Тамамди гъудгнин жикlбан саваб

Вари суннатарра хъади гъудгнин жикlбан савабарикан Пайгъамбарихьан ﷺ дуфну гизаф сагьигь гьядисар а.

Гьядисдиъ дупна: «Фуну касди вари суннатарра хъади тамамди гъудгнин гъижикlиш ва, дюн’яйин фикрарихьан ярхла духьну, кьюб ракааьтнан суннат гъапlиш, учв бабкан гъахьиганси гунгьарихьан марцц хьиди» (Гьядис хътапlур Ибн аль-Мубарак ву, «Китабу аз-зугьд ва ар-ракьаикь»).

Гьамцдар жара гьядисарра а.

Гъудгнин дижикlну ккудубкlбалан кьяляхъ кьюб ракааьт гъудгнин жикlбан суннат гъудган апlуб ужи ву. Ният гьамци апlуру: «Узу ният гъапlза гъудгнин жикlбан кьюб ракааьт суннат гъудган апlуз, Аллагь бадали, Аллагьу акбар».

Гъудгнин жикlруган карагьат вуйи ляхнар

Гъудгнин жикlурайи кас карагьат вуйи, яни дарапlди гъитуб ужи вуйи ляхнарихьан ярхла духьну ккунду. Магьа гъудгни жикIбаъ карагьат вуйи ляхнар:

1. Шид исраф апlуб. Мисалназ, шид гъюру крандикк гъудгнин жикlурайири думу тамамди абццну явашди гъудгнин жикlуруш, думу вахтна фукьан шид зяяди рубзуру, гьамдиз исраф апIувал кIура. Мициб дюшюшдиъ шид цlибди абццру, ясана абццри-хъябкьри духьну ккунду. Шид гизаф ашра, цlиб ашра, фаркьвал адар, думу кьадар апIури, исраф даршлуси ишлетмиш дапlну ккунду.
2. Шубуб ражаритlан артухъди, ясана шубуб ражаритIан цlибди гьендемар жикlуб. Яни саб ражари фарз шула, шубуб ражари суннат, хъа кьюб ражари, ясана шубубантIан зиина карагьат шула.
3. Саб себебра адарди жара касдихь жвуван гьендемар жикlуз гъитуб. Эгер аьзарлуйи, ясана хилар кадру касдиз хъубзраш, жикlураш, думу карагьат шуладар.
4. Ушв дибиснайириз лисхъан гъудгнин жикlурайи вахтна сивак ишлетмиш апlубра карагьат шула.
5. Гъудгнин жикlурайи вахтна гафар апlуб карагьат ву, хъа зикир ва дюаь урхуб карагьат дар.
6. Гьяжатханайиъ гъудгнин жикlуб. Гьамус гизафдарин хулариъ ваннайиъ гьяжатханара ади шулу, 2, 3 ва артухъ мертебейин хулариъра кмиди, ари гьацдар йишвариъ гъудгнин жикlуб карагьат ву. Дицдар дюшюшариъ, душваъ дарди, жара йишвахь гъудгнин гъижикlиш, ужи ву. Хъа сарун гьацитIан гъайри жара мумкинвал адарш, гьадушваъра гъудгнин жикlуз шулу, амма урхру дюъйир кlвакди дурхну гъитру.
7. Гъудгнин жикlбан кьяляхъ фтиканкlа кижикури, гьендемариин али шид марцц апlубра карагьат ву. Марцц апlуз хай шулу, эгер аьхъю шул кlури гучl аш, ясана таяммум апlруган. Гьацира жвуван ккурттарин канчlарихъди кижикубра ужи дар, думу ляхни касибвалихъна хуру. Гьацира дупнаки, гьарсаб гунагьнаан, хусуси вуди кучIал апIувалиан инсан касибвалихъна гъюру.

Гьаму исихъ улупнайи ляхнарианра касибвалихъна багахь шулу:

1. Гизаф ахуб.
2. Фукlара алдарди гъяцlалди нивкlуз гъягъюб.
3. Вари жандак дижибкlну ккуни дюшюшар ади уьл ипlуб.
4. Столилан абхъу уьлин тикйирихьна гьюрмат адруб.
5. Гулдин ва шаршлин галар цIигъ ургуб.
6. Йишвну хал ичlибкуб.
7. Хулаъ уч дапlнайи чlюрхяр гъитуб.
8. Устазарин улихьди гъягъюб.
9. Абйир-бабариз чпин ччвурариинди дих апlуб.
10. Гъудган дарапlуб, дидиз фикир тутрувди гъибтуб.
11. Жвув’ин илмиди палат бирхуб.
12. Хулаъ хашвран хал гъибтуб.
13. Мист’ан гьялакди удучlвуб.
14. Гвачlнин ухди удучlвур хябяхъган лап кьанди хулаз гъюб.
15. Гъабар дижрикlди гъитуб.
16. Шамар ва лампйир уф дапlну ктlушвуб.
17. Силбар кудушвнайи рягъдихъди кушар журхуб.
18. Абйир-бабарихъан дюаь дарапlуб.
19. Дусну кlул'ин бачукI вая чалма алабхьуб.
20. Дугъужвну шалвар алабхьуб.
21. Кьискьисвал.
22. Хизан лайикь вуйиси уьбхюрадарш.
23. Хизандиз кьадарсуз харжар апlуб.
24. Кучlал апlуб.

