Экбер тувбан заанваликан ва савабнакан

Экбер тувбан заанваликан ва савабнакан

Гъудгниз теклиф апIувализ экбер кIуру. Му уткан гафар Аллагьу Тааьлайин заанвал улупури ккергъру; ккудубкIруганра, Аллагьу Тааьлайин сабвал улупури ккудукIуру. Экбер тувувал Мугьяммад пайгъамбарин умматарин хусусият ву. Имам ас-СуютIийи гъапну: «Экбер ва икьамат гьаму умматдин хусусиваларикан ву».

Гъиямат йигъан экбер тувру касдихъан гьарсаб гъванди, гьарари, гьарсаб чIивибди ва чIивиб дарубди шагьидвал апIиди. Аьбдуллагьдин бай Жабирихьан, экбер фици арайиз гъафнуш, риваят дуфна.

Экбер арайиз гъюваликан

Пайгъамбар ﷺ Мединайиз дуфну мист тикмиш апIбан кьяляхъ, гъудгниз фици теклиф апIуруш, суал арайиз гъафну. Саспидари гъапну: «КIарчсиб зурнайиъ уф ипри теклиф апIурхьа!» Пайгъамбари ﷺ : «Дици иудеяри апIуру». Жара асгьябари гъапну: «Колоколихъди зенг апIурхьа, я Расулаллагь!». Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Дици христианари апIуру». Асгьябари хъана гъапну: «Гъудгнин вахт улубкьган, цIа кипбиинди хабар тувиш, фици шул?» Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Дици цIиз гъуллугъ апIрудари апIуру». Думу вахтна Уьмар асгьябди гъапну: «Хъа сар кас гъудгниз теклиф апIури гьаиш фици шул?» (имам аль-Бухари).

Имам Нававийи къайд апIура: «Думу теклиф гьеле экбер дайи, хъа экбрин къайда дивайиз улихьна вуйи теклиф апIбан жюрйирикан саб вуйи». Ибн Гьяжари кIураки: «Сабпи вахтари Билали гъудгниз «Ассалата жамиаь» кIуру гафариинди теклиф апIури гъахьну».

Аьбдуллагь ибн Зайдди гъапну: «Пайгъамбари ﷺ экбер тувуз колоколиз лигуз табшуругъ тувну, узу нивкIуз гъушган, хилиъ колоколра ади, сар кас гъяркъюнзуз. Узу дугъхьан гьерхза: «Эй Аллагьдин ﷻ лукI! Гьаму колокол масу туврадарна?» «Гьаз вуяв му?» - гьерху думу касди. Узу гъапиза: «Инсанариз гъудгниз теклиф апIуз». Дугъу гъапи: «ГьамутIан ужуб жюрейикан хабар тувзавуз?» «Ав» - гъапиза. Дугъу «Аллагьу акбар, Аллагьу акбар…» гафар текрар гъапIу». Узу нивкI’ан уягъ гъахьиган, дишлади Пайгъамбарихьна ﷺ душну, му ляхникан хабар тувза. Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Му гьякьлу нивкI ву, Билализ улуп му гафар» (Абу Давуд, «Сунан»).

Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Учву гъудган апIуз гьязур шлуган, гъит учвкан сари экбер урхри».

Экбрин заанваликан

Пайгъамбарихьна ﷺ дуфну, сар касди ккун гъапIу: «Узу женнетдиз гьауз себеб шлу ляхникан йипа». Пайгъамбари ﷺ жаваб туву: «Уву йихь яв халкьдин муадзин, гъудгниз инсанар уч апIрур». Думу касди гьерху: «Хъа шулдарш?» Пайгъамбари ﷺ гъапи: «Дици вуш халкьдихъди гъудган апIуру имам йихь». «Хъа дицира шулдарш?» - гьерху думу касди. Пайгъамбари ﷺ гъапи: «Дици вуш гьарган жямяаьт гъудгнариъ сабпи жергйириъ йихь» (имам аль-Бухари, «Тарих»).

Аллагьу Тааьлайи гирами Каламдиъ дупна:

وَمَنْ أَحْسَنُ قَوْلًا مِّمَّن دَعَا إِلَى اللَّهِ وَعَمِلَ صَالِحًا وَقَالَ إِنَّنِي مِنَ الْمُسْلِمِينَ

«Фуж вухъа Аллагьу Тааьлайихьна илтIикIуз теклиф апIруртIан ужур, хайирлу ляхнарихьна теклиф апIруртIан ужур ва “Дугъриданна узу Аллагьдихъ ﷻ хъугънайир вуза” кIуруртIан ужур?» (33-пи аят сура «Фуссылат») (яни экбер ва икьамат туврур). Аьйшайи, му аят муадзинарин гьякьнаан гьапIнайиб ву, гъапну.

Жабир ибн Аьбдуллагьди Пайгъамбарин ﷺ гафар хура: «Муадзинди экбер тувруган, шейтIан ар-Равгья кIуру йишваз гьебгру» (имам Муслим, «Сагьигь», № 388). Ар-Равгья Мединайихьан 30 мил манзил айи йишв ву.

Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Ургуд йисан Аллагь ﷻ бадали экбер туву кас жегьеннемдин цIихьан азад хьиди» (ат-Тирмизи, № 206; ибн Мажагь, № 727).

«Эгер инсан, ясана гьяйванат делу гъахьиш, арччул ибахъинди экбер, гагул ибахъинди икьамат тувуб ужу ву. Велед бабкан гъахьиганра арччул ибахъинди экбер урхуру, гагул ибахъинди икьамат, хъасин ччвур тувру, гьаз гъапиш Пайгъамбари ﷺ гьаму къайдайиинди чан хутлариз ччвурар тувну» (И"анат ат-Талибин).

Экбриз ва икьаматдиз фици жаваб тувру?

Саспи инсанари экбер урхруган, дидиз фикир тувурди, гафар апIури шулу. Дици апIуб карагьат ву. Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Учвуз экбер гъеебхьган, Муадзинди кIурубдихъди текрар апIинай, аьхириъ уз’ина салават аьбкъинай» (имам Муслим). Эгер инсандихьан экбер текрар апIуз шулдарш, гафар дарапIри ккебехънукьан гъузну ккунду.

Пайгъамбари ﷺ гьацира гъапну: «Эгер дишагьлийи экбриз ва икьаматдиз жаваб тувруш, дугъаз агъзур-агъзур савабар шул, хъа жилижвуву жаваб тувруш - думутIанна артухъ савабар» (ат-ТIабарани).