халлъичIоян.
Гьединаб мисалал лъималаз цIикIкIун къабул гьарула ва гьезда бичIчIула. Гьаб дагьаб согIаб заман бугелъул, воре, тохлъизе рукIунге.
Мурад Разакъов, ГТОялда «Ас-саламалъул» вакил
- Мурад, 2025 соналде тIубазабизе цебе лъураб масъала кинаб букIараб?
- Цебесеб соналъе ГТОялда тIад лъураб къадар букIана 26000 экземпляр газеталъул. Исана жеги цIикIкIинабун букIана. Аллагьасе рецц, ноябрь моцIалде 32500 газеталъе подписка гьабун, бихьизабураб къадар тIубазабуна. Цо-цо чIахIиял районазда подписка гьабулелъул цадахъ рахъун унаан бихьизабураб къадар тIубазабизе. ГIадамазда казияталдаса бугеб пайда бичIчIун, соналдаса соналде подписка гьабизе бигьалъулебги буго.
- «Ас-салам» казияталъ гIадамазулъ рухIияб рахъалда хурхун гьабулеб хIалтIуе кумек букIунищ?
- «Ас-салам» казият ккола халкъалда гьоркьоб гIелму тIибитIизабулеб чапар. «Ас-салам» казияталъ кIудияб кумек гьабула гьеб рахъалъ гIадамазе, бищун кIудияб кумек гьелъул бугин абуни, мекъиги ккеларо. Щивав чиясухъе гуро росдал имам щолев, амма казияталъе подписка гьабун бугони, гьезухъе рухIияб гIелмуги щола, ккараб суалалъе жавабги гьениб батула. ЧIахIияб гIелалъул чагIи абуни казияталъухъ балагьун чIунги ратула. Имамзабазеги буго казияталъул кумек.
- Волонтеразул кумек букIунищ казият тIибитIизабизе?
- Гьез гьабулеб кумек кутакаб буго. Гьел рукIинчIелани жиндир заманалда казият цIалдолезухъе щвезабизе захIмалъизе букIана. Жеги кумек гьабула имамзабаз, «Инсан» фондалъул хIалтIухъабаз ва муфтияталъул гIуцIабазул хIалтIухъабаз.
- Казияталъе подписка гьаби тIубараб соналъищ унеб букIунеб яги…
- Аслияб къагIидалда подписка гьабула цо нухалъ, бугониги, цIия-цIиял чагIи рачIун яги тIоцебесеб нухалъ индал кодор щвечIезе гьабун, гьеб хIалалда букIуна гьабулеб хIалтIи.
ГIалиасхIаб Разакъов, муфтияталъул мугIрузулаб округалда вакил
- Нужеда цере лъурал аслиял масъалаби кинал ругел, ГIалиасхIаб?
- ГТОялде гьоркьобе уна 17 район. Гьездасан магIарулазул ккола 13 район, даргиязул 2, лъарагIазул ва тумазул (Кули) цо-цо районги. Аллагьасе ﷻ рецц буго, щибаб районалда руго имамзаби ва щибаб росабалъги имамзаби руго хIалтIулел. Гьелдаго цадахъ «Инсаналъул», «Ас-саламалъул», лъай кьеялъул отделалъул хIалтIухъабиги руго.
Нижер хIалтIул аслияб мурад ккола гIадамазухъе битIараб дин щвезабун, гьезие пайдаяллъун рукIин. Гьелда хурхун районазул росабалъ ругел имамзабазда тIадкъан букIуна щивав чиясул рокъовеги ун, дун нужер росдал имам вугин, квешалъеги лъикIалъеги дидаса нужее бажарараб кумек гьабизеги хIадурав вугин, дунял-ахираталда хурхарал суалазе жавабал кьезеги дун гъоркьчIаравлъун вугин абун, гьезулгун хурхен гьабизе. Гьелдаго цадахъ лъай кьеялъул отделалъул хIалтIухъабигун имам щола росабалъ ругел идарабазде вагIза-насихIатгун. Гьенир хIалтIулезул раккарал суалазе жавабалги кьола. Руччабазул отделалъул хIалтIухъаби щола яслияздеги. Гьенир ва школазда цIалулел лъималазе гьарула исламиял конкурсал, мавлидал. ГIолохъабазда гьоркьорги спортивиял къецал гьарун, цоцазда гьоркьоб гьуинлъи бижизабула. ЧIахIиялгун харабазе мажгит-мадрасабазда рукIуна гIелмиял дарсал, лекциял.
- Нужер бербалагьиялда ругел имамзабазул лъаялъул даража борхизабиялъе хIалтIаби гьарулищ?
- Щибаб районалъул имамзабигун мугIалимзаби анкьида жаниб кIиго нухалъ районалъул централде ракIарула дарсазде. Гьениб гьез цIалула гIакъидаялъул, Аварагасул сирруялъул, тIарикъаталъул, грамматикаялъул тIахьал. Гьелдаго цадахъ мех-мехалъ районалда ругел цо-цо имамзаби ва отделалъул хIалтIухъаби нижеца Шамилхъалаялде ахIула батIи-батIиял гIалимзабазул лекциязухъ гIенеккизе. МахIачхъалаялдеги ритIула лъай борхизабизе.
