Суал-жаваб

Суал-жаваб

Спирт кади гьязур гъапIуб ипIуз хай шулин, эгер гьязур апIурайи вахтна спирт испаряться шулуш?

ИпIрубдик спирт ишлетмиш апIуз Ислам диндиъ гьярам дапIна, гьеле бицIи кьадарнаъди вушра.

ИпIруб гьязур апIру вахтна думу спирт испаряться шулушра, ипIруб дидхьан марцц вуйиб гьисаб шуладар.

Амма спирт каш-ктарш, якьинди аьгъяди ккунду. Эгер якьинди аьгъдарш, дици гьязур дапIнайиб ипIуз хай шулу.

ФукIа ИпIруб гьязур апIруган, думу арагъдихъди, чяхирихъди кпикьрудариз му ляхниз асас фикир тувну ккунду. Фицики, ухьу зиихъ гъапиганси, дурар каъбиинди гьязур апIурайиб марцциб даруб шула, ва думу ипIузра хай шулдар. («Тугьфат аль-Мугьтаж»)

Имамди салам тувбан кьяляхъ чан имбу ракяаьтар давам апIурайи касдихъди (масбукьдихъди) гъудган хъибтIбаъ карагьат вуйиб айин?

Имамди салам тувбан кьяляхъ, чан имбу ракааьтар давам апIуз гъудужву касдихъди хъибтIну гъудган апIуб карагьат ву - думу жямяаьт гъудган вуди кам шулашра, хъа амма саваб шулдар. («Нигьая аль-Мугьтаж»)

Йисар тамам духьнайи ДЦП уьзриан иццурайириз гъудган апIуб фарз вуйин?

Эгер мусурман кас чан фикрихъ хъаш, дугъаз гъудган гъибтуз сарун жара себеб адар. Гьамдиан ачухъ шулайиси, ДЦП уьзриан иццурайирин йисар тамам духьнаш ва думу чан фикрихъ хъаш, гьаддиз дилигну ккунду.

Эгер дугъан фикир кьитди дарш ва ужубна харжиб жара апIуз шулаш, дугъу гъудган дапIну ккунду, гьеле дугъаз ришвуз читинди вушра. Мициб дюшюшдиъ дугъаз гъудган фарз гъабхьиган, дугъу гъудган чаз рягьят вуйиганси апIуру - дугъужвну шулдарш, деъну.

Гьацира ДЦП уьзриан иццурайири гъудгнин дижикIну ва палатдинна марцциди духьну ккунду. Эгер дугъхьан чан марццишин апIуз шулдарш, дугъаз кюмек дапIну ккунду, эгер кюмек апIрур адарш, пул тувну вушра, марцц апIру кас дидисну ккунду. («Мугъни аль-Мугьтаж»).

Мистаъ гъакIириин жаназа гъудган алапIруган, жямяаьтдинна майтин арайиъ цал ади гъабхьиш, жаназа гъудган кам шуйин?

Жаназа гъудган тамам хьпан шартIарикан саб вуди майтинна гъудган алапIурайидарин арайиъ перде адарди хьуб ву.

Мисалназ, мистаъ айирихьан, улдарианмина рякъюра кIури, гьяятдиъ айи майтиин гъудган алапIуз шулдар. Амма эгер улд вая раккин саб лик алдабгъну тмуну терефназди гъягъюз шлуб вуш ва гъудган алапIурайи вахтна думу абццнади вуш, жаназа гъудган гьисаб шула. («Тугьфат аль-Мугьтаж»).

Сефериъ айирин гъудган жикъи апIувална (кьаср)  сатIи апIувал (жямъ) гьякьлуб шулин, эгер гьацI манзил душну хулаз кьяляхъ хъадакуз ният гъапIиш?

Сефериз удучIву касдин (манзил 82,5 км-тIан цIиб дубхьну ккундар) гъудгнар жикъи ва сатIи дапIну, хъасин хулаз гъюз ният гъабхьнуш, думуган гъудгнар тамамди апIуб лазим шулу. 

