«Ишракь» гъудган

«Ишракь» гъудган

Му гъудган жямяаьтдихъди апIуб суннат дару гъудгнарик кабхъра. Бязи аьлимари «зугья» ва «ишракь» гъудгнар саб ву кIура, хъа аьхю пай аьлимари «ишракь» гъудган - думу ригъ гьудубчIвбалан кьяляхъ гъудгнар апIуз карагьат вуйи вахт ккудубшган апIру суннат-гъудган ву дупна. Шафии мазгьабдин фикьгьдин китабариъ, «ишракь» гъудган кьюб ракааьттIан артухъ апIуз хай шулу, кIури дибикIна.

 

«Тугьфатуль Мугьтаж» китабдиъ дупнаки, «ишракь» гъудган ригъ гьудубчIвну, гъудгнар апIуз карагьат вуйи вахт улдубчIвган апIруб ву. Хъа «Гьяшият Аш-Ширвани» ва «Шаргь Аш-Шамаил» китабариъ «ишракь» гъудган ригъ гьудубчIвру вахтна, гьамциб ниятра ади тамам апIруб ву дупна: «Узу ният гъапIза ишракь гъудгнин кьюб ракааьт апIуз Аллагь бадали, Аллагьу акбар». Дупнаки, му вахтна думу гъудган апIуб карагьат дар, гьаз гъапиш думу гьаму гъудгниз улупнайи вахт ву.

«Ишракь» гъудгнин сабпи ракааьтдиъ «аль-Фатигьяйин» кьяляхъ «Аз-Зугья» сура урхуру, кьюбпи ракааьтдиъ - «Аш-Шаргь» сура.

 

«Тагьият» гъудган

Мист Аллагьу Тааьлайин хал ву кIури, гьарсар касдиз кми-кмиди ебхьурашул. Гьамдиан мистахъди аьлакьалу жюрбежюр суаларра арайиз гъюри шулу. Думу суаларикан саб, мистаъ учIву гьарсари мист гирами апIбан суннат-гъудган апIурин, даршсана, гьадму мистаъ сацIиб вахтна гъузуз кIури ният айидаритIан дапIну ккундарин? Мисалназ, инсан мист фициб вуш лигуз учIвиш, дугъура суннат апIурин?

«Фатгь аль-муин» китабдиъ дупна: «Мистаъ учIву касдиз кьюб ракааьт мист гирами апIбан суннат апIуб ужи ву, думу гизаф ражари учIврашра ва мистаъ деуз ният адаршра» («Иаьнат ат-талибин»).

Аль-ХатIиб Аш-Ширбинийи дупна: «Думу суннат апIбаъ мистаъ дусну гъузру ва гъудрузру ксарин саб фаркь’валла адар…» («Мугъни аль-Мугьтаж»).

Думу суннат фу вахтна апIурдар?

«Мугъни аль-мугьтаж» китабдиъ дупна: «Думу суннат ккудубшуру, эгер мистаъ учIву кас, саб цIиб вахтна вушра, суннат дарапIди дусиш, хъа эгер думу кIваълан дубшну саб цIиб вахтназ дусиш, думу кам шуладар».

 «Фатгьуль Муин» китабдин автори дупна: «Мист гирами апIбан суннат ккудубшуру, эгер мистаъ учIву кас мист гирами апIбан суннат кIваълан дубшну, ясана эгер цIиб вахтназ вушра мист гирами апIбан суннат дапIну ккуниб кIваин имиди дусиш» («Иаьнат ат-талибин»).

«Мистазди учIвур дишлади мист гирами апIбан суннат апIуз хъюгъну ккунду. Эгер мистазди учIвури суннат гъудган дарапIди дугъужвну гъузиш, Ибн Гьяжарин фикриинди, дугъу суннат ккидипурадар. Имам аль-Жаргьазийи дупна, эгер гизаф вахтна мист гирами апIбан суннат дарапIди дугъужвну гъузиш, дидин вахт ккудубкIуру» («Гьяшия аьля Манхаж аль-кьавим»).

Гьацира суннат апIуз вахт гъубзру, эгер инсан шид убхъуз дусиш, ясана гьямд апIбан сужда гъапIнуш, ясана Кьур’ан урхругандин сужда гъапIнуш. Му ляхнарин кьяляхъ мист гирами апIбан суннат апIуз шулу.

- Эгер жвуван фарз-гъудган, ясана жара гъудган гъапIиш, мист гирами апIбан саваб шулин, эгер шулуш дидихъди сабси мист гирами апIбан суннат апIузра кIури ният апIуб герек вуйин?

- Жалалуддин Аль-Магьяллийи «Канз ар-рагъибин» китабдиъ дибикIна: «Мист гирами апIбан суннат инсанди фунуб вушра фарз, я суннат гъудган гъапIиш шула, дугъу ният гъапIишра, дарапIишра. Гьаз гъапиш мист гирами апIбан метлеб инсан гъудган дарапIди дудрусуб ву» («Канз ар-рагъибин»).

 «Мукьаддима аль-гьязрамия» китабдиъ дупна: «Я фарз, я суннат гъудган гъапIиш, мист гирами апIбан суннат гъапIуб гьисаб ву, дидиз ният гъапIнушра, гъапIундаршра, ва уву кьюб ракааьт гъапIнушра, думутIан артухъди гъапIнушра».

