Жавабар имам аш-Шафиийин мазгьабдиинди тувна

Хураг гьязур апIруган, тIяаьм гъадабгъиш, дибиснайи ушв батIул шулайин?

Хураг гьязур апIру вахтна дидкан фукIа мелзниина гъадабгъиш, дибиснайи ушв батIул шуладар, эгер дидкан фукIа айитIна хътIютIюбкъиш. Аммаки тIяаьм мелзниинакьан гъадабгъуб – му апIуз хай даршлу макрух ву, хурагнан зарракьан айитIна дурубшбан бадали.

Хъа хурагнак кахьрайи тадарукари фициб тIяаьм тувраш вая хураг хъубкьнуш лигбан бадали тяаьм гъадабгъуб апIуз хай даршлу макрух вуди гъубзрадар, эгер дидкан фукIа айитIна хътIютIюбкъиш. Къайд апIуб:

Эгер ушв дибиснайи касди, ихтияж`валра адарди, тIяаьмназ дилигну, дидкан фукIа хътIюбкъиш, дугъан ушв батIил шула.

Гьаци вушра думу кас йигъандин муддатнаъ, ригъ алабхъайизкьан, ушв батIил шлубдихьан варибдихьан жвув дюуьрхну (ярхла духьну) ккунду («Тухфат аль-Мухтадж» с субкомментариями имама аш-Ширвани; «Хашия аль-Буджайрами»; Манхадж альКаввим»).

Дишагьли палтарикан духьнайи вахтна дугъан никягь алдабгъуз ихтияр айин?

Палтарикан хьубан вая велед дугъмиш гъапIхъан марцц хьубан лишнар имбукьан гагьди, дишагьлийин никягь алдабгъуб гьярам дапIнайи ляхнарик кабхъра. Мициб аьгьвалат рубкьура сабанкьа жилирихъди багахь гъахьи дишагьлийиина.

Улупнайи вахтназ никягь чIур апIбан гъадагъайин себеб дишагьлийик бицIир каш-кташ тяйин хьубаз ккилигру иддайин вахт давам апIуб ву, фицики палтарик хьубан ва бицIир апIбан марцци шулайи вахт иддайиз дахил шуладар. Зиихъ улупнайи дюшюшариъ никягь алдабгъуб гунагь шлу ляхин ву, амма эгер алдабгъиш, думу кайиб гьисаб шула («Тухфат аль- Мухтадж»).

Эгер сар касди гьаму йисан фарз уьмра тамам гъапIнуш, дугъаз гьаму йисан гьяжра апIуб герек ву, кIуру гафар гьякьлудар вуйин?

Гьяждиъ учIвру вахтна эгер фужкIа фарз уьмра апIуз гъушиш, яни Шавваль, Зуль-Кьаида, ясана Зуль-гьижжа вазлин сабпи 10 йигъан, дицир касди гьяжра тамам дапIну ккунду, эгер уьмрайин ва гьяждин кьиматар сабстар вуш. Хъа гьадму йисан думу гьяж апIуб фарз дар, дицир касдихьан жара йисарира думу гьяж апIуз шулу.

Эгер уьмрайинтIан гьяждин кьимат зиина вуш, думуган гьяж дугъ’ин шуладар. Мисалназ, эгер уьмра апIуз 100 агъзур, хъа гьяж апIуз 200 агъзур вуш, дицир касдиин зиихъ улупнайи вахтна уьмра гъапIну кIури, гьяж алабхъурадар.

Эгер гьяж ва уьмра фарз али кас гъахьиш ва хъасин думу му ляхнар кIулиз адагъуз даршлударикан гъахьнуш, думуган дицир касди чахъанди жара кас му ляхнар кIулиз адагъуз гьаъну ккунду. Эгер кечмиш гъахьиш, думу касдин малмутмуйикан му фарзар тамам апIуз дакьатар ктагъуру ва фужкIа гьаъру.

Къайд:

Гьяж ва уьмра кьаназ гъитувалин читинвал гьаддиъ вуки, эгер инсан му ляхнар кIулиз адагъуз даршули гъахьиш, ясана му фарзар тамам дарапIди кечмиш гъахьиш, дицир кас гунагьнаъ ахъру

Жаназа-гъудган апIруган, рукнар ва суждйир гьаз апIурдар?

Жаназа-гъудгниъ рукнар-суждйир адрувалин гьикмат гьациб вуки, жагьилари, яни илимдин аьгъювалар адрудари, думу суждйир гъудган апIурайидарин улихь хьайи кечмиш духьнайириз апIурайидар ву кIури, фикир дарапIбан бадали («Фатгьуль Аьллам», 226 маш).

Истихар – му Аллагьдикан ﷻ , фу ляхниъ мянфяаьт аш, гьадму ккун апIувал ву. Думу ляхин апIуз жиларизра, дишагьлийиризра ихтияр а. Амма Имам Нававийин гьаму гафариз асас фикир тувну ккунду: «Эгер истихар апIайиз дюаь апIурайир Аллагьдин ﷻ амриз табигъ дархьиш ва Аллагьдин ﷻ гьюкмин гьякьнаан шаклу шулуш, думу кас Аллагьдихъди ﷻ мясляаьт апIурайир дар, думу чав чахъди мясляаьт апIурайир ву». Гьаци вуйиган, гьадму истихари улупу гьюкмиин ухьу рази духьну ккунду ва гьадди улупурайиганси дапIну ккунду.