Жилар тIурччвувал ва аьхю зарар
2023-пи йисандин февралин ваз варидюн’яйиъ яшамиш шулайи инсанари юкIвариъ читинвалин ва хажалатнан вазси гъубзди. Турцияйиъна Сирияйиъ жилар тIурччвбаан агъзрариинди инсанар гъийихну. 7,8 балл ади жилар тIурччвувалиан кьадарсуз аьхю зарар гъабхьну.
Му жилиин гьар йисан миллионариинди жюрбежюр кьувват ади жилар тIурччвувалар шула. Дурарикан тахминан варждихьна цIиб артухъ кьувват ади шулайидар ву. Аьсрарик саб-кьюб ражари жилар тIурччвувалин кьувват лап аьхюб шулу ва гьадму себеб вуди гъийихдарин кьадарра ва ккадахьу шагьрарра лап гизаф шулу. Му макьалайиъ инсаниятдиъ тарихдиъ варитIанна аьхюди жилар тIурччвуваларикан ва аьхю зарарнакан мялумат тувдихьа. ДумутIанна гъайри, жилар тIурччвруган, жвув фици духьну ккундушра хабар туврахьа.
Япония, Канто
Дюн’яйиъ варитIан жилар тIурччвбан хатIалувал айи йишварикан саб Япония ву. 1923-пи йисан, сабпи сентябриъ Канто кIуру йишваъ 8,3 балл ади жилар гъутIурччвнийи. Токио ва Йокогама жилиин заткьан илимдарди марцц гъахьну. Думуган 174 аьгъзур кас кечмиш гъахьну, 542 агъзур кас гъидихъундар, чпикан хабар адарди гъузну. 400 агъзурихьна хулар бегьемди чIур гъахьну.
Гаити
Гаити республикайиъ жилар тIурччвувалиан 222 570 кас гъийихну, думу ляхин 23 йис мидиз улихьна гъабхьиб ву. 311 агъзур касдиз зийнар гъахьну. Му йишваз гъабхьи зарарнан кьадар 5,6 миллиард евро вуйи.
Суматра
2004-пи йисан 26-пи декабриъ Индийский океандиъ Суматра кIуру островдин багахь аьхю катастрофа гъабхьну. 9,3 балл ади жилар тIурччвувалиан 20 метра али гьюлин лепйир за духьну, 14 гьюкуматдиз зарар гъабхьну. Му ляхниан 300 агъзур кас гъийихну.
Тянь-Шань
1976-пи йисан, 28-пи июлиъ Тянь-Шань кIуру Китайдин шагьриъ жилар тIурччвувалиан шагьриъ айи дараматарикан 90 % вари ахьну. Жилар йишвну гъутIурччвну, гьаддиан гъийихдарин кьадарра лап гучI шлуб ву. Дараматарикк ккахьну гъийихдарин кьадар 655 агъзур кас гъахьну.
СССР
1988-пи йис СССР-ин тарихдиъ лап читинуб гъабхьну. Думу вахтна Армянский ССР-ин Спитак кIуру шагьриъ жилар тIурччвувалиан 25 агъзур кас кечмиш гъахьну. Думуган жилар тIурччвувалиан 140 агъзур кас инвалидарра гъахьну, 514 агъхур кас деуз хал адарди гъузну.
Жилар тIурччвувалин варитIан аьхю зарар
1556-пи йисан 23-пи январи Китайдин Шэньси кIуру йишваъ инсаниятдин тарихдиъ варитIанна гизаф йихувалар гъахьи бедбахтвал гъабхьну. Думуган 830 агъзур кас гъийихну. Думу шагьриъ саспи йишварихь гъахьи жиларин тIуркIувалари 20 метр манзилназкьан жилин паяр жара гъапIнийи.
Гьаму зиихъ гъапи цифрйирихъди сабси гьюлеринсибкьан кьадар ишбан нивгъарра удурзну. Хъа фукьан аьхю зарар гъабхьнушра, фукьан инсанар гъийихнушра, Аллагьу Тааьлайин амриинди яваш-явашди шагьрар-гъулар цIийикIул’ан диври гъахьну. Ав, жилар тIурччвувалар, шид алжабгъувалар читин ляхнар ву, амма гьаддихъди сабси мицдар гьядисйири ухьуз жвуву хъапIрайи уьмриканра фикир апIуз гъитра.
Ав, катаклизмйир себеб вуди, инсанарин арайиъ чиб-чпиз кюмек апIувал, чиб-чпихьна вуйи рягьимлувал артухъ шулу. Ихь уьмриъ фу ляхин гъабхьишра, юкIв архаинвалиъ хьпан бадали, фунуб-вушра ляхнихьна гьязурвал ади ккунду. Ухьуз мялум вуйиганси, саб ляхникан ухьуз хабар аш, дидин зарарнахьан уьрхюзра сацIиб вушра рягьят шул.
