«Ишракь» гъудган

«Ишракь» гъудган

Му гъудган жямяаьтдихъди апIуб суннат дару гъудгнарик кабхъра. Бязи аьлимари «зугья» ва «ишракь» гъудгнар саб ву кIура, хъа аьхю пай аьлимари «ишракь» гъудган - думу ригъ гьудубчIвбалан кьяляхъ гъудгнар апIуз карагьат вуйи вахт ккудубшган апIру суннат-гъудган ву дупна. Шафии мазгьабдин фикьгьдин китабариъ, «ишракь» гъудган кьюб ракааьттIан артухъ апIуз хай шулу, кIури дибикIна.

 

«Тугьфатуль Мугьтаж» китабдиъ дупнаки, «ишракь» гъудган ригъ гьудубчIвну, гъудгнар апIуз карагьат вуйи вахт улдубчIвган апIруб ву. Хъа «Гьяшият Аш-Ширвани» ва «Шаргь Аш-Шамаил» китабариъ «ишракь» гъудган ригъ гьудубчIвру вахтна, гьамциб ниятра ади тамам апIруб ву дупна: «Узу ният гъапIза ишракь гъудгнин кьюб ракааьт апIуз Аллагь бадали, Аллагьу акбар». Дупнаки, му вахтна думу гъудган апIуб карагьат дар, гьаз гъапиш думу гьаму гъудгниз улупнайи вахт ву.

«Ишракь» гъудгнин сабпи ракааьтдиъ «аль-Фатигьяйин» кьяляхъ «Аз-Зугья» сура урхуру, кьюбпи ракааьтдиъ - «Аш-Шаргь» сура.

 

«Тагьият» гъудган

Мист Аллагьу Тааьлайин хал ву кIури, гьарсар касдиз кми-кмиди ебхьурашул. Гьамдиан мистахъди аьлакьалу жюрбежюр суаларра арайиз гъюри шулу. Думу суаларикан саб, мистаъ учIву гьарсари мист гирами апIбан суннат-гъудган апIурин, даршсана, гьадму мистаъ сацIиб вахтна гъузуз кIури ният айидаритIан дапIну ккундарин? Мисалназ, инсан мист фициб вуш лигуз учIвиш, дугъура суннат апIурин?

«Фатгь аль-муин» китабдиъ дупна: «Мистаъ учIву касдиз кьюб ракааьт мист гирами апIбан суннат апIуб ужи ву, думу гизаф ражари учIврашра ва мистаъ деуз ният адаршра» («Иаьнат ат-талибин»).

Аль-ХатIиб Аш-Ширбинийи дупна: «Думу суннат апIбаъ мистаъ дусну гъузру ва гъудрузру ксарин саб фаркь’валла адар…» («Мугъни аль-Мугьтаж»).

Думу суннат фу вахтна апIурдар?

«Мугъни аль-мугьтаж» китабдиъ дупна: «Думу суннат ккудубшуру, эгер мистаъ учIву кас, саб цIиб вахтна вушра, суннат дарапIди дусиш, хъа эгер думу кIваълан дубшну саб цIиб вахтназ дусиш, думу кам шуладар».

 «Фатгьуль Муин» китабдин автори дупна: «Мист гирами апIбан суннат ккудубшуру, эгер мистаъ учIву кас мист гирами апIбан суннат кIваълан дубшну, ясана эгер цIиб вахтназ вушра мист гирами апIбан суннат дапIну ккуниб кIваин имиди дусиш» («Иаьнат ат-талибин»).

«Мистазди учIвур дишлади мист гирами апIбан суннат апIуз хъюгъну ккунду. Эгер мистазди учIвури суннат гъудган дарапIди дугъужвну гъузиш, Ибн Гьяжарин фикриинди, дугъу суннат ккидипурадар. Имам аль-Жаргьазийи дупна, эгер гизаф вахтна мист гирами апIбан суннат дарапIди дугъужвну гъузиш, дидин вахт ккудубкIуру» («Гьяшия аьля Манхаж аль-кьавим»).

Гьацира суннат апIуз вахт гъубзру, эгер инсан шид убхъуз дусиш, ясана гьямд апIбан сужда гъапIнуш, ясана Кьур’ан урхругандин сужда гъапIнуш. Му ляхнарин кьяляхъ мист гирами апIбан суннат апIуз шулу.

- Эгер жвуван фарз-гъудган, ясана жара гъудган гъапIиш, мист гирами апIбан саваб шулин, эгер шулуш дидихъди сабси мист гирами апIбан суннат апIузра кIури ният апIуб герек вуйин?

- Жалалуддин Аль-Магьяллийи «Канз ар-рагъибин» китабдиъ дибикIна: «Мист гирами апIбан суннат инсанди фунуб вушра фарз, я суннат гъудган гъапIиш шула, дугъу ният гъапIишра, дарапIишра. Гьаз гъапиш мист гирами апIбан метлеб инсан гъудган дарапIди дудрусуб ву» («Канз ар-рагъибин»).

 «Мукьаддима аль-гьязрамия» китабдиъ дупна: «Я фарз, я суннат гъудган гъапIиш, мист гирами апIбан суннат гъапIуб гьисаб ву, дидиз ният гъапIнушра, гъапIундаршра, ва уву кьюб ракааьт гъапIнушра, думутIан артухъди гъапIнушра».

