Гьикъизе нечараб бицине намусаб
Бечедазул яс йиго дун
Дун йиго бечедаб хъизамалдаса яс. Гьеб сабаблъун дир росасул хьул букIуна дир эбел-инсул сайгъатазде. Гьес дидаса тIалаб гьабулеб буго гьеб кинабго! Щиб дица гьабилеб?
Хъ., МахIачхъала
ГIалимчиясул жаваб
Ригьин гьабидал ТIадегIанав БетIергьанасда цебе рос-лъадул цоцазул тIуразе кколел хIукъукъал рукIуна. ТIоцебесеб иргаялда, гьез гIумру тIамизе ккола Халикъасул амруялда рекъон, цоцазул ургъел гьабун, гурхIел-рахIму бихьизабун, цоцазе квербакъи гьабун. Росасда тIадаб жо ккола жиндирго хъизамалъул материалияб рахъалъ къваригIелал тIуразе ва гьес кинабго кIвар кьезе ккола гьеб жавабчилъи тIубазабизе. Цогидазул сайгъатазде яги гIагарлъиялъул кумекалде мугъчIвай гьаби битIараб иш гуро.
Аллагьасул Расулас ﷺ абуна: «Инсанасе мунагьлъун гIела, жинца напакъа чIезабизе кколезе гьеб къотIизаби» (Муслим).
Дур хъизамалда бугеб ахIвал-хIал бичIчIизе ккани цохIо дур рагIабазухъ гуреб дур росасухъги гIенеккизе ккола. Щай гьев гьедин хьвадулев вугев? Щай гьес дуе къварилъи ккезабулеб, мун жиндаго ва дур эбел-инсуда цее нечезегIанасеб хIалалда лъолей? Гьел суалазе жавабал гьесдасан рагIизе ккола, гьеб мехалъ гурони рес букIине гьечIо тIубараб жаваб кьезе.
Нижеца нужее гIакълу кьола сабру гьабеян. Росасулгун накъит гьабулелъул лъазабе гьесда, хъизан хьезабизе гьабулеб бокьараб хIаракаталда мун гьесул рахъкквезе, гIумруялъул захIмалъабиги рохелги гьесда цадахъ бикьизе хIадур йикIин. Гьединго загьир гьабе дурго эбел-инсудаса сайгъатал тIалаб гьаризе ккеялъ дуе бугеб санагIалъи гьечIолъи. ТIадегIанав Халикъасда божилъи гьабе, нилъер щивасе щвезе бугеб ризкъи Гьес цебего лъазабун бугелъул. КIвар бугеб жо ккола росасда бичIчIизаби, жиндирго захIматалдалъун щвараб цо гъурущ дуе гIемер къиматаб букIин, гьесие къарзалъ яги цогидаздаса кумек гьарун щвезе бегьулеб гIарцудаса.
Аварагасул ﷺ хIадисалда буго: «ХIакъикъаталдаги, нужер бокьарав чияс кварги босун, мугъзада цIулги лъун, гьелъул даран-базар гьаби - гьелдалъун Аллагьас жив цогидазда гьардезе ккеялдаса хвасар гьавизе рес кьей - лъикIаб жо ккола, жиндие цо жо кьезе бегьулел гIадамазда гьардеялдаса» (Бухари).
Психологасул жаваб
Гьеб ахIвал-хIалалда жаниб малъа-хъвай гьабизе дагьаб захIматго букIуна, щайгурелъул, дуца рехсолел баянал тIурарал гьечIелъул. Дур хабаралда рекъон, цо кинабалиго хIисабги гьабун гьес мун лъадилъун ячун йиго ва гьанже гьеб хIисабалъул хIасил ккезегIанги гьев чIун вуго. Хьул буго гьеб гьедин гьечIин ва гьес цогидал мурадазе гIоло хъизан гьабун батилин абураб. Ишкал бугеб жо ккола, дур эбел-инсуца, ясалъе захIмалъи ккезе бегьулин абун хIинкъун, дур хъизан хьезабиялъул кинабго жавабчилъи тIаде босизе байбихьани, гьелъ къваригIел гьечIел лъугьа-бахъиназде рачине бегьулеблъи. Аслияб къагIидаялъ дур рос хехго ругьунлъизе бегьула жинцаго тIуразе кколел тIадал масъалаби цогидаз тIураялде. Гьелъулъ хIинкъи буго кинаб букIаниги жавабчилъиялдаса гьес инкар гьабизе бегьулин абураб.
Гьеб ахIвал-хIал кин нужеца тIубазабизе кколебин абуни, байбихьуда росасда абе, дида гьабизе кIолеб жо гьечIин, эбел-инсуда тIад дир ихтияр гьечIин абун. Гьеб къагIида унтулеб батаниги, цо-цо ахIвал-хIалазда гьелъ кьезе бегьула лъикIал хIасилал ва, бищун дагь босани, гьелъ кумек гьабизе бегьула гьеб суалалда хурхун дудаги росасдаги гьоркьоб дагIба-рагIи дагьлъизабизе.
Гьелдаса хадубги гьес дургун дагIба балеб, дуде гIайиб гIунтIизабулеб батани, рекъараб букIинаан гьесда, кьварараб куцалда абизе я дида, я дир эбел-инсуда тIадаб гьечIин жавабчилъи тIаде босизеян абизе. Рес буго гьеб мехалдагIаги гьесда живго мекъи вукIин бичIчIизе.
