ХIикматал махлукъатал
Страусазул тайпаби гIемер гьечIо. ГIемераб заманаялъ зоологаз абулеб букIана гьезул цо гурони тайпа гьечIиланги, гьебги Африкаялъул страус. 2014 соналда къабул гьабуна Сомалиялъул страус абурабги тайпа. Сомалиялъул страус батула гIицIго Африкаялъул рохьоб, гьелъие бокьула зазихарал гъутIби ругел бакIал.
Страусалъ гIалхуда гIумру гьабула, гьоркьохъеб къагIидаялъ, 30-50 соналъ. Фермабазда хьихьараз цIикIкIун сонал рала. Смитсонианалъул миллияб зоопаркалъул баяналда рекъон, гьенир руго 70 сон баралги.
Бихьинаб страусалъ жиндаго сверухъ чанго цIуяб бакIарула. Амма цояб букIуна киназулго нухмалъуда. Гьелъулгун букIуна бихьиналъул бищун гIемер жубайги. Цогидал рикIкIуна «гьитIинал лъудбилъун», гьезги лъола хоно гIаммаб бусада, амма гьезул ханал дагь гурони рукIунаро.
Ханазда кIусиги буго гIажаибаб. Къаси-къаси кIусула бихьинаб, къад - цIуяб. Гьедин хис-хисун кIусиялъ кумек гьабула ханазулъ къваригIунеб хинлъи чIезабизе ва бусен тIаде рачIунел хIайваназдаса цIунизе. ТIинчI бахъула 40-45 къоялдаса. Ханил хъал букIуна 3-6 мм бугеб, гьеб тIинчIалъ бекула нахъаса бетIер кьабизабун, хадуб бетIералда букIуна гьорой чанго къоялъ халатбахъун хутIулеб. Гьедин хоно бекулаго жаниса тIинчI бахъинги халатбахъуна чанго сагIаталъ.
ТIанчIи рижула канлъи бихьулеллъун, хIулиялъул цIурал ва чанго сагIаталдасан гьезда кIола чIахIиязда хадур лъугьине. МоцI баралда абуни кIола сагIтида жаниб 50 км хехлъиялда бекеризе.
ТIанчIазда квен-тIех балагьизе ва букIа-бахъиналъул гIумру гIемерисеб мехалъ бихьиналъ малъула.
Берал. Страусалда рукIуна чIахIиял берал. ГIадалнах абуни букIуна гьитIинаб. Амма гьелъул магIна кколаро страус гIадалаб бугин абураб.
ХIатIал. Страусалъул хIатIида кIиго гурони килищ букIунаро. Цояб хIатIил килищ, ай кIудияб ккола жиндаса хIинкъи бугеб ярагъ. Гьелъул цо кьабиялъ инсанцин чIвазе бегьула. ХIатIал руго рас тIад гьечIел.
Куркьбал. Страусалда боржине кIоларо, амма гьелъие куркьбал хIажалъула. Бекерулаго гьел хIалтIула руль хIисабалда ва бокьараб рахъалде сверулелъул, балансги цIунула. Жинсияб бухьен гьабизелъун кьурдулаго куркьбаз гьарула аслиял сигналал.
ХIули. Страусалъул хIули букIунаро къвакIараб. Гьезул рас буго цоцада бухьинчIеб, тIеренаб ва тамахаб.
Цаби. Страусазул цаби рукIунаро, гьединлъидал гьезда кIоларо квен гIисин гьабун къулчIизе. ГIурччинаб гъветI-хер гIадаб жо бихIинабизелъун гьез ургъунго къулчIула гьитIинал ганчIал ва маххул кескал.
Кванирукъ. Страусалъул чехь гIуцIараб буго кIиго бутIаялдаса: преджелудок – мукъуралъул бакIалда бугеб, ва ччорбазул кванирукъ – биццатаб хъалалъул, жанибе бачIараб квен хъурулеб гIуцIи жиндилъ бугеб. Цинги квенгун цадахъ къулчIарал ганчIал, махх гIадинал жал гьоркьорги ккун, хъуризабула квен.
ГIемер абулеб жо буго цо кинаб бугониги хIинкъи ккедал гьез бетIер салулъ къазабулин абун. Амма гьеб буго гьадингоб хабар. Страусалда тIаде бачIунеб хIайван бихьани, гьеб я лъутула, яги щулиял килщалги кьабгIулаго данде къеркьола.
