Пайгъамбари ﷺ му 4 ляхнихьан уьрхюб ккун гъапlну
Му жилиин инсанди адапlурайи вахт гьаруриз имтигьян ву. Думу имтигьян ужувлар тувбииндира шулайиб ву, гьарсаб жюрейин читинвалар тувбииндира шула.
Гьаддиз ухьу чlуруваларихьан уьрхюб Аллагьу Тааьлайихьан ккун апlури духьну ккунду. Му ляхниъ ухьуз Пайгъамбар ﷺ нумуна шула. Пайгъамбари ﷺ гьарсаб дюшюшдиъ Аллагьу Тааьлайикан ккун апlури гъахьну, хусуси вуди гъудгник кайи вахтна. Дугъу Аллагьу Тааьлайикан 4 балайихьан уьрхюб ккун апlуйи.
Абу Гьюрайрайихьан вуйи Пайгъамбарин ﷺ гьядисдиъ дупна: «Гъит учвкан гьарури ташагьгьуд урхбан кьяляхъ, Аллагьу Тааьлайихьна 4 ляхнихьан уьрхюб ккун апlури, гьамци йипри: «Аллагьумма, инни ауьзу бика мин аьзаби жагьаннама, ва мин аьзабиль кьабри, ва мин фитнатиль магь’я валь мамати ва мин шарри фитнатиль масигьи дажжали».
Мяна: «Я Аллагь, дугъриданна, Увкан жегьеннемдихьан уьрхюб ккун апlураза, накьвдин аьзабнахьан, уьмрин ва йикlругандин алдатмиш’валарихьан ва Дажжалин футнайихьан» (имам Муслим).
Имам Бухарийихьан вуйи жара риваятдиъ Пайгъамбари ﷺ гьамциб дюаь урхури гъахьну кlура:
«Аллагьумма, инни ауьзу бика мин аьзабиль кьабри, ва мин аьзаби ннари, ва мин фитнатиль масигьи дажжали».
Зиихъ дупнайибдиан мялум шулаки, ухьу 4 ляхнихьан уьрхюб ккун апlуб ужу ву:
- Жегьеннемдин цlихьан.
- Накьвдин аьзабнахьан.
- Уьмрин ва йикlру вахтнан алдатмиш’валарихьан.
- Дажжалин футнайихьан.
Жегьеннемдин цlихьан уьрхювал
Жегьеннемдиъ гунагькрариз ва фасикьариз тувру аьзабнакан гирами Каламдиъ дупна. Гьаддиз Аллагьу Тааьлайикан ухьу гьадму жегьеннемдиз гъягъру ляхнарихьан уьрхюб ва дурарихьан ярхла хьуб ккун апlурахьа.
Накьвдин аьзаб
Накьвдин аьзабнан гьякьнаан Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Аллагьу Тааьлайикан накьвдин аьзабнахьан уьрхюб ккун апlинай, дугъриданна, накьвдин аьзаб кайиб ву» (Табарани). Кечмиш гъахьириз накьв я женнетдин багъарикан саб шул, ясана жегьеннемдин ичlарикан саб шул. Аллагьдихъ ﷻ кlваантlан хъугъу касдин накьв улариз рябкъру манзил яркьу шул, хъа хътругъру касдин йишв адру саягъ ва мучlуб шул. Му ляхнар инсанариз рякърудар дар, гьаз гъапиш аьхиратдихъди аьлакьалудар ву. Кяфир касдиз аьзаб гьарган шулу, хъа гунагькриз чан гунгьарин кьадарназ дилигну, гьадрар ккудукlайизкьан.
Дюн’яйин леззетар ва йикlру йигъандин алдатмиш’вал
Му уьмур имтигьян гъадабгъру ва алдатмиш апIру ужагъ ву ва думу ужагъдиъ гьарсар кас учlвну ккун шулу. Имтигьян заанвалиинди, ужуб гьялнаъра, чlуру дюшюшариъра Аллагьу Тааьлайиз гьямд апlури, заан дережайиинди кlулиз адабгъну ккунду. Мисалназ, эгер саб читинвалиъ ахъган инсанди аьсивалар апlуруш, думу касдин Аллагьу Тааьлайиина таваккалвал адруб улупура. Эгер фу къайдайиъ гъахьишра, анжагъ Сар Аллагьдиина ﷻ таваккалвал апlураш, дугъу учв, дугъриданна, чан Агъайихъ хъугърайиб улупура. Гьаддиз ухьу Аллагьу Тааьлайикан му жилиин шлу леззетари ва имбу ляхнари Дугъхьан гьидирцувалихьан уьрхюб ккун апlури духьну ккун.
Йикlру вахтнан алдатмиш’валикан кlуруш, инсан кечмиш шлуган, иблис-шейтlни инсан гьякь рякълан улдугуз гъитуз чалишмиш шулу. Хъа аьхир нефес ктабгъруган, хъанара гизаф зегьмет зигуру. Гьаз гъапиш, инсандин аьхир нефес фу гьялнаъ гъабхьнуш, аьхиратдин ляхнарра гьаддилан асиллу ву.
Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Шлин аьхиримжи гафар «Ла илагьа иллаллагь» кlурудар гъахьнуш, думу женнетдиъ хьиди» (ат-Тирмизи, Гьяким).
Аллагьу Тааьлайихьан гучl хьайи инсанар гьарган му ляхнихъна чалишмиш шули гъахьну ва гьаддиз гьарган Аллагьу Тааьлайикан ккунра апlуйи.
Дажжалин футна
Жилиин варитlан аьхюб Дажжалин футна хьибди. Думу ляхникан вари пайгъамбрари ктибтури гъахьну ва ихь Мугьяммад пайгъамбарира мялумат тувну. Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Гьарсар пайгъамбари чан уммат му кучlляхрихьан ярхла апlуз чалишмиш шули гъахьну. Дугъриданна, дидин саб ул кьянуб ву, хъа ичв Агъа дицир дар ва дидин уларин арайиъ «кяфир» дибикlна» (имам аль-Бухари).
Гьядисариъ дупна, Дажжали инсанариз ужуб мягьсул тувурза кlури алдатмиш апlиди. Дугъу кlуруб гьякьлуб ву кlури саспидари Дажжалин рякъ бисур. Тмундар дугъахъди гъягъидар, амма Дажжали дурарин гьяйванатариз чахъди гъачай гъапиган, дурар гъягъиди.
Дугъан тlалабниинди гъизил ва гьаци багьаллу шейар жиликан ктучlвуз хъюгъди. Дугъу инсан кьюб йишваз пай апlур ва хъасин чlиви дапlну чахьна инчl ккади гъюруганси апlур.
Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Дажжал удубчlна кlури гъеебхьу кас гъит шлубкьан дидхьан ярхла гьергри, дарш, Аллагьдиинди ху апlураза, дугъахьна Аллагьдихъ ﷻ хъугъназа кlуру кас гъиди ва диди чан аьламатар улупган гьаддихъди гъягъиди» (Имам Агьмад, Абу давуд, аль-Гьяким).
Гьюрматлу гъардшар ва чйир, гъачай гьаму Пайгъамбари ﷺ ухьуз улупу 4 ляхнихьан уьрхюб Аллагьу Тааьлайикан ккун апlухьа. Гъачай му жилиин али леззетариз ухьу алдатмиш апlуз гъитурдархьа.