Эгер инсанди хъитIирхбандин гъудган лавландихъна гъабхнуш (жямъ) ва кьюбеб гъудгнарра сефериъ гъапIнуш, хъасин мидин кьяляхъ сеферин рякъ кьатI гъапIнуш, гьеле хъитIирхбандин гъудгнин вахт улубкьнадаршра, думу фарз дар хъитIирхбандин гъудган апIуб.

Эгер лавландин гъудган хъитIирхбанубдихъна дубхну, рякъюъ дарапIди, хъитIирхбандин гъудган хьайиз хулаз кьяляхъ хътакуз ният гъапIнуш, думуган кьюбеб гъудгнарра гьарсаб чан вахтна дапIну ккунду. Эгерки дугъу хътакуз ният хъитIирхбандин гъудгнин вахт улубкьбан кьяляхъ гъапIнуш, думуган лавландин гъудган кьаза апIуру ва душваъ гунагь адар. Гьамциб къайда ву лисундинна алкбандин гъудгнаринра.  («Мингьаж ат-ТIалибин», «Тугьфат аль-Мугьтаж», «Мугъни аль-Мугьтаж»).

Саб фулану ужувлан ляхин гъапIган, аьхю гунгьарин аьфв апIурин, саспи гьядисариъ дупнайиганси, дашсана душваъ анжагъ бицIи гунгьарикан кIурайин?

Эгер гьядисариъ, саб тяйин вуйи ляхин гунгьарин аьфв апIуз себеб шлуб вуди улупнаш ва душваъ аьхю вая бицIи гунагь кIури дупнадаш, думуган душваъ бицIи гунгьарикан улхура. Эгер дицдар гунгьар ктарш, инсандиз заан дережа рубкьур.

Мисалназ, гьядисдиъ дупна: «Аьрафа йигъан ушв гъибисурин улихь йисаринра, гъюз имбу йисаринра гунгьарин аьфв апIур» (Муслим).

Эгер гьядисариъ дупнаш, фулану ляхин гъапIган аьхю гунгьаринра аьфв апIур кIури, думуган гьаци вуйивалин шак адар. Амма, гьядисариъ саб ляхин гъапIиш гунгьарин аьфв апIур кIуру ляхин гъапIишра, инсанди туба дапIну ккунду. 

Туба тамам хьпан бадали, гьаму шартIар ади ккунду:

1. Гунагь апIувал дебккуб.
2. Думу гунагь апIбан гьякьнаан швумалвал зигуб.
3. Думу гунагьнахьан ярхла хьуз ижми ният апIуб.

Туба тамам хьпан бадали, гьаму шартIан чIяаьн шула, эгер думу гунагьнаъ жара касдихъди аьлакьалу ляхнар адарш. Эгер жара касдихъди аьлакьалу вуш, думуган юкьубпи шартIра шула – думу касдихьан гьялалугъ`вал гъадабгъуб. Мисалназ, эгер думу касдилан футна гъапIнуш, дугъкан аьфв гъадабгъну ккун ва сарун футнайин гафар дапIну ккундар. («Тугьфат аль-Мугьтаж», «Аль-Фатава аль-Фикьгьия аль-Кубра»).

Кьур’ан урхуб заанди вуйин, дарш урхурайирихъ хъпехъуб?

Эгер гъалатIар ктарди, лазим вуйи къайдайиинди Кьур`ан урхуз аьгъяш, чав дидин мянайин гъаври шулдаршра, дицир касдиз, тмунури урхурайибдихъ хъпехъубтIан, жвуву Кьур’ан урхуб заанди ву.

Кьур’андихъ хъпехъувал ужу ву, эгер урхруган гъалатIар шулаш, эгер хъпехъури дидин дюзи мяна тамамди гъадабгъуз шулаш, эгер аятарикан фикир апIури мяна ктабгъураш ва урхругантIан хъпехъруган гъавриъ ахъри, жвуваз мянфяаьт артухъ шулаш. Имбу дюшюшариъ жвуву урхуб заанди ву. («Аль-Мингьаж», шаргь «Сагьигьу Муслим», «Далиль аль-Фалигьин»).