Суал-жаваб

Эгер жилири хпир урччвури гъахьиш, хпирихьан чпин никягь алдабгъувал тIалаб апIуз шуйин?

Му дюшюшнаъ дишагьли имамдихьна илтIикIну ккунду. Имамди вари терефариан му ляхин ахтармиш дапIну, сарун дици даршлуганси му месэла гьял дапIну ккунду. Мисалназ, думу жилири йивувал дебккну, сарун дугъкан хпириз зарар даршлуганси, дишагьлийиз жаради яшамиш хьуз мумкинвал тувну ккунду.

Эгер му ляхнин кьяляхъра жилир сикин шулдарш, думуган имамди жилиринна, хпиринна терефариан вакилариз му ляхниъ иштирак хьуз, яни масляаьтнахъна гъюз, теклиф дивру. Эгер дурариз мурар сатIиди яшамиш хьувалиъ мянфяаьт аш, думуган сатIи апIуру, масляаьт апIуру. Эгер мурар сарун сатIиди яшамиш хьуз шулдар кIуру гафнахъна гъафиш, дурарин чпин разивалиинди жилирна хпир жара апIуру». («Тугьфат аль-Мугьтаж», «Мугъни аль-Мугьтаж», «Гьяшия аль-Бужайрами»).

Абйир-бабариз чпин веледариз, гьялал вуйи ва жандиз зарар адру ляхин мапIан, кIури гъадагъа апIуз ихтияр айин?

Абйир-бабариз йисар тамам духьнайи, чан фикриъ айи веледдиз гьаму дюн’яйизра ахиратдизра мянфяаьт айи ляхин мапIан пуз хай шулдар, гьеле дурар абйир-бабари уьрхюрайидар вушра. Гьялал ризкь гъазанмиш апIувал инсандиз мянфяаьт айи ляхнарикан ву.

Му дюшюшдиъ эгер абйир-бабари думу ляхин апIуз гъадагъа апIураш ва эгер дидкан абйир-бабариз, дурарин сагъвализ зарар адарш, дурарихъ хъпебехъузра хай шулу.

Амма, эгер абайиз-бабаз думу лихурайи коллектив ужуб дарди, гьаци чIур шул кIури, гучI аш, ясана дугъан ляхин дишагьлийирихъди аьлакьа айиб вуди ва шариаьтдин сяргьятарилан улдубчIвруб вуш, му дюшюшариъ абйир-бабарихьан веледдиз дициб йишваъ лихуб гъадагъа апIуз ихтияр а, ва велед дурари кIурайибдихъ хъебехъну ккунду. («Аль-Фатава аль-Фикьгьийя аль-Кубра»).

Хиларин ва ликарин тIубариин али шибар садар алдатIну, тмундар гъитувалиъ карагьат айин?

Му къайдайиинди шибар алдатIувалиъ карагьатвал адар. Амма сабуну хилин алдатIну, тмунубдин гъитуб, ясана сабуну ликрин тIубарин шибар алдатIну, тмунубдин гъитуб карагьат ву. Гьаци шула ликариин алахьрударра: саб себебра адарди сабунубдиин алабхьну, тмунубдиин алалабхьди гъитуб карагьат ву («Тугьфат аль-Мугьтаж» — Гьяшия аш-Ширвани).

Эгер узу сар касдихъ лихури, жвуван тахсирниинди дугъаз зарар гъабхьиш, узу йиз эйсийин улихь ккапIну ккундин?

Ав, дицир касди чIур гъабхьиб ккапIну ккунду. Эгер чан тахсирниинди дару, чаллан асиллу дару зарар гъабхьнуш, думу дюшюшдиъ гъабхьи зарар ккапIурдар.

Мисалназ, уьл убжурайи вахтна, яв тахсир вуди думу гъубгнуш, уву думу зарар ккапIну ккунду. Эгер дициб зарар дугъан печь себеб вуди гъабхьнуш, зарар ккапIуб ув’ин али вазифа дар («Тугьфат аль-Мугьтаж»).