Гьикъизе нечараб бицине намусаб
Гьаюраб къо...
Яс гьаюраб къоялъул байрамалде нижеца щивго ахӀичӀо, гьей лъималазул клубалде ячана. Гьал къоязда ниж рукӀана нижер яцалъул яс гьаюраб къоялъул байрамалда, гьениб чӀахӀияз гьелъие сайгъаталги кьуна. Гьеб бихьидал нижер ясалъул берал магIил цIуна, щайин жиндие лъицаниги сайгъатал кьечӀелинги абун. Гьанже нижеда кколеб буго гьалбалги ахIун гьелъие байрам гьабун букIарабанищан. Щиб жаваб кьелеб ясалъе?
ПатIимат, Хасавюрт
ГIалимчиясул жаваб
Къокъго абуни, сайгъатал кьей - гьелъие хасаб гӀилла букIа-букIунге - гьеб ккола Аварагасул суннат.
Имам Бухарияс бицараб хӀадисалда буго: «Сайгъатал цоцазе кье, нужеда гьоркьоб рокьиялъул ва цоцаздехун бугеб адаб-хӀурматалъул асар щулалъила», - ян (Бухари). Гьединлъидал кӀвар бугеб жо ккола гьоркьоблъи щулалъизе гьеб суннат тӀибитӀизаби – хасго нилъеда аскIор ругезда гьоркьоб, масала, хъизан-агьлуялда, гӀагарлъиялда ва гьудулзабазда.
Дур ясалъул ахӀвал-хӀалалъул бицани, бачIуна чанго суал. ТӀоцебесеб, гьавураб къо кӀодо гьабизе кколищ яги кколарищ? Бегьулеб батани, кин гьеб гьабизе кколеб?
Нилъеда лъала Аллагьасул Расулас ﷺ жив гьавураб къо батӀа гьабун букӀин кӀал кквеялдалъун, гьелдалъун ТӀадегӀанав Аллагьасе баркала загьир гьабиялдалъун ва гьесул разилъи ва гурхӀел-рахӀму тӀалаб гьабиялдалъун.
Аварагасул ﷺ асхӀабзабазда халлъана Аварагас ﷺ щибаб итни къоялъ кӀал кколеб букIин ва гьелъие гӀилла гьикъидал, Расулас ﷺ жаваб кьуна: «Гьеб къоялъ дун гьавуна, гьеб къоялъ дун халкъалъухъе витӀана (дихъе тӀоцебесеб вахӀю рещтӀана)», - ян (Муслим).
Гьединлъидал гьавураб къо лъикӀал гӀамалаздалъун кӀодо гьаби, масала, мавлид цӀали, къварилъиялда ругезе садакъа бикьи, гьоболлъи гьаби ва гьелда релълъарал цогидал лъикIал гIамалал гьари, беццараб пиша буго.
Гьанже бугониги хIаракат бахъе яс сайгъатаздалъун йохизайизе ва гьелда абе, гьей йохизайизелъун цо хасаб къо тIаде бачIинегIан чIезе кколарин абун. Гьеб бокьараб мехалъ гьабизе бегьулин.
Гьелдасаги гӀемерго кӀвар бугеб жо ккола ургъел бихьизаби ва хъизамалъул бухьенал щула гьари. Гьелъие хасаб лъугьа-бахъинги къваригӀунаро.
Психологасул жаваб
Кинабго бараб буго нужер хъизамалъ къабул гьабураб гӀадаталда. Нужее бокьун батани хадубги ясалъул гьаюраб къо гьелъие лъикӀаб къагӀидаялъ бачине, гьелда абизе бегьула, гьаб нухалъ бажаричIин ва хадусеб соналъ гьелъие бокьараб къагӀидаялъ гьабизе бугин.
Амма хадусеб соналъги, гьалбалги ахIун, ясалъул гьаюраб къо кIодо гьабизе нужеда ракIалда батичIони, гьелда абизе бегьула, гьаюраб къо гIадамал ахIун тIобитIулеб гIадат нилъер гьечIин, амма киназдасаго лъикIаб сайгъат гьелъие гьабичIого теларин абун.
Гьаниб цӀакъ кӀвар бугеб жо ккола гьабсагӀаталъ ясалъул бугеб хӀал лъикӀ гьабизелъун гьересияб къотIи кьечIого тей. Гьабизе кIолареб ва гьабизе ракIалда гьечIеб къотIи кьуни, цинги гьеб тIубачIого тани, ясалъул нужедехун божилъи хола.
Цоги нухги буго. Нужецаго гьелъие цо гьитӀинаб байрам гьабе. ГIемерго багьаялги гурел, амма нужер ясалъ къимат гьабулел сайгъталги росун гьей йохизае.
