ВаритIан рягьят вуйи ибадат

Ислам рягьимлувалин ва ужувлан дин ву. Ихь диндиъ инсанарин арайиъ ужудар аьлакьйир хьувализ хусуси фикир тувра. Фуж тмунурихьна фукьан рягьимлур вуш, гьадмукьан дугъахьна Аллагьу Тааьлайира Чан рягьимлувал улупур.

Гьарсар касди, диндин мурхьлар тамам апIури ва имбударизра му уткан диндихъна теклиф апIури, чан дин утканди дюбхну ккунду. Диндихьна дих апIбан варитIан уткан нумуна жвуван имбударихьна вуйи уткан аьлакьа ву. Ислам диндин тарихдиъ, фици сар мусурман касдин уткан хасият, инсанарихъди вуйи ужудар аьлакьйир дяркъну мусурман дару ксар Ислам диндиз гъафнуш, гизаф мисалар а.

Муъмин касдин ужудар гъиллигъарикан саб вари чIивибдихьна вуйи ужуб рафтар ву. Аллагьу Тааьлайи муъмин касди гъапIу варитIан бицIи ужувлахъанра кмиди саваб тувру, гьеле думу уж’вал инсанариз ваъ, хъа гьяйванатариз дапIнайиб вушра. ВаритIан рягьтиб, амма инсанарихьна утканвал улупурайиб жвуван машнаъ инчI ади тмунурихьинди умунди лигуб ву.

Машнаъ инчI айивали тмуну касдиз жвуван ужуб гъиллигънакан, жвуваз думу кас рякъюз хуш вуйибдикан улупура. Машнаъ инчI айивали фуну кас вушра увухьна багахь апIуру. Ухьу «Ассаламу аьлайкум» кIуруган фици ухьу ислягьваликан мяна ади кIураш, ари машнаъ инчI айивалра гьаддикан кIурайи мисал ву. Саб машнаъ инчI улупбиинди учвхьан гизаф ляхнар арайиз хуз шулу, ва гьаддихъди сабси Аллагьу Тааьлайихьан савабра шулу. Абу Зарр асгьябди Пайгъамбарин гафар хура:

تَبَسُّمُكَ فِي وَجْهِ أَخِيكَ لَكَ صَدَقَةٌ

«Жвуван диндин гъардшиз инчI ккадапIувал жвуваз садакьа ву». (Тирмизи, 1956)

Рябкъюрайиганси, машнаъ инчI улупувал садакьайик мисал шула. Тмуну касдиз инчI улупури уву яв терефнаан гъюдливал улупурава, дугъак аьшкь капIрава ва жвуваз савабра гъадабгъурава. Эгер уву гьарган инчI машнаъ ади гъахьиш, инсанаризра увухьинди лигуз ккун шулу ва фуну вушра касдихъди гаф-чIал апIуз рягьат шулу. Машнаъ инчI айивалиан яв дустарин, увухъди лихурайидарин увухьна хъугъ`вал шулу.

Фукьан кIурушра, машнаъ инчI айи касдиз гьеле яшамиш хьузра кмиди рягьятди ву. Гьаз гъапиш дийир кас гьарган ужувлакан, юкIв шад шлубдикан фикир апIури шулу. Аьлимарира тасдикь дапIнаки, юкIв шадди, машнаъ инчI ади хьувалиан инсандин сагъ`вална иммунный система ижми шулу, хъа хажалатвал цIиб шулу. Ихь машнаъ инчI рякбхъювалиан тмуну касдин кIулин маари ужуб тереф бисуру. Рябкъюрайиганси, инчI айивал магьа депрессияйихьан жвув уьрхюзра ужуб себеб шула.

