Мусурман касдиз фарз вуйи 8 келима
Гьаму гафариинди гьарсар касдин уьмур ккебгъру ва ккудубкIуру. Дурар гьадмукьан лазим вуйидар вуки, гьятта дурарикан лайикь вуйиганси ктибтуз ва тамамвалиинди хабар тувуз гьич даршул.
Му гафар мусурмнари гьар йигъан текрар апIурайидар ву - шли гизаф, хъа шлисан цIиб. Гъачай думу гафариз сабанса фикир тувхьа.
- Шагьадат
أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللهِ
«Ашгьаду алля илягьа илляллагьу ва ашгьаду анна Мугьяммада-р-расулюллагь».
Мяна: «Узу шагьидвал хураза, ибадат апIуз лайикь вуйир Аллагьу ТааьлатIан гъайри фукIа ва фужкIа адар кIури, ва гьацира шагьидвал хураза, Мугьяммад Аллагьу Тааьлайи вари инсанарихьна гьаънайи Расул ва Пайгъамбар ву, кIури».
Шагьадат – Аллагь Сар вуйиваликан тасдикь апIурайи къайда ву ва гьадму мянара аьгъяди, жвуву фу кIураш хабарра ади гъурху кас мусурман шулу.
Шагьадатдин сабпи пайнаъ, яни «Ашгьаду алла илагьа иллаллагь»-диъ, Аллагьу Тааьлайикан ухьуз герек вуйиб вари ктибтура. Му гафарин мяна гьадмукьан аьхюб вуки, дурари ибадат апIуз лайикь вуйир анжагъ Сар АллагьтIан адар кIуру мяна тувра. Чан Сарвализ лайикь дару вари ляхнарихьан, гафарихьан Аллагь ﷻ марцциди ву.
Шагьадатдин вари заанваликан дупну ккудубкIуз даршул. Пайгъамбарин ﷺ сабунуб гьядисдиъ Аллагьу Тааьлайи Муса пайгъамбариз гъапи гафар хура: «Я Муса! Эгер терезарин саб терефнаъ ургуд завар, урхуд жилар ивиш, хъа тмуну терефнаъ - «ла илагьа илаЛлагь» келима, кьюбпиб заанди шул.
Шагьадатдин кьюбпи пай – «ва ашгьаду анна Мугьяммада-р-расулюллагь» – му гафариз Мугьяммаддин пайгъамбарвал мелзниинди пуб ва кIвахъди тасдикь апIувал дахил шула. Гьамдикан шула имандин 6 мурхьул, Исламдин 5 мурхьул ва гьацира Кьур’андиъ ва гьядисариъ айиб.
Гьаци вуйиган, шагьадатдин кьюбпи пай ктарш, иман шуладар, яни Аллагьу Тааьлайихъ хъугъувал шуладар. Гьаддиз шлизкIа Ислам диндиз гъюз ккундуш, думу Аллагьу Тааьлайихъра ва Мугьяммад пайгъамбарихъра кIваантIан хъугъну ккунду.
- Истиаьза
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ
«Ауьзубиллагьи мина-ш-шайҭIани-р-ражим»
Мяна: «Узу Аллагьу Тааьлайикан нянатлу шейтIнихьан, Чан рягьматдихъ мягьрум дапIнайибдихьан уьрхюб ккун апIураза».
Истиаьза шейтIнихьан жвув уьрхбан ният ади урхуру. Душваъ Аллагьу Тааьлайикан жвув шейтIнихьан уьрхюб ккун апIура. Истиаьза жюрбежюр дюшюшариъ урхруб ву: гъудгник «аль-Фатигья» сурайин улихь, Кьур’ан урхайиз улихь, нивкIуз гъягъруган, гъудгнин жикIруган, жюрбежюр йишварихьна гъягъруган, хъял кайи вахтнара истиаьза урхуб ужу ву.
- Басмала
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
«Бисмиллагьи-р-рагьмани-р-рагьим»
Мяна: «Аллагьу Тааьлайин ччвурнахъан, гьаму дюн’яйиъ варидарихьна Рягьимлур, хъа ахиратдиъ - анжагъ Аллагьдихъ хъугъдарихьнатIан!»
