Пайгъамбар ﷺ гъяйиз, гъудган ади гъабхьнийин?
Гъудган апIуб мусурман касдиз варитlан заанди дебккнайи фарз ляхин ву. Ихь умматдиз суткайиъ 5 гъудган апlувал диндин мурхьларикан саб ву. Суткайиъ хьуб фарз гъудгантIан савайи, мусурмнари суннат-гъудгнарра апlуру.
Инсанди апlру ляхнарикан варитlан заанди вуйиб гъудган ву. Гъудган себеб вуди гунгьарин, гъалатlарин аьфв апlуру, чlурубдихьан марцц шулу, Аьхиратдиъ Женнет ккабалгуру. Гьякьлуди гъудган тамам апlру кас гьякьлу инсанарикан шулу.
Гъиямат йигъан инсандин гъудгнин гьялар ужуйи гъахьиш, имбу ужувлан ляхнарра кьабул апlур. Гъудган Гъиямат йигъан нуриз илтlибкlуру, ва гьарсаб суждайихъан Аллагьу Тааьлайи думу касдин дережа за апlуру ва гунгьарин, гъалатlарин аьфв апlуру.
Гъудгник суждайиъ айи вахтна инсан Аллагьу Тааьлайиз варитlан багахь шулу ва гьадму вахтна дугъан дюаьра кьабул апlуру. Фуну касди кlваъ гьюзур ади гъудган гъапlиш, думу кьабул дарапlди гьичра гъубзидар.
Пайгъамбари ﷺ чан асгьябариз фици гъудган апlуруш улупну. Пайгъамбари ﷺ апlру вари ляхнариз фикир туври, асгьябари гъудган гъудубгъну, гьаз гъапиш Пайгъамбари ﷺ дурариз чав фици апlураш, гьаци апlинай, кlури улупну.
Абу Сулайман Малик ибн Аль-Хувайрисди Пайгъамбарин ﷺ гафар хура: «Ичв хизанарихьна гъарахай, дурариз диндикан улупай ва дурариз ужувлан ляхнар апlуб герек вуйиваликан йипай. Гъудгнар апlинай гьаци, фици узу ичв улихь гъудгнар апlури гъахьнуш, гъудгнин вахт улубкьган гъит учвкан сари экбер урхри ва учвкан аьхюнур гъудгнин улихь гьучlври» (Бухари, 6008; Муслим, 674; Ибн Гьиббан, 1658)
Мусурмнарин гъудган ракааьтарикан, арканарикан, «аль-Фатигья» сура урхбакан ва гьацира жара дюъйирикан ибарат дубхьна. Гъудган анжагъ улупнайи къайдайиинди дапlну ккунду, дарш гъудган батlил хьуб мумкин ву.
Амма Мугьяммад пайгъамбар гъяйиз, гъудган ибадат вуди гъабхьнийикlан кlуру суалра арайиз гъюру. Ихь улихь вуйи умматари гъудгнар апlури гъахьнийикlан? Му суалназ жаваб Гирами Каламдиъ а: (мяна): «Я Марьям! Тамамди яв Агъайиз мютlюгъ йихь, (Дугъаз апlру ибадатнаъ уву дишагьлийирин кlакlнаъ дерккбан гьямд апlури), кlул ис апlин (сужда апlин) ва ис алахъ (рукуъ апlин) ис алахърударихъди (яни гъудган апlрударихъди гъудган апlин)» («Сафват ат-тафасир», сура Али ‘Имран: 43)
Аллагьу Тааьлайи Исмаил пайгъамбарикан ктибтури, гирами Каламдиъ гьамци дупна: (мяна): «Дугъу (Исмаил пайгъамбари) чан хизандиз, ибадат апlинай, кlури гъахьну, хусуси вуди диндин мурхьул вуйи гъудган ва закат тувай, кlури гъахьну, думу туврурин халкьдин арайиъ гьял ужуб шул». («Сафват ат-тафасир», сура Марьям: 55)
Гьаму аятарин мянайиан аьгъю шулуки, гъудган апlувал Ислам дин гъяйизра айиб вуди гъабхьну, яни Мугьяммад пайгъамбарин пайгъамбарвалин буйругъ рубкьайизра ва гъудган улихь вуйи умматаризра фарз вуди илипнади гъабхьну. Амма гьарсаб умматдин гъудгнин къайда, дидин рякъ-раж жарасиб вуди гъабхьну.
Жабир ибн Аьбдуллагьди Пайгъамбарин ﷺ гафар хура: «Узуз хьуб мутму тувна, йиз улихь вуйи пайгъамбрариз тутрувдар: Йиз душмнариз узхьан гучl хьади дерккувал, гьеле ич арайиъ саб вазлин манзил рякъ ашра; вари жил узуз гъудган апlуз шлубси ва марцциди дебккна, гьаци вуйиган йиз умматдикан вуйири фуну вахтна вушра, гъудгнин вахт улубкьнган, гъит гьадушвахь гъудган апlри…» (Бухари, 335; Муслим, 521)
Имам Аьбдуррауф Аль-Манавийи чан «Файз аль-кьадир» китабдиъ, му гьядисдиз мяна туври, гьамци дибикlна:
««Вари жил узуз гъудган апlуз шули дебккна», яни вари жил сужда апlуз шули дебккна, гьеле думу йишв мист даршра, ясана мистаз вакьф дапlнайи йишв даршра. Гьамдиан аьгъю шулуки, гъудган апlувал саб улупнайи йишвахьтlан шулдар кlуруб адар, улихь вахтарин умматаринси. Дурарин гъудган апlувал анжагъ саб улупнайи йишвахьтlан шули гъабхьундар, мисалназ килисайиъ. Хъа ихь умматдиз гъудган фунуб вушра марцци йишвахь апlуз хай шулу».
Гьюзайфайи ктибтураки: «Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Имбу инсанариз лигну, ухьуз шубуб заанвал тувна: ихь жергйир малаикарин жергйирик мисал гъапlну; вари жил ухьуз гъудган апlуз шлу йишвси дебккну; жилин зиин йишв ухьуз марцциб вуди дебккну, ухьхьан шид абгуз даршлуган ишлетмиш апlуз; Ва дугъу сабсана заанвал кlаин гъапlну». (Муслим 522)
Малики мазгьабдин аьлим Абульгьясан аль-Аьдавийи чан «Гьяшия Аль-‘Аьдави ‘аля Шаргь Кифая ат-тlалиб ар-Раббани» китабдиъ Пайгъамбарин ﷺ «ихь жергйир малаикарин жергйириз барабар гъапlну…» кlуру гафариз гьамциб мяна тувна:
«Яни мистариъ ухьу апlру жергйир малаикари завариъ гъудган апlругандин жергйириз ухшар ву. Аль-Гьялибийи гъапну, улихь умматари гьарури жа-жаради гъудгнар апlури гъахьну».
Зиихъ дупнайибдиан аьгъю шулуки, гъудган улихь умматаризра фарз вуди гъабхьну, амма дурари думу фу къайдайиинди тамам апlури гъахьнуш, якьинди пуз шулдар. Мушв`ан ачухъ шулаки, гъудган ихь Пайгъамбарин ﷺ вахтариз улихьнара апlури гъахьну, хъа къайда жараб вуйи.
