СУАЛ-ЖАВАБ
СУАЛ-ЖАВАБ
БитIран агъу кайи мазь ишлетмиш апIуз ихтияр айин?
Агъу фунуб вушра гьяйванатдин нежес гьисаб шула. Амма саб мюгьтаж’вал ади, гъадагъиш дарман вуди, думу кдатуз ихтияр а, битIран аьгъу вушра, жарабдинуб вушра. Къайд: Дупну ккундуки, гъудган апIайиз гьадму агъу кдату йишв штухъди марцц дапIну ккунду. («Нигьая аль-Мугьтаж»)
Аьхиримжи ракааьтдиз хъуркьиш жвумийин гъудган кам шуйин?
Жвумийин гъудган кам шулу, эгер кьюбпи ракааьтдин рукуъдиз хъуркьиш. Ва имамди салам тувбан кьяляхъ думу касди чан ракааьт давам апIуру. Ан-Насаийихьан вуйи Пайгъамбарин r гьядисдиъ дупна: «Фуну кас жвумийин гъудгнин саб ракааьтназ хъуркьиш, думу тамам ву». Эгер думу кьюбпи ракааьтнан рукуъдиз хъуркьундарш, имамди салам тувбан кьяляхъ юкьуб ракааьт лисундин гъудгнин давам апIуру, гьаз гъапиш дугъван жвумийин гъудган гъабхьундар. Къайд: Жвумийин гъудгнин кьюбпи ракааьтдин рукуъдиз хъуркьундарш, дугъу гъудган лисундин гъудгниинди ккудубкIуру, ният тазатIан апIуб герек дар. Яни жвумийин гъудгниз ният ади лисундин гъудган ккудубкIуб гьисаб шулу. («Мугъни аль-Мугьтаж»)
Ислам дин кьабул гъапIу касди улихьна вуйи гъудгнар, ушвар кьаза дапIну ккундин? Ва дугъаз Ислам диндиз гъяйиз улихьна гъапIу ужувлан ляхнарин саваб айин?
Гирами Каламдиъ дупна (мяна): «Йип (эй Мугьяммад) кяфирариз, эгер му ляхин дипиш (яни кяфирвалиан удучIвиш ва Пайгъамбариз къаршу удучIвурдарш), дурариз улихьна гъабхьиб вари аьфв апIур…» (сура «Аль Анфаль», 38-пи аят). Учв Ислам диндиз гъяйиз улихьна ккудучIву гъудгнар, ушвар кьаза апIуб фарз дар, гьаз гъапиш думу гьякь рякъюхъна гъювал теклиф апIури, Аллагьу Тааьлайи дугъаз вари мидиз улихьна вуйиб аьфв апIура. Ислам диндиз гъяйиз гъапIу ужувлан ляхнарин савабнан гьякьнаан кIуруш, думу Аллагьу Тааьлайихъ хъугъхъан, дугъаз диндиз гъяйиз улихь гъапIу ужувлан ляхнарихъан тамамвалиинди саваб шулу. Мушваъ садакьа тувбан, мирасарихъди ужудар аьлакьйириъ хьпан савабарикан кIура, яни ният герек адрударикан. Эгер сар кас, Ислам диндиз дарфиди, кяфирвалиъ кечмиш гъахьнуш, зиихъ ктухдарин дугъаз Аьхиратдиъ саваб хьибдар, амма Аллагьу Тааьлайи думу ужувлан ляхнарихъан гьаму жилиин илмиди дугъаз уж’вал тувуз мумкин ву, мисалназ ужур велед тувуб, ясана тухъди мал-мутму тувуб ва гь.ж. («Тугьфат аль-Мугьтаж»)
Мюгьтаж’вал айидариз гьитIибкIу ва тадабгъу мал-мутму кьабул апIуз ихтияр айин?
Мюгьтаж’вал айидариз дициб мал-мутму гьялал ву, эгер думу гьитIибкуб вуйиб аьгъдарш. Хъа эгер гьитIибкIуб вуйиб аьгъяш, дурариз дидин эйси фуж вуш аьгъдарди ва думу кас мал-мутму ишлетмиш апIуз шлу жямяаьтдин ляхнариъ адруваликан аьгъяштIан кьабул апIуз хай шулдар. Къайд: Эгер инсанди фукIа гьитIибкIнуш, ясана тадабгънуш, думу чан эйсийихьна кьяляхъ дапIну ккунду. Эгер думу мал-мутмуйин эйси кечмиш гъахьнуш, дугъан хизанарихьна дурубкьну ккунду. Эгер дугъаз эйси аьгъдарш ва агузра гъабхьундарш, думуган жямяаьтдин ляхнариз ишлетмиш дапIну ккунду, мисалназ рякъ апIру йишваз ишлетмиш апIуб. Эгер жямяаьтдин ляхинра адарш, думуган мюгьтаж’вал айидариз тувру. («Аль-мажму, шаргь аль-Мугьаззаб»)