Му гафар саб фукIа ужувлан ляхин апIруган урхрудар ву. Дурарин хусуси мяна гьашваъ аки, мусурман касди саб фулану ляхин Аллагьу Тааьлайин ччвур дибисну апIурайиб ву кIури улупура. Думу вари ужувлан дюшюшариъ урхруб ву: уьл ипIруган, нивкIуз гъягъруган, Кьур’ан урхруган, ккурттар алахьруган, гъудгнин жикIруган, китаб урхруган ва гь.ж.
Гунагьнан ляхнихъ хъюгъруган бисмиллагь пуз хай шулдар.
- Салават
اَللَّهُمَّ صَلِّ عَـلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَـلَى آَلِ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَسَلِّمْ
«Аллагьумма салли аьля саййидина Мугьяммадин ва аьля али саййидина Мугьяммадин ва саллим».
Гирами Кьур’андиъ дупна (мяна):
«Дугъриданна, Аллагьу Тааьлайи ва малаикари Пайгъамбариина салават хуру. Эй Аллагьдихъ хъугъдар! Учвура Дугъ’ина салават ва салам урхай» (сура «аль-Агьзаб», 56-пи аят).
Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Учвкан Узуз варитIан багахь вуйидар Уз’ина салават хрудар ву» (ат-Тирмизи).
Салават урхувал думу гьациб ляхин вуки, гьеле инсанди фици ва фициб гьялнаъ ади думу гъурхишра, Пайгъамбарихьна вуйи ﷺ гьюрматнаан ва дугъан заанвалиан, Аллагьу Тааьлайи кьабул апIуру.
Гъит Аллагьу Тааьлайи ухьуз артухъси салаватар урхуз кюмек туври.
- Истигъфар
اَسْتَغْفِرُ الله
«Астагъфируллагь»
Мяна: «Узу Аллагьу Тааьлайикан йиз гунгьарин аьфв апIуб ккун апIураза».
Истигъфар – туба апIбан жикъи къайда ву. Хусуси вуди думу саб гунагь гъапIган урхури шулу. Думу фуну вахтна вушра урхуз шулу ва шлубкьан артухъ урхуб ужу ву, гьаз гъапищ ухьу гунагьнахьан азад дапIнайидар дархьа. Хъа гунгьар ачухъди вуйидарси, айтIан вуйидарра, фикрариинди, хиялариинди ва улариинди вуйидарра шулу.
Гьаци вуйиган, кми-кмиди туба апIури, Аллагьу Тааьлайикан жвуван ктучIву гунгьарин аьфв апIуб ккун апIури духьну ккунду.
Гъит Аллагьу Тааьлайи ихь варидарин гунгьарин аьфв апIри, гъит ухьу вари Чан ккуни лукIарикан апIри.
- Тасбигь
سُبْحَانَ اللهِ
«Субгьяналлагь»
Мяна: «Аллагьу Тааьла вари нукьсанваларихьан марцциди ву».
Жвуваз саб фукIа аьламатнан, ясана саб дерд тувруб, ясана саб ужувлан ляхин гъябкъган урхури шулу. «Субгьяналлагь» кIуру гаф Аллагьу Тааьла кIваин апIуб ву, гьаци вуйиган гъудгнин кьяляхъ урхубра ужу ву.
- Гьямдала
اَلْحَمْدُ للهِ
«Альгьямдулиллягь»
Мяна: «Гьямд ибшри Аллагьдиз».
Гьямдала Аллагьу Тааьла жвуваз туву вари ниъматарихъан, ужувлан ляхнарихъан урхруб ву. Гьацира жвув саб чIурубдихьан, дерд-хажалатнахьан, хатIа-балайихьан азад гъапIганра урхуру.
- Такбир
اللهُ اَكْبَرُ
«Аллагьу акбар»
Мяна: «Аллагь варитIан Заанур ву!»
Такбир Аллагьу Тааьла зикир апIувал ву. Гъудган ккудубкIбан кьяляхъ такбир урхуб сунна ву. Такбир гьацира экбер тувруга, гъудгник кучIвруган, мусурмнарин машквар йигъари урхуру.
Гъит Аллагьу Тааьлайи ухьуз гьаму зиихъ гъапибдикан мянфяаьт ктабгъуз кюмек туври, гъит ухьу гьарган Аллагьу Тааьла кIваин апIру, Пайгъамбар ккун апIру агьларикан ишри. Гунгьарихьан марцц духьну, ухьхьан шлукьан салаватар урхури уьмур хъапIрударикан ишри! Амин!
