Иблис инсанарин варитIан аьхю душман ву

Ухьу гьякь рякълан алдаъбан бадали иблисди гизаф зегьмет зигуру. Гъийин заманайиъ саспи инсанари чиб-чпихъди аьлакьйир пуч апIуру, чиб-чпи душмнарси дисуру, амма дурариз гьякьикьатдиъ чпин душман фуж-вуш аьгъдар.

Аллагьу Тааьлайи Чан гирами Кьур’андиъ дупна (мяна): «Дугъриданна иблис ичв душман ву, ва учву думу душманси дисай». Аькьюллу касди, чан дуст фуж-вуш ва душман фуж-вуш, аьгъю дапIну ккунду. Чан дустрахъди ужуб аьлакьа уьбхюб герек ву, хъа душман терг дапIну ккунду.

Жагьил касдин камивалар юкьуб ву:

1. Саб себебра адарди хъял гъювал;
2. Чан нефсдихъ хъпехъувал;
3. Мал-девлет нягьякь рякъюъ харж апIувал;
4. Чан дуст ва душман фуж-вуш, цIибдитIан аьгъдрувал.

Гьамдихъди сабси фикирлу касдин гъайгъушнарра юкьуб ву:

1. Жагьилвалихьан фикирлуди хьувал;
2. БатIил ляхнарихьан нефс ярхла апIувал;
3. Девлет хайирлу ляхнариз харж апIувал;
4. Чан дуст ва душман фуж-вуш, аьгъювал.

Вагьб бин Минбагь кIуру аьлимди гъапну: «Саб ражари иблисдиз Ягь’я r алахъуру ва дугъу иблисдиз кIуру: Кидибт узуз инсанарин тIабиаьтарикан. Иблисди кIуру:

Саб жюре гьаму увусдар шулу ва дицисдарикан фукIара апIуз шулдарчухьан;

Кьюбпи жюре ич хилиъ айидар ву ва бицIидари тупрахъди фици тамшйир апIуруш, учура дурарикан гьаци тамшйир апIури шулча;

Шубубпи жюре инсанар варитIан читнидар ву. Гьаз гъапиш, учу думу гунагьнан ляхин апIуз алаури шулча, хъа дугъу, думу ляхин гъапIубси, швумалвалар зигури, Аллагьдихьна ﷻ туба дапIну хътакуру. Гьаци дурари учу гъизигу зегьмет батIил апIуру. Гьамцдар инсанариз учхьан фукIара апIуз шулдарчхьан.

Гьаци вуйиган, гьюрматлу мусурман гъардшар ва чйир, ухьу зегьмет дизигну ккунду гьаму шубубпи жюре инсанарикан хьуз. Ав, ухьу гизаф гунгьар апIурухьа, амма гунгьар апIуру кIури, ккебехъну дусну ккундар. Ухьу гъапIу чIуру ляхнин Аллагьдикан I аьфв апIувал ккун дапIну ккунду. Ужу хьибдийи, эгер гунагь гъапIубси, ухьу туба апIури гъахьиш. Гьамци гъахьиш, ухьу Аллагьдиз ﷻ ккуни ва нянятлу иблисдиз даккнидар хьиди.

Гъудгнин вахт багахь гъабхьиган, иблисди чан кьушумдиз инсанарихьна гъягъюб ва дурар думу ляхнихьан ярхла апIуб амур апIуру. Эгер дурарихьан инсанар алдатмиш апIуз дархьиш, дурари гьадрари апIурайи гъудгнин рукуаьр, ясана суждйир тамамди апIуз манигъ’вал апIуз чалишмиш шул. Хъа эгер мицира гъабхьундарш, гъудган апIурайи касдин юкIв дюн’яйин ляхнариин машгъул апIуз зегьмет зигуру. Эгер му ляхинра тамам апIуз дархьиш, иблисди чан кьушум дебтIну гьюлеризди ккатIабхьуз амур апIуру. Амма му ляхнар тамам гъапIиш, иблисди думу чахьна бахьахь апIуру.

Саб ражари Аллагьу Тааьлайи иблисдиз Пайгъамбарихьна r гъябгъюб ва дугъан суалариз жавабар тувуб амур апIуру. Иблис яшлу касдин суратниинди, хилиъ маргъра ади, Пайгъамбарихьна ﷺ гъюру. Пайгъамбари r гьерху: Фуж вува ва фу бадали дуфнава? Иблисди жаваб туву: Узу иблис вуза. АллагьдиI, яв вари суалариз жаваб тув кIури гьаунзу. Пайгъамбари ﷺ гьерху: Эй нянятлу иблис, йиз умматдиъ швнуб жюре душмнар аяв? Иблисди, йицIихьуб жюре, кIури, жаваб туву ва ктуху:

1. Уву йиз сарпи душман вува;
2. Аьдалатвалиинди чан ляхин апIурайи имам;
3. Аллагьдиз ﷻ табигъ вуйи девлетлу кас;
4. Ариш-вериш гьякьлувалиинли апIурайир;
5. Аллагьдихьан ﷻ гучIру аьлим;
6. Насигьят тувру муъмин кас;
7. Муъмин рягьимлу юкIв айир;
8. Гьар вахтна тубайихъна хътакрур;
9. Гьярамдихьан ярхла вуйир;
10. Гьарвахтна гъудгнин дижикIну гъузрувалиин эллешмишди вуйир;
11. Гизаф садакьа тувру муъмин;
12. Ужуб тIабиаьт хъайир;
13. Жара инсанариз мянфяаьт хру кас;
14. Кьур’ан аьгъюр ва гьарвахтна думу урхрур;
15. Йишвну, имбудар даахнайи вахтна, Аллагьдиз ﷻ ибадатвал апIрур.

Пайгъамбари r хъанара гьерхру: Йиз умматдикан яв дустар фужар вуяв? Иблисди, яв умматдикан йицIуб жюре дустар айиз, кIури, жаваб тувну, ктухуру:

1. Инсанарихьна дугъри дару, гьякь’вал адру султIан;
2. Девлетлу такабур кас;
3. Гьякь’вал адру ариш-веришчи;
4. Арагъ убхъру кас;
5. Инсанар гъизмиш апIрур;
6. Зина апIрур;
7. Йитимарин мал-мутму ипIрур;
8. Гъудган апIуз кагьалвал апIрур;
9. Закят тувувалихьан ярхла вуйир;
10. Аьхират кIваълан гьапIну, гьаму дюн’яйин метлебар ярхи апIрур.

Сар аьлим касди гъапну: «Дугъриданна ухьу ихь юкьур душман айиваликан аьгъю дапIну ккунду ва ктухну:

1. Ухьуз кучIлар апIурайи дюн’я;
2. Гьарурин чан нефс;
3. Иблис;
4. Инсанарикан вуйи иблис, яни чIуру хасиятнан дуст. Гьамцир касдихьан ярхла духьну ккунду, фицики дугъу увуз ужуб ккун апIураш, ясана харжиб ккун апIураш, аьгъю апIуз шулдар.

Аьхириъ Пайгъамбарин r гьядис хуз ккундузуз: «Иблис ихь жандиъ ва ифдин табариъ либцуру». Гьаци вуйиган, гьюрматлу мусурман гъардшар ва чйир, иблис гьарвахтна ухьухъди хъа, ва ухьу дидиз табигъ хьувалихьан ярхла духьну ккунду.

Ильяс Мурадов