- ХIукуматалъул хIалтIухъа-базулгун гьоркьоблъи букIунищ?
- Аллагьасе буго рецц, щибаб районалда вугев бетIерасулгун лъикIаб хурхен буго нижер. Мавлид-мажлисазде нижеца ахIидал, рес букIун, гьел рачIуна. ХIажатаб кумекги гьабула. Нижецаги абула бокьараб мехалъ нижер кумек хIажалъидал, квербакъизе хIадурал ругин. Диналъе кумек гьабуни гурони, квалквал гьабулев цонигияв гьечIо. Щивас жиде-жидер хIалтIиги гьабула, кумек хIажалъидал, цоцазеги ратула.
- СВОялда хурхун щиб абилеб?
- СВОялда хурхараб суал цIакъ гIемер кьола. Нилъеда лъала Дагъистаналъул муфти АхIмад-афандиясухъе Луганскиялъул муфтиги вачIун, кумек гьарана, гIадамал хIажат ругин бицана. Аллагьасе ﷻ буго рецц, нижееги щвана гьениб гIахьаллъи гьабизе. Щибаб моцIида жаниб кIиго нухалъ хис-хисун имамзабазул къокъаби ритIана гьенире бажарараб кумек гьабизе. Гьединго Ростовалдеги ритIана рагъда чIван рачIарал бусурбабазул жаназа чурун, мусру бан, жаназаялъул какги бан гIебеде ритIизе. ЦодагьабгIаги къадар ургъелалъул гIагараздаса тIаса босизе щвейги Аллагьасе ﷻ шукру гьабизе ккараб жо буго. ХIакъикъаталдаги гIемер ургъел букIуна гIагарав чи рагъда чIвайдал гьев шаргIалда рекъон тIовитIиялъул. Гьенир чIван рачIарал нилъер диналъул вацазул рокъор ругезулгунги хурхен гьабула нижеца. Гьезулгун ракI батулеб хабар бицуна. Нижедаса бажарараб кумекги гьезие гьабула.
Байрамазул къоязги «Инсан» фондгун цадахъ, гьенир чIваразул гIагарлъиги бакIарун, гьезие гьитIинабго мажлис гIуцIула. Гьениб бицуна сабруялъул, ВатIаналде букIине кколеб рокьул, Аллагьасул ﷻ къадаралъул.
ГьабсагIаталъ рагъда ругезул хъизамазеги рокъоб хIажатаб чIезабизе хIаракат бахъула. РукIуна рокъор лъабго лъимер бугелги руччаби. Кьиндал печ бакизелъун цIулада хадур кинха гьел рохьоре инел? Гьелъ нижеца, имамзабиги данделъун, гьабула гьезие цIул ва гьелда релълъарал хIалтIаби.
- ГIун бачIунеб гIелалъе мажгит-мадрасабахъ дарсал гьарулищ?
- Роол заманалдаго гIадин цIалул заманалдаги лъималазе дарсал кьола. Щибаб мактабалда рукIуна дарсал васазеги ясазеги. ЛъагIалида жаниб мактабазда гьоркьобги рукIуна какие чури, как бай ва гьез цIалулел тIахьаздасан конкурсал. Нижер мурад буго школазде хьвадулелго гIадин, киналго лъимал мактабаздеги хьвади. ГьитIинаб мехалъ цIалараб гIелму, ганчIида бикIараб накъиш гIадин, лъималазда ракIалда чIола. Боголил какда хадуб гIолохъабазе ва чIахIиязе рукIуна дарсал.
- Ахиралдаги, щиб гьарилеб дагъистаниязе?
- Муфти АхIмад-афандияс абула Дагъистаналъул халкъ цIакъ гIакълу бугеб бугилан. Дунги гьелда тIадрекъарав вуго. Нилъеда лъала Дагъистаналда рекъел букIине бокьичIез кин хIаракат бахъулеб бугебали нилъер цолъи хвезабизе. Амма гьезда гьеб гьабизе кIвезе гьечIо. Аллагьасе ﷻ рецц буго, жакъа нилъ лъикI руго. Дагъистаналъул ракь гIемерал шайихзаби, вализаби, гIалимзаби загьирлъараб баракатаб ракь буго. Гьезул баракаталдалъун цIунараллъунги руго жакъа нилъ питна-балагьаздаса.
Дагъистаналъул гIадамазе гьарила цоцазе кIвараб кумек гьабизе тавпикъ. Дагъистаналъул муфти вокьун, гьесда нахърилълъун цолъиялде нилъ рачIагиян. Цолъиялъулъ буго нилъее хвасарлъи. Аллагьас кумек гьабеги!
