Гъудгник кьибла терефназди илтIикIбакан
Гъудгник кьибла терефназди илтIикIбакан
Гъудган апIруган, Кяба рябкъюрадашра, инсан гъудгниин гьадму терефназди илтIикIну дийигъну ккунду. Хъа Кяба рябкъру йишвахь гъудган апIурайи кас, шак’вал дархьуз, саб ражарикьан жвув кьиблайихьинди дишди илдицнаш дилигну ккунду.
Дицир касдиз тмунури гъапибдихъ, яни кьибла жара терефназди ву кIураш, хъпехъуз хай шулдар, гьаддиз саб ражарикьан кьиблайихьинди илдицну аш-адарш жвуван улариинди дилигну ккунду. Эгер гьадму саб ражари гъудган гъапIу йишвахь имбу гъудгнарра апIураш, гьар ражари Кябайихьинди лигувалиъра мюгьтаж’вал адар.
Меккайиъ Масжидуль Гьярам мистаъ гъудган апIурайири вари мухур кьибла терефназди, яни Кябайихьинди илбицну ккунду. Дици дарш, ясана мухур цIибкьан Кябайихьан гьидибцнаш, гъудган кам шулдар.
Фуну шагьрар-гъулариъ вушра кьибла аьгъю апIбан бадали, мистарин мигьрабарииндира аьгъю апIуз шулу. Эгер уву жара гьюкуматдиъ аш, душваъ айидари кьибла наанди аш гъапибсира илдицну гъудган апIуз шулу, амма гьадму кIурайири чан фикриан ваъ, хъа мистаз дилигну кIураш. Гьацира компасдихъдира гъягъюз шулу, эгер думу дишди либхурайиб вуш. Компас айи вахтна, гьаддихъди душну ккунду, анжагъ жвуван ижтигьаддиинди цIиб арччул-гагул тереф дибисну. Гьамци дибикIна «Тугьфат аль-Мугьтаж» китабдиъ.
Эгер гъулаъ айи мистан мигьраб, далилра хури, кьиблайихьинди гьибицну адар кIури сар касдикьан кIураш, думуган мистаз лигури гъудган апIурдар, хъа жвуван ижтигьаддиинди, яни жвуву фикир дапIну апIуру.
Амма Пайгъамбари ﷺ гъудган гъапIу мист кьиблайихьинди гьибицнадар кIури фукьан аьгъю касди гъапишра, дугъан гафар фикриз гъадагъурдар, гъудган гьадму мистан мигьрабдихъди апIуру.
Кьибла тереф аьгъдру вахтна адабгъру ижтигьад (гьюкум)
Эгер кьибла аьгъю апIуз мист адарш, ясана дидкан хабар тувру аьгъю кас адарш, компас хьтарш, думуган дицир касди чаз аьгъю лишнариинди саб тереф кьибла вуди бисур ва эгер хъасин учв гъалатI хьувал ачмиш гъабхьундарш, гъудган кьаза апIуб герек дар. Эгер гъудгнин вахт ккудубшури, дицдар лишнар агуз, жвуван ижтигьад апIуз вахт адарш ва гьапIрушра аьгъдарш, думу касди, гъудгнихьна вуйи гьюрмат уьбхюри, фунуб вушра терефназди илдицну гъудган апIиди ва хъасин кьаза апIиди.
Эгер кьибла аьгъю апIру лишнар аьгъдарш ва жвуван гьюкмиинди ижтигьад апIузра аьгъдарш, дицир кас аьгъю касди адабгъу гьюкмихъди душну гъудган апIуру. Эгер думу аьгъю ксарира кьюб терефназди улупнуш, гьадрарикан гьаму суалнан гьякьнаан артухъ аьгъювалар айирихъди душну ккунду. Эгер ижтигьад апIбан далилар айи кьюр касдин кьиблайин гьякьнаан фикрар жара гъахьиш, дурарикан гьарур чан фикрихъди гъягъюри гъудган апIиди. Кьюр касди жюрбежюр терефаризди улупураш, дурариз чиб-чпихъди гъудган апIуз хай шулдар.
Имам Шафиийин мазгьабдиинди гъудгниъ кьибла терефнахьинди илдицуб лапра ижмиди дебккна, гьаддиз му суалназ лап дикъатниинди фикир тувну ккунду. Ухьуз мистариъра рябкъюри шулхьузки, имбударизра йишв хьпан бадали дурар учIукьури ва саспи дюшюшариъ мухур кьиблайихьан гьибицури шулу. Дици апIруган, гъудган батIил шуз мумкин ву.
Гъудгнин вахт гъябгъюри, сар кас нивкIуъ ади гъяркъиш, думу уягъ дапIну ккунду.