Дупнайиб давам апIури, Ибн Гьяжар Аль-Гьайтамийи гъапну: «Гьаз гъапиш мист гирами апIбан гъудгнин метлеб, мист гъудган дарапIди гъидрибтуб ву…»

- Эгер саб ракааьт, ясана жаназа-гъудган гъапIиш мист гирами апIбан суннат шулайин?

- «Мингьаж ат-талибин» китибдиъ дупна: «Мист гирами апIбан суннат шула, эгер фарз, я жара суннат гъудган гъапIиш, амма саб ракааьт дарди - асас фикир гьамциб ву. Узу кIураза (Ан-Навави), жаназа гъудган апIбиинди, саждату шшукри ва Кьур’ан урхбиинди мист гирами апIбан суннат шуладар».

Гьаму гафариз мяна туври, Аль-ХатIиб Аш-Ширбинийи гъапну: «Эгер мист гирами апIбан гъудгнин ерина жара гъудгнин саб ракааьт, жаназа-гъудган, я саждату шукри, ясана Кьур’ан урхбан сужда гъапIну кIури, мист гирами апIбан суннат апIуб шуладар» («Мугъни аль-Мугьтаж»).

Ибн Гьяжарин фикриинди, мист гирами апIбан суннат анжагъ мистаътIан апIруб дар. Хъа ар-Рамлийин фикриинди, мистан йишвак кабхърайи жилиинра апIуз шулу…

Эгер икьамат дапIну гъудган ккебгърайи вахт шулаш ва жямяаьтдихъди фарз гъудгник кучIвуб ккудубчIвур кIури гучIураш, икьаматдиз ккилигуб ужи ву.

«Фатх аль-муин» китабдиъ дупна: «Мист гирами апIбан суннат саб хусуси себеб адарди гъибтуз ихтияр адар. Амма, эгер фарз гъудгник, ясана жвумийин гъудгник кучIвру вахт улубкьнаш, мист гирами апIбан суннат дарапIди, дидиз дугъужвну ккилигуб ужи ву».

- Гъудгнин дижикIну адарди мистаъ учIвган гьапIру?

- Мист гирами апIбан гъудган гьар ражари мистазди учIвган апIруб ву. Хъа эгер фужкIа гъудгнин дижикIну адарди учIвиш, 4 ражари гьамци пуб ужу ву:

 

سُـبْحانَ اللهِ، والحمْـدُ لله ، ولا إلهَ إلاّ اللهُ واللهُ أكبَر، وَلا حَولَ وَلا قوّة إلاّ باللّهِ العليّ العظيم

 

«СубгьянаЛлагьи, ва-ль-гьямдули-Ллягьи, ва ля илягьа илляЛлагьу ва Ллагьу Акбар, валя гьявля валя кьуввата илля би-Ллагьи ль-Аьлиййиль-Аьзим».

Хъа мистазди учIвруган, гъудгнин дижикIну духьну ккунду, думу ляхин кIваълан гьархну ккундар.

 

 

Ансар Рамазанов

 

2026-02-01 (Шябан 1447 г.) №2.


Сугьюриъ уьл ипIбан дережайикан

Сугьюриз гъудужвуб, сигьриндиккна уьл ипIуб - мурар ушв бисувалин суннатарик кахьри айидар ву. Саб бицIи тикисибкьан фукIа гъипIиш, суннат тамам гъапIу гьисаб шула. Эгер фукIа ипIуз ккунди адаш, гъудужвну, шидкьан убхъуб ужи ву.   Ибну Гьиббандихьан вуйи гьядисдиъ дупна: «Учву сугьюриз...


Лайлат уль-Кьадр – му гирами йишв ву

Гирами йишв «Лайлат уль-Кьадр» Аллагьу Тааьлайи ихь умматдиз тувнайи хусуси пешкеш ву. Гирами Кьур’андиъ дупна (мяна): «Лайлат уль-Кьадрин» йишв агъзур вазтIан зиина ву.   Хъа Муслимдихьан ва Бухарийихьан вуйи гьядисдиъ гьамцира дупна: «Фуну кас гьадму...


Суал-жаваб

  Ушв дибиснайи вахтна улариъ дарман убзуз хай шулин? Улариъ дарман убзувалиан ушв батIил шулдар, гьятта дидин тIяаьм ушвниъ гъабхьишра.   Папрус зигували ушв батIил апIурин? Ав, гьаз гъапиш кумрахъди айитIинди никотинра гъябгъюру.   Хилин тIуб’ан, ясана таблиан ифи...


Дагъустандин Муфтийи тебрик апlура

Ассаламу аьлайкум ва рагьматуллагьи ва баракатугь! Гьюрматлу гъардшар ва чйир! Гьюрматлу ватанагьлийир!   Кlваъ аьхю шадвал ади учву вари улубкьурайи гирами Рамазандин вазлихъди - гирами Каламдин, ушв бисбан, рягьимлувалин ва аьфв апlру вазлихъди - тебрик апlураза. Му Аллагьу Тааьлайи Чан...


Йисандин натижйир

Ассаламу аьлайкум! Жвуву апlурайи ляхниъ саб натижа гъабхьиган, кIвазра рягьят шулу, лихузра аьшкь гъюру. Жвуву фу ляхин гъапlнуш, фунубсана ляхин дапlну ккунш ва фтиз фикир тувну ккундуш лигури гъахьиш, гьадмукьан ляхнин мянара, марццивалра заануб шул.   Табасаран райондиъ гьар цlийи йисан...