Гьар ражари инчI ади шлуган муъмин кас Пайгъамбарихъди гъягъруб гьисаб шула ва Дугъан сунна апIура. Пайгъамбари насигьят тувруган машнаъ инчI ади, утканди ктибтури гъахьну. Аьбдуллагь ибн Аль-Мугъирайи ктибтура, Аьбдуллагь ибн АльГьярисди гъапну:

مَا رَأَيْتُ أَحَدًا أَكْثَرَ تَبَسُّمًا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

«Узуз ПайгъамбартIан артухъ машнаъ инчI айи ксарикан фужкIа гъяркъюндарзуз». (Имам Аьгьмад, 17713; Тирмизи, 3641)

Жарир ибн Аьбдуллагьди ктибтураки: «Узу Ислам дин кьабул гъапIхъанмина дугъахьна хулазди учIвуз ваъ кIуру жаваб гъабхьундар. Ва гьар ражари узу гъяркъган думу машнаъ инчI ади лигури шуйи». (Бухари, 3035; Муслим, 2475; Тирмизи, 3821; Ибн Мажагь, 159; Ибн Гьиббан, 7200)

Пайгъамбарихьна кми-кмиди мюгьтаж’вал айидар, касибар-факьирар илтIикIури гъахьну жюрбежюр гъуллугъар ади, Чан дурариз тувуз, ясана гъуллугъ тамам апIуз фукIара адруган Пайгъамбари машнаъ инчI ади лигувалиинди дурарин юкIвар сикин апIури гъахьну.

Пайгъамбар саб ляхниъра саргьятарилан улдучIвури гъахьундыар, разивал улупруган думу ягъалди аьлхъюри гъахьундар, машнаъ инчI улупури гъахьну.

Сулайман ибн Ясарайи ктибтураки, Аьишайи гъапну:

مَا حَجَبَنِى النَّبِىُّ صلى الله عليه وسلم مُنْذُ أَسْلَمْتُ ، وَلاَ رَآنِى إِلاَّ تَبَسَّمَ فِى وَجْهِى

» Узуз гьич сабанра Пайгъамбар лап ягъалди аьлхъюри гъяркъюндарзуз, дугъу инчIтIан ккадапIурдайи». (Имам Аьгьмад, 24369; Бухари, 4828; Муслим, 899; Абу Дауд, 5098)

Пайгъамбар учв инчI ади вуйивализ себеб вуди, чан асгьябаризра гьаци хьуб теклиф апIури гъахьну, яни жвуван диндин гъардшар гъяркъган машнаъ инчI улупувал. Пайгъамбарин нумунайихъди гъягъюри, Дугъан сунна тамам апIури асгьябар чиб-чпин арайиъ аьлхъюри, зарафтар апIури, чибчпихьна машнаъ инчI ади гъахьну. Дугъриданна, ихь диндиъ тмуну кас рази ктаувал лапра заан ляхнарикан ва уткан гъиллигъарикан ву. Кьаттадайи ктибтураки, Аьбдуллагь ибн Уьмарихьан гьерхнийи, Пайгъамбарин асгьябар аьлхъюри гъахьнийин кIури ва дугъу жаваб туву:

نَعَمْ، وَالْإِيمَانُ فِي قُلُوبِهِمْ أَعْظَمُ مِنَ الْجِبَالِ

«Ав, амма дурарин кIваъ айи иман дагълартIан артухъ вуйи». (Аьбдурраззакь, «Аль-Муснаф», 21747; Абу Нуайм, «Хилья альавлияъ ва табакат аль-асфияъ»)

Гьаму вари зиихъ дупнайиб фикриз гъадабгъну дупну ккундуки, мусурман маш дучIубхну, хъял кади лицури духьну ккундар. Гьарсар касдин уьмриъ жюрбежюр дюшюшер арайиз гъюру, машнаъ инчI улупуз даршлу вахтарра шулу. Амма Аллагьу Тааьлайи ухьуз тувнайи иман себеб вуди, вари шулайиб анжагъ Аллагьу Тааьлайин кьудратниинди вуйиб аьгъю гъабхьиган, ари гьадмуган ихь машнаъ инчIра шулу. Чиб-чпин юкIвар рази апIинай, гьюрматлу ватанагьлийир!

МУСЛИМ АЬБДУЛАЕВ