Гьякьикьи мютIюгъ`вализ аькси вуйи гъиллигъар

Гьякьикьи мютIюгъ`вализ аькси вуйи гъиллигъар

Аьгъю йибхьай, инсан гъудгник кашра, мусурмандин вазифа вуйи дюаь урхурашра, Аллагьу Тааьлайиз багахь хьуз манигъ`вал апIру юкьуб хасиятнан гъиллигъар а: Аллагьвалиндар, иблисвалиндар, гьяйванатвалиндар ва вягьшивалиндар.

• Аллагь`валин гъиллигъарик Аллагьу Тааьлайиз хас вуйидар кахьра - Дугъу дурар дургъуб гъадагъа дапIна. Мицисдар гъиллигъарик кахьра: зиина вуйивал, машгьурвалихьна гъягъювал, шлинкIа вая фтинкIа игьтия`ж адрувал, инсанариин агъавал апIуз ккунивал, мусурмнаригъ жвув заанди дисувал.
• Иблисвалин гъиллигъар - иблисдин гъиллигъариз багахь вуйидар: бахилвал, гьякьсузвал, фендигарвал, хаинвал, кучIал, кьюб маш гъяйивал, мянасузди вахт адапIувал.
• Гьяйванатвалин гъиллигъар: уьж`вал, нефснан курвал, тямягькарвал, зинавалиан гунагькарвална икIрацI`вал, алчагъ`валинна икIрацI`валин гунгьари чIурхувал.
• Вягьшивалин ерйир: хъял айивал ва душманвал. Гьаму кьюб гъиллигънаан Аллагьди инсан гъадагъа дапIнайи гъагъи гунагькарвалин гъамлувалихъна хуру, ясана дугъаз жара зарар вая зийнар шулу.

 Сифтена сифте инсандин рюгь гьяйванатвалин гъиллигъари бисуру. Хъасин, фагьумлувал дигмиш хьуз хъюгъиган, дурар вягьшивалин ерийиз багахь шулу. Гьаму арайиъди Аллагьу Тааьлайи Чан лукIраз хил ккидривиш, инсанди чан фагьум фендигарвализна хаинвализ харж апIуру, хъа думу чаз кюмекназ иблис касдихьна илтIикIиган, иблисдира рякълан улдугнайи му кас Аллагьдин ﷻ гъиллигъарин ерина чIуру гъиллигъар дургъувалихъ хъаъру. Шлик сабкьана иблисвалин ерийин гъиллигъ кабхъиш, Аллагь ﷻ, дицириз Чахьна багахь хьуз саб мумкинвалра тутрувди, иблисдихьна ва дугъан кьушмихьна, гьаму саягъниинди илтIикIуру: «Учвуз, Узуз багахь вуйи инсанар ккагъру кьувват адарчвуз, вушра гьар узхьан ярхла гъахьириин ичв гьюкум апIуз шулчвухьан».

 Аллагьу Тааьлайи кIура (мяна): «Аллагьди (иблисдиз) буйругъ тувну: «Дург йибхь! Яв терефкраризна увуз жегьеннемдиъ ичв пай рубкьидичвуз. Яв улхбариинди увхьан шлукьандар рази дапIну, дурариз гъаршуди яв кьушумра дебккну, дурарин мал-девлетнак, веледарик яв пайра киври, вари гафариинди алдатмиш апIин». Хъа иблисди дурариз апIру гаф анжагъ кучIлинуб шулу» («Аль-Исра», 63-пи ва 64-пи аятар).

Аллагьу Тааьлайин гьаму «Дурарин мал-девлетнак, веледарик яв пайра кив» гафарик аьхю хатIа ка. Му гафарин мяна гьамциб ву: мал-девлет гъадагъа вуйи рякъюъди уч апIуб ва гьаци харжра апIуб, хъа веледарра гъадагъа къайдайиинди арайиз хуб. «Гаф тув» - му гафари кучIалвал улупура, ва дурар ахтармиш апIидар, сад йигъанра гъийихдар чIиви шулдар. Аллагьдин ﷻ гафар давам апIури - «Дурариз иблисди тувнайиб кучIлин гаф ву» - му гафари гунагь уччвуйи, яна инсанар фици ккундуш алдатмиш апIури.

