СУАЛ-ЖАВАБ

Кьур’ан урхуб заанди вуйин, дарш урхурайирихъ хъпехъуб?

Эгер гъалатIар ктарди, лазим вуйи къайдайиинди Кьур`ан урхуз аьгъяш, чав дидин мянайин гъаври шулдаршра, дицир касдиз, тмунури урхурайибдихъ хъпехъубтIан, жвуву Кьур’ан урхуб заанди ву. Кьур’андихъ хъпехъувал ужу ву, эгер урхруган гъалатIар шулаш, эгер хъпехъури дидин дюзи мяна тамамди гъадабгъуз шулаш, эгер аятарикан фикир апIури мяна ктабгъураш ва урхругантIан хъпехъруган гъавриъ ахъри, жвуваз мянфяаьт артухъ шулаш. Имбу дюшюшариъ жвуву урхуб заанди ву. («Аль-Мингьаж», шаргь «Сагьигьу Муслим», «Далиль аль-Фалигьин»).

Жилари кIуллан кушар алдаувалин гьюкум фициб ву?

фукIара адар, гьаз гъапиш думу хай шлу (мубагь) ляхнарикан ву. Гьаму исихъ улупнайи дюшюшариъ кIуллан кушар алдауб ужу ву:

— гьяждиъ ва уьмрайиъ айиган;

— бабкан духьну 7-пи йигъан;

— гъайри касди мусурман дин кьабул гъапIган;

— кIул’ин кушар аливалиан инсандин сагъ`вализ зарар айиган. («Мугъни аль-Мугьтаж», «Тугьфат аль-Мугьтаж» аш-Ширвани).

Масу туву касди мутму гъадабгъурайирик, кьиматнан гьацI тувнадариз кIури, тахсир кипра, хъа гъадабгъурайири, вари пул тувунза, кIура. Мурарин къайда фициб шула?

Алвериъ эгер масу туврайири, ху дапIну, масу гъадабгъурайири пул тувундариз кIураш, масу туврайирин гаф заанди бисуру. Эгер масу туврайири ху апIурадарш, думуган масу гъадабгъурайирихь ху апIувалин гафар пуз гъитру, эгер дугъу му гафар гъапиш, думу дюшюшдиъ масу гъадабгъурайирин гаф заанди бисура. Эгер масу гъадабгъурайирира ху апIурдарза гъапиш, думуган масу туврайирин гаф гьякь вуйиб гьисаб апIуру. Фикир тув: Зиихъ улупнайи къайда шулу анжагъ эгер кьюбеб терефарианра шагьидвал хру ксар адарш. («Тугьфат аль-Мугьтаж»).

Арагъ убхъбан кьяляхъ 40 йигъандин арайиъ гъудган ва ужувлан ляхнар кьабул апIурдар, кIуру гафар гьякьлудар вуйин?

Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Йиз умматдиан шликIа арагъ гъубхъиш, дугъан 40 йигъандин арайиъ гъапIу гъудгнар Аллагьу Тааьлайи кьабул апIурдар» (ан-Насаи). Жара гьядисдиъ Пайгъамбари ﷺ дупна: «Фуну касди пиян шлуб фукIа гъубхънуш, думу фтикан дапIнайиб вушра, Аллагьу Тааьлайи дицир кас 40 йигъандин гъудгнарин савабнахъ мягьрум апIур» («Аль-Джами ас-Сагир»). Саб кIуруб, му гьядисариъ гъудгникан кIуруган, дурар кьабул апIбакандарапIбакан кIурадар, хъа дидин саваб адруваликан кIура.

Дицир касдин гъудган шула, хъа гъудгнин саваб шуладар. Кьюб кIуруб, гъапIу гъудгнин савабнан гьякьнаан аьлимарин арайиъ сабсдар фикрар адар. Саспи аьлимари арагъ дубхъну гъапIу гъудгнарин савабнахъ инсан тамамди мягьрум апIуру кIура, хъа тмуну пай аьлимари, Аллагьу Тааьлайи дицир кас гьарсар касдиз Аллагьу Тааьлайи Чав Чаз ккунириз туврайи савабнахъ мягьрум апIуру, дупна. Шубуб кIуруб, саспи аьлимари кIураки, эгер инсан варитIан заанди дебккнайи гъудгнин савабнахъ мягьрум шулаш, дугъан имбу ужувлан ляхнарра кьабул дарапIур. Хъа жара аьлимари кIура, савабнахъ мягьрум апIувал анжагъ гъудгниз дебккнайиб ву, гьаз гъапиш гъудган диндин мурхьул ву.

Зиихъ дупнайибдиан гъаври шулаки, арагъ гъубхъурин гъапIу ибадатнан саваб Аллагьу Тааьлайи мумкин ву тамамди хътабтIуз, хъа мумкин ву дицир кас Чав жаради туврайи савабнахъан хътатIуз. Хъа жара ужувлан ляхнарикан кIуруш, душваъ саб улупнайи жаваб адар («Аль-Мингьаж шаргь “Сагьигьу Муслим”», «Миркат аль-Мафатигь», «Файд аль-Кьадир»).