СУАЛ-ЖАВАБ
- Хизан ккебгъну ккуниваликан сакьюдар гьядисар кIваин апIинайчва.
- Гьядисдиъ дупна: «Никягь йиз сунна ву, ва фуну кас йиз рякълан улдучIвиш, думу узьхьан жара шула» (аль-Бухари, Муслим). Жара гьядисдиъ дупна: «Фуну касдин хпир уьрхюз мумкинвал аш, гъит дугъу хизан ккебгъри, дугъриданна, диди ичв улар ва аьврат гьярам вуйибдихьан уьбхюру. Хъа шлиз дициб мумкинвал адарш, дугъу гъит ушвар дисри…» (аль-Бухари, Муслим, ибн Мажагь, ан-Насаи). Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Фуну касди аьжузвалихьан гучIури, швушв хурадарш, думу ухькан дар» (Абу Мансур). Швушв духну ккунивалин гьякьнаан хъанара гьядисар кIваин апIуз шулу, хъа думу ляхнин заан дережайикан аьгъю апIуз ккунириз гьаму гьядисарра чIяаьн ву.
- Рякъюъ айирин сефер, учв саб йишваъ 4 суткайиъ гъузраш, гьадина гъафибси ккудубкIуру, кIуру гафар гьякьлудар вуйин?
- Рякъюъ айирин сефер ккудубкIуру, эгер думу саб йишваз тамамди 4 йигъан ва артухъ гъузуз ният аш. Думу 4 йигъаз гьадина гъафи ва дилин гъягъру йигъар дахил шуладар. Гьадму йигъар ктарди тамам 4 йигъ ва думутIан артухъ гъузраш, ари гьадмуган дугъан сефер дишлади ккудубкIуру. Мисалназ, эгер думу йигъандин вахтна хъуркьнуш, 4 йигъандин вахт гьисаб апIуру ригъ алабхъбан кьяляхъ. Эгер думу йишвну хъуркьнуш, думуган гвачIниантIан гьисаб апIуру.
Гьаддиан аьгъю шулуки, эгер сар кас итни йигъан хъуркьнуш ва жвуми йигъан ригъ алабхъайиз кьяляхъ гъягъюруш, думуган дугъан сефер ккудубкIурадар, яни гъудгнар сатIи ва жикъи апIуз шулу, гьаз гъапиш думу гъафи ва гъягъру йигъар ктарди тамамди 4 суткайиъ гъузрадар. Эгер думу итни йигъан хябяхъган хъуркьнуш ва султ йигъан ригъ ахсрар ккивхъан гъягъюз ният аш, думуган дугъан сефер ккудубкIура. Гьаз гъапиш дугъан 4 йигъ тамамди ва артухъра шула, гъафи йишв ва гъягъру йигъ ктарди. («Тугьфат аль-Мугьтаж», «Гьяшия атТармаси»).
- Гъудгнин вахт улубкьбан кьяляхъ уву яшамиш шулайи йишв’ан рякъюъ учIвнуш гъудгнар сатIи, жикъи апIуз хай шулин?
Эгер фужкIа гъудгнин вахт улубкьбан кьяляхъ, думу гъудганра дарапIди, рякъюъ учIвнуш, аьлимарин асас гафниинди дугъаз гъудгнар жикъи ва сатIи апIуз ихтияр а. («Аль-Мажмуъ» шаргь альМугьаззаб, «Фатгь аль-Аьллям»).
Хиджама апIбан кьяляхъ ифи кмиди шулу. Гъудган апIруган, ифдин фициб кьадар аьфв апIуру?
Зияндиан, ясана хиджама апIруган удубчIву ифди аьфв апIуру, эгер удубчIвурайи ифи жара дубхьну марцци ккурттарик, ясана жандик кудрубкIиш. Эгер гьаци кубкIиш, бицIи кьадарнаъди аьфв апIуру, гизаф вуш аьфв апIурдар. Яни хиджама апIурайи вахтна удубчIву ифи чан зийниин илмиди вуш, дидин аьфв апIуру, думу фу кьадарнаъди вушра. Эгер ифи гизаф гъябгъруган саб фтихъдикIа илибтIнуш ва думу ифдихъди кабцIнуш, дидинра аьфв а. («Тугьфат аль-Мугьтаж»)
- Ухьуз аьгъюганси, Аллагьу Тааьлайин улихь инсанарин аьхю гунгьар а, ва дурар фицдар вуш, ухьуз улупна: Аллагьу Тааьлайиз шериквал тувуб, инсан йивну йикIуб, сюгьюрчивал апIуб, гъудган дарапIуб, абйир-бабариз гиран ктапIуб, процентар алдагъуб. Ари гьамрарикан вуйи гьядисар кIваин апIинайчва.
- Дугъриданна, уву кIваин гъапIу ляхнар Аллагьу Тааьлайи варитIанна аьхю гунгьарди улупнайидар ву, ва Пайгъамбарин ﷺ гизаф гьядисариъра дурарикан кIваин дапIна. Хъа ухьу дурарикан гьарсабдиз саб гьядис кIваин апIидихьа. Пайгъамбари ﷺ гъапну:
1. Аллагьу Тааьлайиз шерик хуваликан: «Гунгьарикан варитIанна аьхюбдикан хабар тувзачвуз? Думу Аллагьу Таьлайиз шерик хуб ву» (аль-Бухари).
2. Йивну йикIуваликан: «Аллагьу Тааьлайин улихь сар мусурман кас йивну йикIубтIан вари дюн’я тIанкь апIуб пчIу ляхин ву» (ан-Насаи).
3. Сюгьюрчиваликан: «Сюгьюрчивал апIрур куфриъ ахъру» (анНасаи).
4. Гъудган дарапIруваликан: «Фуну касди гъудган дипиш, думу кас Аллагьдихъди гюрюшмиш хьиди, Аллагьдин ﷻ чаин хъял алди» (ТIабарани).
5. Абйир-бабариз гиран ктапIбакан: «Аллагьу Тааьлайин разивал абйир-бабарин разивалиъ а, хъа Дугъан хъялра абйир-бабарин хъялнаан ву» (Тирмизи, Гьяким).
6. Процентар иливбакан (рибайикан): «Аллагьу Тааьлайи процентар иливуриин, тувуриин, гъибикIуриин ва душваъ иштирак гъахьириин нянат алапIуру» (Тирмизи).
