Суал-жаваб
Жвуван мал-мутму вари, ясана паяриинди сану веледдиз гъибтуз кIури назру апIуз ихтияр айинI?
Му суалнан гьякьнаан фикир тувну ккуни сакьюдар дюшюшар а:
1. Эгер адаши учв амриъ ади имбу веледарихьан фаркьвал айи сану веледдиз мал-мутму гъибтуз назру гъапIнуш, мисалназ думу илим айир, Аллагьдихьан ﷻ гучI айир вуш, дициб назру гьякьлуб шулу.
2. Эгер адаши учв амриъ ади, веледарикан сануриз мал-мутму назру гъапIнуш, гьеле думу веледарин арайиъ саб жюрейин фаркьвал адаршра, му суалнан гьякьнаан аьлимарин жюрбежюр фикрар а. Хъа аьхю пай аьлимари ва дурарин арайиан Ибн Гьяжари ва Рамлийи, хай шулу, дупна.
3. Эгер адаши мициб назр веледарикан санурин терефназди кечмиш шулайи вахтна гъапIнуш, думу назру гьякьлуб вуш-дарш имбу веледарин разивалилан асиллу ву.
(«Тугьфат аль-Мугьтаж»)
Никкдихъ хъайи бицIирин жвур кубкIу палат марцц дапIну ккундин?
Ухьуз мялум вуйиганси, жвур нечес ву ва думу кубкIу йишв тамамди марцц дапIну ккунду.
Амма, эгер 2 йис тамам дархьи (вазлин календариинди) бицIи балин жвур куркIиш ва дугъу анжагъ дадайин никктIан, ясана малин никктIан убхъурадарш, му дюшюшдиъ жвур кубкIу йишв шид кибчну гъибтра, тамамди жибкIуб чарасуз дар.
Хъа эгер дугъу шид, сокар ухураш, ашар ва жара ипIруб ипIураш, думуган жвур кубкIу йишв шид кибчну гъибтуб чIяаьн шулдар, думу тамамди дижибкIну ккунду.
Эгер никкдин смесарикан кIуруш, дурарира зиихъ къайда чIур апIуру, гьаз гъапиш душвак никктIан гъайри хъанара жюрбежюр витаминар ва жара шей`ар кади шулу.
Къайд: Гьацир бицIирин жвур палтарик кубкIиш, шид кубзайиз улихьна думу вари жвур удубчIвруганси кчIюбкьюру, хъа шид улубзуру, ясана сабан ебццуз гъибтру, хъасин шид улубзуру.
БицIи баярихьна вуйи мициб гьюкмин мяна гьадму вуки, бицIи баяр хабахъна бицIи шубартIан артухъ дисуру ва баярин жвур кубкIуз мумкинвал артухъди а, гьаддиз ухьуз ихь диндиъ му ляхнар пчIу дапIна. ДумутIанна гъайри, бицIи баярин жвуран ранг, ниъ шубаринтIан цIиб зяифвалин фаркьвал айиб ву. («Тугьфат аль-Мугьтаж»)
Жакьвар клеткайиъ уьрхюз ихтияр айин?
Жакьвар, попуган ва гь.ж. клеткайиъ уьрхюз ихтияр а, дурарин мукьмарихъ хъпехъуз, дурарин утканвализ лигуз, тамшйир апIуз, эгер дурариз зарар туврадарш ва дурар ипIрубдихъди тямин апIураш.
Му гьюкмиз далил вуди аьлимари Анас асгьябди хътапIурайи Пайгъамбарин ﷺ гьядис хура: «Пайгъамбари ﷺ кми-кмиди учухъди гафар апIури шуйи ва йиз гъардашлин Нуайр кIуру ччвур али жакьв гъабчIиган, зарафат апIури гьерху: «Я Абу Уьмайр, яв Нуайриз фу гъабхьну?”» (аль-Бухари).
(«Фатгь аль-Бари», «Ашраф аль-Васаиль иля фахм аш-Шамаиль»)