Гьамци дупна, гъудгнин жикlбакан улхури, Аьбдул Гьямид Аш-Ширванийи «Тугьфатдиина» вуйи «Гьяшият» китабдиъ.

Гъудгнин таза алапlуб

Гъудгнин батlил гъабхьундаршра, думу таза алапlуб аьхю савабнан ляхин ву. Саб ражари гъижикlу гъудгнихъди суннат, ясана гъудган гъапlу касдизра хъасин таза алапlуб суннат шула.

Пайгъамбари ﷺ гьядисдиъ дупна:

مَنْ تَوَضَّأَ علىَ طُهْرٍ كُتِبَ لَهُ عَشْرُ حَسَناتٍ

Мяна: «Гъудгнин батlил гъабхьундаршра таза алапlу касдиз 10 ужувлан ляхнар дикlиди» (Абу Дауд, Тирмизи, Ибну Мажагь).

Жара гьядисдиъ дупна:

 الْوُضُوءُ علىَ الْوُضُوءِ نُورٌ علىَ نُورِ

Мяна «Гъудгнинра дижикlнади хъанара гъудгнин жикlувал нурин зиин нур хьувал ву» (Имам Разинди чан муснаддиъ дубхнайи гьядис ву). Гьарсаб гъудгнизра таза алапlувал суннатарикан ву.

Гъудгнин жикlуб суннат вуйи ляхнар

Гьар ражари гъудгнин батlил хьубси, гъудгнин жикlуб суннат ву. Ва гьацира нивкlуз гъягъяйизра гъудгнихь хьади хьуб ужу ву. Аллагьдиз ﷻ ккуни лукlар гьарган гъудгнихь хьади гъузуз чалишмиш шулу.

Ухьуз аьгъюганси, гъудган апlбан, Кьур’андик кучбан бадали, тlаваф апlбан бадали, фарз гъудгнин дижикlну ккунду. Гьацира гъудгнин дижикlнади хьуб суннат вуйи ляхнарра а.

Магьа дурар:

• КIваъланди Кьур’ан урхуб, гьядис урхуб ва дурарихъ хъпехъуб.
• Аллагь ﷻ кlваин апlуб ва салават урхуб.
• Жвуван вирд апlуб.
• Тафсирин, гьядисдин ва фикьгьдин китабарик кучуб.
• Шариаьт илмарин дарс урхуб.
• Экбер ва икьамат тувуб.
• Мистаъ учlвуб.
• Хутlба урхуб, анжагъ жвумийин хутlба ктарди, гьаз гъапиш жвумийин гъудгнин хутlбайиз гъудгнин жикlувал фарз ву.
• Аьрафат дагъдиин дугъужвуб.
• Сафа ва Марва дагъларин арайиъ гъягъюб.
• Пайгъамбарин ﷺ ва жара гьякьлу ксарин накьварихъна гъягъюб.
• Нивкlуз гъягъяйиз.
• НивкI’ан уягъ гъахьиган.
• Хъял кайиган.
• Тамамди жандак дижибкlну ккуни дюшюшариъ уьл ипlуз, убхъуз ва нивкlуз гъягъяйиз улихьна.
• Тамамди жандак жибкlайиз улихьна.
• Кечмиш духьнайирик куркlган. Кечмиш духьнайир, мисалназ, дишагьли вуш, дугъак куркIу дишагьлийин ккутlурдар, жилижвуван ккутlру, хъа кечмиш духьнайир жилижву вуш, дугъак куркIу дишагьлийирин ккутIру.

Гьацира кечмиш гъахьир хьади гъушдариз, гьижама (кровопускание) гъапlдариз, эдерчбан кьяляхъ ва гь.ж. ляхнарин кьяляхъ гъудгнин жикIуб суннат ву. Ухьу мушвахь ктухдарин кьяляхъ гъудгнин жикlуб фарз дар, думу суннат ву.

Нурмугьяммад Изудинов