Дупнайиб давам апIури, Ибн Гьяжар Аль-Гьайтамийи гъапну: «Гьаз гъапиш мист гирами апIбан гъудгнин метлеб, мист гъудган дарапIди гъидрибтуб ву…»

- Эгер саб ракааьт, ясана жаназа-гъудган гъапIиш мист гирами апIбан суннат шулайин?

- «Мингьаж ат-талибин» китибдиъ дупна: «Мист гирами апIбан суннат шула, эгер фарз, я жара суннат гъудган гъапIиш, амма саб ракааьт дарди - асас фикир гьамциб ву. Узу кIураза (Ан-Навави), жаназа гъудган апIбиинди, саждату шшукри ва Кьур’ан урхбиинди мист гирами апIбан суннат шуладар».

Гьаму гафариз мяна туври, Аль-ХатIиб Аш-Ширбинийи гъапну: «Эгер мист гирами апIбан гъудгнин ерина жара гъудгнин саб ракааьт, жаназа-гъудган, я саждату шукри, ясана Кьур’ан урхбан сужда гъапIну кIури, мист гирами апIбан суннат апIуб шуладар» («Мугъни аль-Мугьтаж»).

Ибн Гьяжарин фикриинди, мист гирами апIбан суннат анжагъ мистаътIан апIруб дар. Хъа ар-Рамлийин фикриинди, мистан йишвак кабхърайи жилиинра апIуз шулу…

Эгер икьамат дапIну гъудган ккебгърайи вахт шулаш ва жямяаьтдихъди фарз гъудгник кучIвуб ккудубчIвур кIури гучIураш, икьаматдиз ккилигуб ужи ву.

«Фатх аль-муин» китабдиъ дупна: «Мист гирами апIбан суннат саб хусуси себеб адарди гъибтуз ихтияр адар. Амма, эгер фарз гъудгник, ясана жвумийин гъудгник кучIвру вахт улубкьнаш, мист гирами апIбан суннат дарапIди, дидиз дугъужвну ккилигуб ужи ву».

- Гъудгнин дижикIну адарди мистаъ учIвган гьапIру?

- Мист гирами апIбан гъудган гьар ражари мистазди учIвган апIруб ву. Хъа эгер фужкIа гъудгнин дижикIну адарди учIвиш, 4 ражари гьамци пуб ужу ву:

 

سُـبْحانَ اللهِ، والحمْـدُ لله ، ولا إلهَ إلاّ اللهُ واللهُ أكبَر، وَلا حَولَ وَلا قوّة إلاّ باللّهِ العليّ العظيم

 

«СубгьянаЛлагьи, ва-ль-гьямдули-Ллягьи, ва ля илягьа илляЛлагьу ва Ллагьу Акбар, валя гьявля валя кьуввата илля би-Ллагьи ль-Аьлиййиль-Аьзим».

Хъа мистазди учIвруган, гъудгнин дижикIну духьну ккунду, думу ляхин кIваълан гьархну ккундар.

 

 

Ансар Рамазанов

 

2026-05-01 (Зуль Къаида 1447 г.) №5.


Кечмиш шлуган, имандихъ мягьрум апIру ляхнар

Инсан гьаму дюн’яйиллан гъягъювал лап читин ляхнарикан ву. Хъа варитIанна читин ляхин вуйиб, эгер инсан ислам диндиъ адарди кечмиш гъахьиш, гьадму ву.   Хъа фу себеб дубхьну инсан му жилилан мусурман дарди гъягъюз мумкин вуш, магьа исихъ улупурухьа: 1) гьярам вуйи бид`аь ляхнарихъди...


Жигьилар улихь гьауз буржи вухьа

Дюньяйиъ вари гьюкуматарин жигьиларин сабвал хьпан бадали, «День молодежи» кlуру йигъ тасдикь дапlна. Думу йигъ 24-пи апрели къайд апlуру.   Мициб йигъ тасдикь апlбан метлебра жигьилариз асас фикир тувуб ву. Аьхиримжи йисари, жара йишвариъси, ухьухьра Табасаран жигьиларихъди...


Дишагьлийи шалвар алабхьбакан

Суал: Дишагьлийириз хулаъ айи вахтна жилиринубсиб шалвар алабхьуз ихтияр айин?   Жаваб: Дишагьлийи Шариаьтдиинди жара чаз мягьрам дару жилар хьайи йишвахь чан жандак ккебкну ккунду. Эгер ухьу дишагьлийири, шубари гьяятдиъ заълан туника, юбка алдарди шалвар алабхьбакан кIури гъахьиш, дици хай...


Дишагьлийиин заанваликан 10 гьядис

Ислам диндиъ дишагьли заанди дерккна. Мусурман дишагьли, жвуван велед риш, уьмрин юлдаш хпир, дада, чи кIуру ччвурариинди дишагьли лазим вуйи кьадар заан дережайиинди дерккна.   Мисалназ, риш чан адаш женнетдиъ учIвбаз себеб шлу ляхнарикан ву; хпир себеб вуди, дугъан жилирин имандин гьацI...


Гьяждин вахт улубкьна

Гьяж апIувал ибадатарикан варитIан кьиматлуб ву, гьаз гъапиш думу жандкиинди ва дакьатариинди апIурайиб ву.   Пайгъамбари ﷺ дупна:   "مَنْ حَجَّ فَلَم يَرْفُثْ, وَلَمْ يَفْسُقْ رَجَعَ كَيَوْمِ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ" Мяна: «Фуну касдира гьяж гъапIиш, эгер думу вахтна дишагьлийихъди сатIи...