Нафс нахустин душмани инсон

Нафс бар беадабӣ сиришта шуда, дар ҳоле ки банда маъмур ба пайравӣ аз адаб аст. Пас, нафс бинобар табиаташ дар майдони мухолифат метозад ва ӯ душмани ҳамешагии инсон аст.

«Душмантарин душмани ту нафси туст, ки дар миёни ду канори туст». Аз ин рӯ, касе, ки лаҷоми нафси хешро дар шаҳватҳову лаззатҳояш сар додааст, бо ӯ дар фасодкориаш шарик аст. Вақте аҳлуллоҳ аз ин ҳақиқат огоҳ шуданд, бандагони Худоро ҳушдор доданд, ки асос ва асли ҳар гуноҳу ғафлат ва ширк хушнудӣ аз ин нафс аст ва асли ҳар навъ тоату эҳтиёт ва иффат аз ҳаромҳо нохушнудӣ аз он аст. Амали андаки ҳамроҳ бо огоҳии миннат Худои таолоро беҳтар аз амали зиёд бо дидани камбудии нафс аст, зеро огоҳӣ аз камбудӣ холӣ аз ширк дар тақдир набошад. Бандаи оқил, ки ҳақиқати нафси худро дониста, хориву бенавоӣ, нотавониву оҷизӣ ва масири ба фано наздикшавандаи ӯро дидааст, Парвардгор ва Офаридгорашро бо тавоноиву бақо ва қудрату азамату кибриё шинохтааст, зеро Ӯст, ки ин нафсро офарида ва аз нестӣ ҳасташ кардааст.

Вақте Худои таоло дӯстони Худро хитоб кард ва ба ҳузури Хеш хонд, онҳоро аз роҳи осонтарин ва наздиктарин огоҳ кард, ки он роҳи душманӣ ва мухолифат бо нафс аст. Худои таоло ба яке аз дӯстонаш дар хоби эшон гуфт: «Нафсатро душман бидор, зеро Маро ғайри ӯ даъвогари дигаре дар подшоҳӣ набошад!». Яъне, чунки нафс чизеро талаб дорад, ки мар Ӯ таолоро бувад, аз қабили кибриёву азамат, фармонбарии мардум ва итоати онҳо аз ӯ, дар ҳоле ки ин сифатҳо раво нест, магар Офаридгореро, ки бузург ва поку муназзаҳ аст.

Дараҷаҳои нафси башарӣ

Нафс як дараҷа надорад, балки навъҳои гуногуни нафсҳои башар бар дараҷаҳои гуногунанд, вобаста ба наздикии соҳибони нафс аз Худои таоло ва дурии онҳо аз Ӯ. Чунончи, нафси аммора (сахт водоранда) ба бадӣ соҳибонашро ба гуноҳҳо ва ғафлатҳо амр мекунад. Дар бораи он сарвар ва пешвои тоифа Ҷунайд куддуси сиру гуфтааст: «Нафси аммора ба бадӣ ба ҷангҳо баҳри мадади душманон даъват мекунад». Муроди ӯ аз душманон дунё ва Шайтон аст, ки гуноҳро барои фарзанди одам ороставу дар назараш зебо ҷилва медиҳанд. Пас аз он аз рӯи дараҷа нафси лаввома (маломаткунанда) аст, ки соҳибашро барои гуноҳи кардаи ӯ, баъди ба он гирифтор шуданаш, сарзаниш мекунад.

Пас аз он аз рӯи мартаба нафси мулҳама (илҳомбахш) аст, ки соҳибашро ба кори хайре илҳом мебахшад ва ба сӯи он мехонад. Сипас нафси розия аст, ки ба ҳукми Худои таоло ва фармонравоии Ӯ розӣ шуда, ба Ӯ дар ҳар он чӣ ирода ва ихтиёр кунад, комилан таслим шудааст. Сипас нафси марзийя аст, ки ризои Худованд, субҳонаҳу ва таолоро ноил шудааст. Дар ин мартаба солик дар шинохти Худои таоло, ончунонки ҳаққи шинохтани Ӯст, қадами нахустин мегузорад.

ПОРАЕ АЗ

«БОҒҲОИ АХЛОҚИ НЕКУКОРОН»

Муаллиф шайх Аҳмад пир

ибни Муҳаммад Абдуллоҳ