Суал-жаваб

- Ухьуз аьгъюганси, сар шликlа салам тувган, думу саламдиз жаваб тувуб фарз ву. Мисалназ, саб десте инсанар дугъужвнади, гьадрарин арайиъ айи бицlири саламдиз жаваб тувиш, имбударилан фарз алдабхъурайин?

- Эгер сар касди инсанарин дестейиз «Ассаламу аьлайкум» дупну, гьадрарин арайиан яшар тамам духьну адру (6-7 йисаъ айи) бицIири вушра саламдиз жаваб тувиш, имбударилан саламдиз жаваб тувбан фарз алдабхъуру. Яни бицlири жаваб тувхъанмина аьхюдариз гунагь адар.

Бицlири аьхюриз салам тувиганра дугъаз жаваб тувуб фарз ву.

Му ляхнизра дикъатниинди фикир тувну ккунду.

- Сумчриз теклиф гъапlган, фициб манзил ашра, дуфну ккундин, дарш лап ярхла айидари жаваб тутрувишра хай шуйин?

- Ужуб суал ву, гизафдари гьерхрайибра ву. Саспи жвуван багахьлуйир лап ярхла яшамиш шулайидарин мициб суал кми-кмиди шулу. Гъачай, шариаьтдиъ мидин гьякьнаан фу дупнаш, лигухьа.

Сумчрин теклифназ жаваб тувуб гьадму йишваъ яшамиш шулайидари тамам дапlну ккуни ляхнарикан ву. Хъа сумчир шулайи йишвхьан лап ярхлади яшамиш шулайидарин гьякьнаан аьлимарин арайиъ жа-жара фикрар а. Аьлимарин варитlан заан гафниинди му суалнан гьякьнаан гьадму йишваъ айи аьдатназ лигуру. Эгер саб тяйин вуйи йишваъ ярхла айидари сумчрин теклифназ жаваб тутрувди гъибтруб вуш, думуган теклифназ жаваб тувуб фарз шуладар.

- Арагъ убхъру касдихъди дуствал апlуз ихтияр айин?

- Арагъ убхъру кас вушра, ясана жара гунагьниин али кас вушра, дурарихъди аьлакьйир чlур дапlну ккундар, думутlанна гъайри гьадрар чlуру рякъхъан хътауз чалишмиш духьну ккунду. Эгер му арагъ убхърур ву, тмуну кас жара гунагь апlрур ву кlури, варидарихьан ярхла шули гъахьиш, думу ужи дар. Лигай ихь пайгъамбарин ﷺ нумунайиз, дугъу гьарсар кас Ислам диндихъна хуз чалишмиш шули гъахьну. Ари ухьура гьаци духьну ккунду. Гьадму ксари аьхю гунгьар дарапlри кlури, ухьу дурариз ужувлахъна теклиф дапlну ккунду.

- Сижар абайин адаши (жилирин абайи) йиз гъудгнин жикIувал батIил апIуйкIан?

Никягь гъапIхъанмина яв жилирин адашин терефнаан вушра, ясана дугъан дадайин терефнаан вушра дурарин адаши, абайи, аьхю абайи ва гь.ж. яв гъудгнин жикIувал батIил апIурдар ва дурар увуз мягьрам шулу. Гьацира яв жилиризра, ичв никягь гъапIхъанмина, яв дада, баб, аьхю баб яв жилирин гъудгнин жикIувал батIил апIурдар, яни дурар яв жилириз мягьрамар шулу. Гьамдиан ачухъ шулаки, ухьу ктуху инсанари я жилирин, я хпирин гъудгнин жикIувал батIил апIурдар.

- КIул ис хъапIри салам тувуз хай шулдар, кIуру гафар гьякьлудар вуйин?

Имам Нававийи гъапну: «КIул ис хъапIри салам тувуб карагьат ву. Салам тувруган гафар апIуз шлу касдиз, гафар дарпиди, хил за апIуб карагьат ву, хъа гафар апIуз даршлуриз мустагьяб ву, яни ужи ву. Эгер уву чаз салам туврайир ярхлади хьади вуш, салам гафарииндира, хлихъдира тувуб ужу ву» («Фатава имами Навави», 138-пи маш).

- Гъудган апIбахъди гунгьарин аьфв апIурин?

Ав, гъудгни мусурман кас бицIи гунгьарихьан марцц апIуру, амма аьхю гунгьарихьан: зина апIувалин, адми йикIувалин, тIилисим капIбан - гьамцдар гунгьарихьан марцц апIурдар. Пайгъамбари гъапну ﷺ: «Дугъриданна, шту чиркин фици марцц апIуруш, гьаци хьуб фарз гъудгни гунгьарра марцц апIуру» («Фатава аль Гьядисия»).