Гъачай гьаму макьалайиъ аьгъю апIухьаки, жилар тIурччвруган жвув фици дюрхну ккундуш ва багахь хьайидариз фициб кюмек тувну ккундуш. Му мялумат иллагьки сесмически читин йишвариъ яшамиш шулайидариз лазим шлуб ву. Ихь гьюкуматдиъ дурарикан шула: Камчатка, Сахалин, Курил островар, Прибайкалье, Иркутский область, Бурятия, Якъутия, Къавкъаз, Каспийск ва КIару гьюлин гъирагъар. Жара йишвариъ айидаризра му къайдйир аьгъяди ккунду, гьаз гъапиш ухьу закур наан шулуш, саризра мялум дар.
Жилар тIурччвайиз улихьна
Жилар тIурччвувалин мумкинвал артухъ вуйи йишвариъ яшамиш шулайи инсанар фунуб-вушра вахтна, думу ляхин шул кIури, гьязурди духьну ккунду. Гьаци вуйиган, жвуван документар айи папка, сацIиб пул, телефон ва гьацира жвуваз дишлади герек шлу мумйир гьарган багахь хьади ва гьязурди ккунду. Жвуван хизандиъ айидариз варидариз, дурар наан хьади вушра, аьгъяди ккунду. Ичв хулаъ айи шкафар, полкйир ва имбу гъагъи алатар ижмиди хъяркьну ккунду, жилар тIурччвувалиан дурарикан аьхю зарар а. Жилар тIурччвуз хъюгъюбси, хулаъ айидариз хабар тувай, хъа эгер мумкинвал аш, дишлади газ, аквар ва шид хъябкьюб лазим ву. Жилар ижмиди тIурччувалиан пожар хьуб, ясана жара хатIа хьуб мумкин ву.
Жилар тIурччвурайи вахтна
Эгер учву кьюб ясана шубуб мертебейин хулариъ яшамиш шулаш, учвуз дишлади гьяятдиз удучIвуз мумкинвал шулу. Сабпи ражну лакI дубхьну, лап аьхюди жилар тIурччвайиз 15-20 секунд шулу. Лап гьялакди варитIан герек вуйиб жвувахьди дибисну дишлади гьяятдизди утIурчIвуб лазим ву. Гьяятдиз удучIвган гьарар, столбар, балконар хьайи йишвхьан ярхла духьну ккунду. Эгер учву ягъли мертебейин хулариъ яшамиш шулаш, душв’ан исина гьялакди жаргъуб герек дар, иллагьки лифтнаъ эуз хай шулдар. Квартирайин айитI жин хьуз мюгькам йишв дабгну ккун. Эгер асас цалин багахь стол, ясана ижми кровать хьаш, гьадушвакк ккучIвуб ва кIул’ин фукIара илипуб варитIан ужи ву. Саспидари кIури шулу, жилар тIурччвруган раккнар гъяйи йишвягъ дугъужвну ккунду, кIури. Ав, дици хай шул, эгер йирси хулар вуш, кирпичнакан дапIнайидар вуш ва гь.ж. Хъа панелин хулариъ думу ляхин апIуб герек дар. Жилар тIурччвувал бегьемди яваш хьайизкьан хьайи йишвахь гъузну ккунду.
Жилар тIурччвруган, варитIан зарар адру йишв гьяатдиъ ву. Эгер учву гьяятдиъ айиган жилар тIурччвуз хъюгъиш, гьялак махьанай ва эгер багахь фукIа абхъруб хьади вуш, ярхла йихьай ва гьаци дугъужвну гъузуб герек ву. Эгер учву машиндиъ айи вахтна жилар тIурччвураш, машин рякълан гъвалахъинди алдапIну дебккру ва яваш хьайизкьан ккилигуру.
Эгер хуларикк ккахъиш
Эгер уву фтинкIа исикк ккахъиш, хъанара фукIа алалабхъбан бадали, шлубкьан гьяракатар дапIну ккунду. Хъюхъ ва ушв палтарихъди илибкну ккун. Эгер телефон хьаш, дишлади 112 нумрайиз зенг дапIну ккун. Хъа варитIан фикир тувну ккуниб жвуван кьувват уьбхювал, гьарйир дарапIувал ву, гьаз гъапиш инсандихьан ипIруб адарди кьюб гьяфтатIан зиина яшамиш хьуз шулу, хъа шид адарди саб гьяфтайихьнакьан. АйитI айи гьава харж дарапIуз, гьарйир апIуб герек дар.
Гъит Аллагьу Тааьлайи кьаза-балйир ухьхьан ярхла апIри!
