Жвувак бурж кади, имбудариз садакьа тувуз хай шулин?

Садакьа – ужудар ляхнарин варитIан кIули айидарикан гьисаб ву. Аллагь бадали мюгьтаж’вал айидариз фукIа тувувал садакьа шула.

Садакьа тувбиинди инсанариз аьхю мянфяаьт шула. Садакьа тувру инсанар Аллагьу Тааьлайи Гъиямат йигъан, саб жюрейин сирин адруган, Аьршдин сирникк уьрхиди. Эгер буржарикан кIуруш, инсанди сабпи нубатнаан гьадму буржар тувуз чалишмиш духьну ккунду. Эгер бурж тувру вахт улубкьнаш ва дидин эйсийи чан бурж тувувал тIалаб апIураш, бурж тутрувди гъитуз хай шулдар. Гьаддиз бурж кади гъибтуб ужуб дар, гьаз гъапиш бурж кади гъушган, думу ляхнин гьеле шагьид касдизкьан аьфв апIурдар.

Аьбдуллагь бин Аьмра бин Аль-Аьсди Пайгъамбарин ﷺ гафар хура:

يَغْفِرُ اللهُ لِلْشَّهِيدِ كُلَّ شَيْءٍ إِلاَّ الدَّيْنَ

«Аллагьу Тааьлайи шагьид касдиз вари аьфв апIуру, бурж ктарди». (Муслим, 1886)

Салямат ибн Аькьвайи ктибтура: «Пайгъамбарихьна ﷺ майит хьади гъафиган, дугъу гьерху: «Му кечмиш гъахьирик буржар кайин?» Дугъак буржар ктайи, гъапиган, Пайгъамбари ﷺ дугъхъан жаназа гъудган гъапIу. Хъасин жара майит хьади гъафиганра, Пайгъамбари ﷺ гьерху: «Му касдик буржар кайин?» «Ав», - кIури жаваб туву. Пайгъамбари ﷺ гъапи: «Ичв дустрахъан учву жаназа гъудган апIинай». Думуган Абу Кьаттадайи гъапи: «Дугъан буржар уз’инна дисурза, я Расулаллагь». Гьадмуган Пайгъамбари ﷺ дугъхъан жаназа гъудган гъапIу». (Бухари)

Амма, бурж кайи касдиз садакьа тувуб хай шулдар пуз даршул. Му ляхнин гьякьнаан имам Ан-Нававийи чан «Аль-Мажмуъ Шаргь аль-Мугьаззаб» китабдиъ дупна:

«Эгер бурж кайи касдиз садакьа тувуз ккун гъабхьи дюшюшдикан улхуруш, Мугьаззаб Аш-Ширази, дугъан шейх Абу Ат-ТIаййиб, Ибн Ас-Саббаъ, Аль-Багъавийи ва жара аьлимари кIураки, бурж ктипуз чан мюгьтаж’вал айиб жарариз садакьади тувуз хай шулдар.

Аль-Мутаваллийи ва жара аьлимари думу ляхин карагьат ву дупна, яни бурж кайири, садакьа тутрувди, чан бурж ктипуб. Аль-Маъвардийи, Аль-Гъазалийи ва жара аьлимари думу ляхниъ дапIну ккунивал рябкъюрадарчуз гъапну.

Хъа варитIан заанди вуйи фикир гьамциб ву, эгер инсандиз жара йишв’ан гъюру дакьатариан бурж ктипуз шул кIури умуд каш, думуган садакьа тувбаъ чIуруб фукIара адар, ва думу саспи вахтари ужуйира ву. Хъа дициб мумкинвал адарш, дицир касдиз бурж кмиди садакьа тувуз хай шулдар».

Эгер инсандиз садакьа тувуз ккундуш, амма гьадму вахтна бурж тувру вахт улубкьнаш ва бурж тувну ккуни касди увуз бурж кьяляхъ апIру вахт давам апIурдарш, думуган, сабпи нубатнаан, бурж тувну ккунду. Гьаз гъапиш, бурж ктипувал фарз ву, хъа садакьа тувувал ужудар ляхнарикан ву.

Эгер инсандин улихь, фарз вуйи ляхин апIуйкIан, дарш ужудар ляхнарикан фукIа апIуйкIан, кIури суал дугъубжвнаш, вари аьлимари кIураки, сабпи нубатнаан, фарз вуйи ляхин дапIну ккунду. Амма уву буржлу вуйи касди бурж кьяляхъ апIру вахт давам гъапIиш, думуган садакьа тувну кIури, харжиб фукIара адар.