Пайгъамбарин ﷺ асгьябар завуъ айи хядарик мисал ву
Мугьяммад пайгъамбар вари пайгъамбрарин ва расуларин хатим ву. Аллагьу Тааьлайи думу заанди дерккну, вари махлукьатарикан думу варитIан заанур ву, ва дугъан асгьябарра Аллагьу Тааьлайи заанди дерккну. Аьлимари дупнаки, эгер Пайгъамбарин ﷺ жара муъжизатар адайиш, муъжизатарди дугъан асгьябар чIяаьн вуйи.
Пайгъамбар ﷺ дяркъну, дугъахъ хъугъну кечмиш гъахьидариз асгьябар кIуру. Дурари жюрбежюр гьюкуматариз Кьур’ан ва Сунна гъурубкьну. Пайгъамбарин ﷺ асгьябар, Аллагьу Тааьлайин ва Пайгъамбарин ﷺ амрар тамам апIури, гьярам дапIнайибдихьан ярхла вуди гъахьну. Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Йиз асгьябар хядариз ухшар ву, учву дурарикан шлихъди гъушишра, гьякь рякъ’ин хьидичва». Гьамци дупну Пайгъамбари ﷺ , асгьябарихъди гъягъюб гьякь рякъ ву кIури, улупну.
Бухарийихьан ва Муслимдихьан вуйи гьядисдиъ дупна: «Учву йиз асгьябариз люкьнар мапIанай, валлагьи, учвкан шликIа Уьгьюд дагъси зурба кьадар гъизил харж гъапIишра, йиз асгьябарин дережайин гьацIсибкьан хьибдар». Эгер инсанди учв мусурман кас вуза кIуруш, дугъу асгьябариз люкьнар апIуб ваъ, хъа дурарикан ужуйи дару фикиркьан апIидар. Аллагьу Тааьлайи дупна: «Фуж Пайгъамбариз ﷺ табигъ гъахьиш, думу Аллагьу Тааьлайизра табигъ ву». Яни асгьябариз люкьнар апIури гъахьиш, миди ихь Пайгъамбариз ﷺ табигъ дарувал улупура. Аллагьу Тааьлайи дупна: «Мугьяммад Аллагьу Тааьлайи Гьаънайир ву, хъа дугъахъди хъайидар, яни асгьябар, кяфирарихъди учIруди, хъа чиб-чпихьна гьюрмат ади ву, увуз дурар рукуъ, сужуд апIури рякъюрвуз, дурари Аллагьу Тааьлайин рягьимлувал ва разивал ккун апIура. Дурарин лишнар чпин машари улупура, Аьхиратдиъ дурар машнаъ нур ади хьиди».
Гьаму аятдиъ Аллагьу Тааьлайи Пайгъамбарин ﷺ вари асгьябар заан апIура.
Сабпи ражну Ислам кьабул гъапIур
Сарпирди Исламдиз гъафир фуж вуш, гьаддин хилаф а. Садпидари Абу Бакар ву кIура, тмундари Аьли ву кIура, хъа шубубпидарисан - Хадижат, Зайд ибн Гьярис. Ибн Салягьди гъапну: «Гьякьлу хьибди гьамци гъапиш, жиларикан сарпирди Ислам кьабул гъапIур Абу Бакар ву, бицIидарикан – Аьли, дишагьлийирикан - Хадижат, азад гъапIу лукIарикан - Зайд ибн Гьярис, хъа лукIарикан - Билал.
Асгьябарикан варитIан зиина вуйир
Агьлю Сунна валь-Жамяаьйин асгьябарикан варитIан зиина вуйир Абу Бакар ву – мидин гьякьнаан гафнан сабвал а. Хъасин Уьмар, хъа Уьсман, хъасин Аьли. Имам Шафиийи, асгьябарин ва табиинарин, гьаму асгьябар имбудартIан зиина ву кIури, гафнан сабвал а, гъапну. Жара асгьябарикан фужар зиина вуш, 4 жюрейин фикир а:
1) Ислам ккебгъну миди Байтуль Макьдисдихьинди илтIикIну гъудгнар дапIну, хъасин Аллагьу Тааьлайи Кябайихьинди илдицуб амур гъапIган, гьадинди илдицдар, яники кьюб кьиблайихьинди илдицну гъудган гъапIдар; 2) Пайгъамбариз ﷺ Гьюдайбияйиъ гаф тувдар; 3) Бадр дявдиъ иштирак гъахьидар; 4) Мекка бисайиз Исламдиз гъафидар.
ИмбудартIан зиина вуйидарин арайиъ гьаму дюн’яйиъ имиди Женнет кьисмат хьидичвуз кIуру шаду хабар гъурубкьу гьаму ксар а:
1) Абу Бакр Сиддикь, 2) Уьмар ибну ХатIаб, 3) Уьсман ибн Аьффан, 4) Аьли ибну Абу ТIалиб, 5) Аьбдуррягьман ибну Аьвф, 6) ТIалгьят ибну Уьбайдула, 7) Саад ибну Абиль Вакьас, 8) Саид ибну Зайд, 9) Абу Убайда ибну Жаррагь, 10) Зубайру ибну Аьввам.