Гьядисдиъ кIура: «Иблис жил`ина алдаъган, дугъу гьерхру: «Аллагь, узу жил`ина алдаунва, ва яв рягьимлувалихъ мягьрум дапIну, агьнакк ккитунва. Хъа гьамус йиз хал наан шулу?» Аллагьу Тааьлайи жаваб тувру: «Яв хал – чIатна ктучIвру йишвар». Думуган иблисди хъанара гьерхру: «Узу йиз мажлисар наан гъахуза?» Ва Аллагьу Тааьлайи жаваб тувру: «Яв мажлисар – базарарна инсанар уч шлу рякъярихъишвар». Хътадакрайи иблисди хъанара гьерхру: «Хъа узу фу ипIуру?». Аллагьди ﷻ кIуру: «Яв ипIруб – Аллагьдин ﷻ ччвур кIваин алалапIу ипIруб». Думуган иблисди гъапи: «Узуз шараб апIина». Аллагьу Тааьлайи жаваб тувру: «Яв шараб – уву люл апIрудар». Иблисди хъанара тIалаб апIуру: «Узуз азан йиврур гьаъ сарун». Аллагьди ﷻ кIуру: «Увуз азан йивруб – яв швутIрам». Иблисди хъанара кIуру: «Узуз китаб апIина». Ва Аллагьу Тааьлайи гъапи: «Мяълийир». Иблис хътакудар: «Хъа узуз йиз кагъаз шулин?». Аллагьу Тааьлайи гьамциб жаваб тувру: «Яв кагъаз – жандик накьишар кауб». Иблисди гьерхру: «Узуз келимйир апIуз шулин?». Аллагьу Тааьлайи кIуру: «Увуз келимйирди яв гьарсаб кучIал шулвуз». Аьлава вуди иблисди гьерхру: «Узуз гьаънайидар шулин?». Аллагьу Тааьлайи жаваб тувру: «Яв гьаънайидар – фалчйир». Иблисди хъана тIалаб апIуру: «Узуз ккивру рукьар чава». Аллагьу Тааьлайи жаваб тувру: «Яв рукьар дишагьлийир шиди».

Аллагьу Тааьлайин лукI`валин ниъматар

Яв зяифваликан гъапиган, Аллагьу Тааьлайи Чан кьувватниинди ва къудратниинди увуз хил гьачIабккиди, хъа увуз айи касибвална игьтияж`вал ачухъ гъапIиган, Аллагьди ﷻ увуз Чан девлетниинди кюмек апIиди. Шли кIваантIан Аллагь ﷻ ккунивал гьисс гъапIиш, гьадгъаз зурба девлет шулу – Аллагьу Тааьлайилан гъайри, я сарихъра, я сабдихъра игьтиж`вал шулдар. ЛукIраз лазим вуйи чав уьрхювална курсру йишв, Сар Аллагьу ТааьлайихьтIан шулдар. Ва лукIран гъиллигъар (убудийя) хас вуйириз, Аллагьу Тааьлайин агъавали (рубубийяйи) кюмек апIуру, эгер лукIру гьарган Аллагь зикриинди кIваинди гъитруш. Аллагьу Тааьла кIваин алирин гъиллигъари, думу кас Аллагьдин ﷻ гьякьлу лукI`валихьна гъахуру.

 Инсанди чан марцци кIваан чав Аллагьдин ﷻ лукI вуйиваликан гъапиган, Аллагьди ﷻ Чан къудратниинди дугъаз хил ккивру. Хъа гьадму лукI Аллагьу Тааьлайин машгьур рягьимлувалин шагьид хьивал - му дугъаз Первердигарихьан вуйи кюмекнан бицIину пайтIан шулдар. Шли гьарган лукI`валин, касибвалин ва игьтияж`валин гъиллигъар Аллагьдиъ ﷻ агури гъахьиш, Аьршлури кьан дарапIди дицириз Чан уж`валар апIуру. Хъа шлиз Аллагьу Тааьлайин уж`валар ухди чахьна рукьуз ккундуш, думу кас кIваантIан Дугъахъ хъугъри. Аллагьу Тааьлайи Кьур`андиъ гъапна (мяна): «Гьякьниинди, гъурбанвалар игьтияжлуриз кайидар ву», (сура «Ат-Тавба», 60-пи аят). Фукьанди Аллагьу Тааьлайи рюгьлу гьякьикьатдихъна гъафи инсанариз уж`валар апIураш, гьадмукьанди дурарин Аллагьу Тааьлайин лукI вуйивал гъизгъин шулу, ва фукьанди дурарин иман мюгькам шулаш, гьадмукьанди дурар Аллагьу Тааьлайиз багахьра шула. Гьамдихъди сабси, мицисдар ксарин машгьурвалин ад аьхю шлуган, дурарин мютIюгълувалра кIваантIан хъугънайи иманлуйирихь артухъ гужал шулу, ва имансузарихь дурар гьюрматлудира рякъюру.

Гьар ражари, рюгьлувалин заан дережайихъна гъафи инсанари, нефснан фигълариз аькси духьну, фици чпи дюзвалихъна гъафнуш кIваина хруган, дурари нефснан гъиллигъариз баркаллагьра кIури, шулу. Дицисдар ксариз чпин нефсар, хъайивал, уж`вал ва рягьим дапIну ккуни бицIидарсира рякъюру, ва саспиган пешкешариинди дурар лишанлура апIуру.

 Мицисдар инсанари саспиган чпин нефсар юкIв хъайибдихъ мягьрум апIуру, ва пайгъамбрарин насигьятар фикриъди, дурари чпиз фана дюн`яйин ширинваларра цIиб апIуру.

ИлтIибкIур Гюлбика Уьмарова