Уьру ранг шейтIнинуб вуйин?
Ихь саспи инсанарин арайиъ, уьру ранг шейтIнин, иблисдин рангарикан ву кIури, кIару ранг инсан фаркьат хьпахъди аьлакьалу ранг ву кIури, хъа чру ранг Ислам диндин ранг ву кIури, фикир а. Мицдар гафар дюзидар вуйкIан? Му макьалайиъ вари ачмиш апIидихьа.
Сабпи нубатнаан дупну ккундуки, ухьуз аьгъюкьан вари рангарикан гьарсабдин чан утканвал а. Дурарикан гьарсаб рангнан жюрбежюр культурйириъ чан мяна а, хъа Ислам диндиъ ваъ. Саб фулану рангналан фулану ляхин асиллу ву кIури, диндин китабариъ дупнадар. Ухьуз гьадмукьан рангар айивал Аллагьу Тааьлайин рягьимлуваларикан ву. Гирами Каламдиъ дупна: «Аллагьу Тааьлайи учву бадали завариин алиб халкь дапIну, учвуз мянфяаьтназ тувна, учву бадали гьацира жилиин жюрбежюр гьяйванатар, укIар-кIажар, жюрбежюр мянфяаьт туврудар, дурарра жюрбежюр рангариндар ва къайдйириндар вуди халкь дапIна. Мурар вари инсандиз мянфяаьт хьпан бадали халкь гъапIдар ву! Дугъриданна, му ляхнариъ фикир апIрудариз гизаф аьламатар а, мушваъ Аллагьу Тааьлайин ухьухьна вуйи рягьимлувал а» («ан-Нагьль» сурайин 13-пи аятдин мяна, тафсир «аль-Мунтагьаб»).
«Увуз хабар адаринхъа (эй фикир апIрур!), Аллагьу Тааьлайи завариан мархь тувра ва гьадму себеб шули жюрбежюр рангарин ниъматар ктучIвура, дурарин арайиъра - уьрудар, гъатхудар, меълидар, кьуркьлидар, ипIуз шлудар ва даршлудар. Ва Аллагьу Тааьлайин амриинди дагълариъра рякъяр-жилгъйир дапIна -– лизидар, уьрудар, кIарудар -– гьадму дагълариз лигну гьациб къайдайиинди ккабалгна. Ва инсанар, гьяйванатар, девйир, малар-марччарра кмиди жюрбежюр рангариндар ва къайдйириндар вуди халкь дапIна. Анжагъ аннамишвал айи ва фикир апIру агьларизтIан му аьламатар рякъюрадар. Гьаддиз дурариз Аллагьдихьан гучIуру. Дугъриданна, Аллагьу Тааьла варибдин Аьхюр ву, ва муъминариз Дугъхьан гучIуру. Аллагь аьфв апIрур ву! Дугъу Чахьна илтIикIрударин гунгьарин аьфв апIуру» («аль-Фатыр» сурайин 27-28-пи аятарин мяна, тафсир «аль-Мунтахаб»).
Аллагьу Тааьлайин гьамцдар махлукьатариз гъилигиган, дурарин жюрбежюр рангар гъяркъган, Аллагьу Тааьлайин кьудрат фукьан кьадар адруб вуш, аьгъю шулу ва гьаддихъди сабси Аллагьу Тааьлайихъ хъугъувал ва иман артухъ шулу.
Пайгъамбарин ﷺ алахьру палтаринра жюрбежюр рангар кади шлу вахтарра гъахьну. Гьядисариан аьгъю шулаки, Пайгъамбарин ﷺ палтарик чру, кIару, лизи, гъатху ва уьру рангар кади шуйи.
Абу Рамсайи ктибтураки:
رَأَيْتُ رَسُولَ اللّهِ صَلّى اللّهُ عَلَيْهِ وَسَلّمَ يَخْطُبُ وَعَلَيْهِ بُرْدَانِ أَخْضَرَان
Мяна: «Узуз Пайгъамбари ﷺ хутIба апIури гъяркъюнзуз ва дугъ’ин кьюб чру плащ алди гъабхьну» (имам Аьгьмад, ат-Тирмизи).
Самура ибн Джундубийи Пайгъамбарин ﷺ гафар хура: «Лизи рангнан палат алабхьай, дугъриданна, думу варитIан марцциб ва варитIан уткануб, ичв кечмиш гъахьидарра гьацибдигъян гъидиржай» (Имам Аьгьмад, ат-Тирмизи).
Аьйшайи ктибтура: «Узу Пайгъамбариз ﷺ алабхьруб гъибирхунза ва дугъу думу алабхьну» (имам Аьгьмад, Абу Давуд, Ибн Гьаббан).
Аьбдуллагь ибн Жяфари ктибтура: «Узуз Пайгъамбариин ﷺ кьюб гъатху рангарин палтар алди гъяркъюнзуз» (ат-ТIабарани). Мушваъ шафрандихъди, ясана гъатху апIру алатарихъди ккабалгнайи рангнакан кIурадар, дици гъапIдар хай шулдар.
Уьру рангнакан кIуруш, аьхю пай аьлимари думу рангнан палат алабхьуз хай шулу дупна, амма саб шартI а, думу шафрандикан вуйи уьру рангнакан вуйиб дубхьну ккундар (улихь вахтари аьрабари гьаци апIури гъахьну). Мидиз далил вуди аль-Барра ибн Азиб, Хиляль ибн Амир и Ибн Аббасди ктибтура:
كان رسول الله صلى الله عليه و سلم يلبس يوم العيد بردة حمراء
Мяна: «Пайгъамбари ﷺ машквар йигъари заълан алабхьруб уьру рангнан палат гъабхьну» (ат-Табрани).
Амма Гьянафи ва Гьямбали мазгьабарин саб пай аьлимари тамамди уьру рангнан палат алабхьуб ужу дар дупна. Дурари аль-Бара ибн Азибдихьан вуйи гьядис кIваин апIура.
Мяна: «Пайгъамбари ﷺ ухьуз (жилариз) уьру рангнакан ва пекдикан вуйи палат гъадагъа дапIна» (имам аль-Бухари).
Жара гьядисдиъ дупна: «Пайгъамбарин ﷺ багхьанмина кьюб уьру рангнан палат алабхьнайи кас гьудучIвруган, дугъу Пайгъамбариз ﷺ салам туву, амма Пайгъамбари ﷺ дугъаз жаваб тувундар» (Абу Давуд). Хъа Шафии мазгьабдин аьлимари му гьядисар шафрандихъди рангламиш дапIнайидарикан ву кIура.
Жара рангарихъди кибикьнайи Уьру рангнан палатдикан улхуруш, дициб палат алабхьуб хай шлу ляхнарикан ву, гьаз гъапиш Пайгъамбари ﷺ гьациб палатра алабхьури гъахьну.