Гьацира имбу асгьябартIан зиина вуйидарин арайиъ фетва адабгъру асгьябар а. Ухьуз хабар вуйиганси, 7 асгьябди имбударитIан гизаф фетва адабгъну. Магьа дурар: Аьбдулла ибну Аьббас, Уьмар ибну ХатIаб ва дугъан бай Аьбдуллагь, Аьйша, Аьбдуллагь ибну Мас’уд, Зайд ибну Сабит, Аьли ибну Абу ТIалиб. Мурарикан варитIан артухъ фетвйир Аьбдуллагь ибн Аьббасди адагъну. Дугъаз Пайгъамбари ﷺ гьамциб дюаь гъапIну: «Я Аллагь ﷻ, улуп дугъаз китаб», яни Кьур’андин гъаври хьувал тув. Гьацира асгьябарикан вартIан гизаф гьядисар хътау 7 кас заанди ву. Дурар ву: Абу Гьурайра, Аьбдулла ибну Уьмар, Анас ибну Малик, Айша, Аьбдуллагь ибну Аьббас, Жабир ибну Аьбдуллагь, Абу Саид аль Худурий.
Асгьябариз люкьнар апIуб аьхю гунагь ву
Пайгъамбари ﷺ гъапну, дугъриданна Аллагьу Тааьлайи гьамци дупна: «Фуну кас узуз багахь вуйирихъди, вали касдихъди, чIурувалиъ гъахьиш, узу дугъахъди дяви ккебгъдиза». Гьаму аятдиан ва ухьу зиихъ кIваин гъапIу Пайгъамбарин ﷺ гьядисариан аьгъю шулуки, вали ксар, асгьябар фукьан Аллагьу Тааьлайи заанди дидиснаш. Шли дурарикан чIуру гафар апIуруш, футна апIуруш, дурари Аллагьдин ﷻ вали ксарикан кIура ва Аллагьу Тааьлайи, дицдар ксарихъди дяви гъабхидиза, кIура.
Дугъриданна, Пайгъамбарин ﷺ Чан асгьябарихьна ижми ккунишин ади гъахьну, хъа эгер ухьу Пайгъамбариз ﷺ ккунидариз люкьнар апIури гъахьиш, думу ухьу Пайгъамбариз ﷺ зарар тувбак мисал ву.
Аьли асгьябди Абу Бакарикан чIуруб гъапирилан гъирмаж алдатури, дугъаз аьзаб туври гъахьну. Аьли асгьябди гъапну: «Дугъриданна му Пайгъамбарин ﷺ узуз гаф тувувал ву, узу Аллагьдихъ ﷻ хъугъу касдитIан ккун апIидар, хъа мунафикьариз узу ккун хьидар». Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Узу гьикматвалин хал вуза, хъа Аьли гьаддин унчIв ву»
Аьли асгьябдиз, пайгъамбрарихъна варитIан зиина вуйир Абу Бакар вуйиб аьгъяйи, ва гьаддиз дугъу, шли Абу Бакарилан футна апIуруш, дугъаз аьзаб туври гъахьну.
Хъа гъи лигайчва, мусурмнар вуча кIури, саспидари Абу Бакариин, Уьмариин нянят алапIури, лицура, гьаму дюн’яйиъ имиди женнет рубкьидичвуз кIури шадлу хабар тувдарикан гьамцдар гафар кIура. Абу Бакар ва Уьмар Ямам дявдиъ 70 гьяфиз кечмиш гъахьиган, Кьур’ан уч гъапIдар ву, хъа гьамцдар ксариина футна апIру ксарин аьхир фициб хьибдихъа!
Уьсман асгьяб халиф вуйиган, Ибну Сабаъ – му Ислам кьабул гъапIу иудей ву – ва дугъахъди хъайидари Уьсман халиф хьуз лайикь дар, думу алдаъну Аьли дерккну ккунду, кIури, футна ипну. Аьли асгьябдиз чан кьушмихъди ва Гьясанна Гьюсейн кIуру чан баярихъдина Ибн Сабаъ тIанкь апIуз ккун гъабхьну, амма Уьсман халифди гъитундар. Ибн Сабаъди ва дугъахъди хъайидари Уьсман асгьяб йивну гъакIну. Хъасин халиф Аьли асгьяб гъахьиган, дурари Абу Бакарин ва Уьмарин терефназ футна апIури гъахьну. Гьижрайиинди 40-пи йисан, Рамазандин вазлин 17-пи йигъан, Уьсман халиф йивну гъакIи ксари, Абу Бакариина ва Уьмариина футна апIрудари, Аьли асгьябра йивну йикIуру. Му диндин душмнариз Ислам улихь дубшну ккундайи, ва инсанарин, имамарин арайиъ жюрбежюр гафар хьпан бадали, гьамцдар чIуру ляхнар гъапIнийи.
Гьаму Уьмарна, Аьли асгьябар гъийихдарин терефкрар гъийин йигъанра а. Дурари асгьябарилан футнийир апIура, дурарикан чIуру гафар кIура, гьятта думу асгьябариз, чпи гьаму дюн’яйиъ имиди, женнетдиъ хьидичва гъапнушра. Эгер учву гьацдар ксарихъди гюрюшмиш гъахьиш, аьгъю апIинай, ичв улихь Аллагьу Тааьлайин ва Пайгъамбарин ﷺ душмнар дугъужвна.
Асгьябари Пайгъамбарихьан ﷺ имбу инсанарихьна Ислам гъурубкьну, дурар ухьуз рякъ аку апIру чирагъ гъахьну. Гъит Аллагьу Тааьлайи асгьябар ккуни ксар артухъ апIри, хъа дурар даккнидар кам апIри! Амин!
