Истихар ва дидин жюрйир

Истихар ва дидин жюрйир

Ихь уьмриъ, саб ляхин фици гъапIиш ужу шуйкIа кIури, гизаф кIвахънивалар шулу. Гьямд ибшри Аллагьдиз, Дугъу ухьуз чан рягьимлувалиинди Чахъди мушавара апIуз, яни истихара апIуз мумкинвал тувна. Истихара фу вуш, дидин фазилат фтиъ аш, ачухъ апIбан бадали, учу ихь адлу аьлим Магьди-гьяжи Аьбидовдихъди сюгьбат гъубхунча.

- Магьди-гьяжи, истихарин, гьяйифки, вари мусурмнар дюзди гъаври адар. Истихара фу вуш ва дидкан фициб мянфяаьт аш, хабар тувайчва?

- «Истихара» инсанди чаз ужи вуйиб ктабгъуб, кIуру мяна айи гаф ву. Ухьуз Пайгъамбари ﷺ улупу истихара, думу жвуван ктабгъувалихъ жвув мягьрум дапIну, Аллагьу Тааьлайиина гъибтуб, Дугъу ктабгъубдиин, Дугъан гьюкмиин таваккалвал апIуб ву. Аллагьу Тааьлайи амур гъапIу, ясана гьярам гъапIу ляхнарин арайиъ инсанди сарун ктабгъувал дубхьну ккундар. Хъа Аллагьу Тааьлайи ухьухь ктагъуз гъитру дюшюшарра а, гьадмуган ухьу дурар Аллагьу Тааьлайи улупу кьисматназ гъитуб - ари гьадму истихар ву.

- Истихарайин фицдар жюрйир а?

- Истихара шубуб жюрейинуб шулу. Пайгъамбари ﷺ ухьуз улупу истихара – думу суннат гъудгниинди апIру ва дидин кьяляхъ дюаь урхуру истихара ву. НивкIуз гъягъяйиз улихьна апIру кьюб ракааьт гъудган – му кьюбпи жюрейин истихара ву; гъудган апIбалан кьяляхъ, дюаь дурхну, ахуз дахъру, хъа нивкIуъ думу ляхниз я саб лишан, ясана ачмиш апIувал гъюз мумкин ву. Ва шубубпи жюрейин истихара сюбгьнариинди апIру истихара ву. Сюбгьнар гъапиган, дурарин ерина гьисаб апIуз шлудар вари ишлетмиш апIуз хай шулу: тумар, нахутI харар, кIикIлар ва гь.ж.

- Истихарайи гьарган ужуйи улупуру, кIури, якьинди пуз шулин?

- Истихара гьарган дюзиб ву! Амма ухьу саспи вахтари, истихарайиъ Аллагьу Тааьлайи ктабгъубдиин рази духьну ккунивалин гъаври шулдархьа. Аллагьу Тааьлайи му дюн’я, ухьу леззет гъадабгъри кIури, халкь дапIнайиб дар, аьхи. Дугъу ухьуз гьякьлу уьмур, ухьу кечмиш хьпан кьяляхъ, Гъиямат йигъан кьяляхъ тувди. Ва истихара апIру касдиз, думу истихарайи жвуваз Аьхиратдиъ чав шад апIруб улупрубдикан якьинди аьгъяди ккунду.

- Мусурман касдиз истихара фукьан герек вуйиб ву? Ва истихара дапIну ккуни тяйин вуйи дюшюшар айин?

- Эгер «герек» кIуру гафнаъ фарз кIуру мяна аш, ваъ, думу фарз дар, Думу Пайгъамбарин ﷺ суннатарикан ву. Истихара ухьуз фукьан герекуб вуш, магьа гьядисариъ дупна: «Истихара апIрувал Адамдин баярин шадваларикан ву ва Аллагьу Тааьлайи жвуваз улупубдиин, ктабгъубдиин разиди гъузувал ву. Хъа эгер дугъу думу Аллагьу Тааьлайихьан гьерхбаан удубчIвуб дарапIиш, думу бахтсуз кас хьиди». Гьацира аьгъяхьузки, Пайгъамбари ﷺ чан асгьябариз, Кьур’ан урхуз улупруганси, истихара апIузра улупури гъахьну. Гьядисдиъ дупна: «Аллагьу Тааьлайихьан гьерхну, мушавара апIру кас гъалатI хьидар».

- Истихарайи улупубдихъди гьарган душну ккундин?

- Эгер истихарайи улупубдихъди гъягъюрдарш, думу Аллагьу Тааьлайихьна адаб дарапIуб, адаб гъибтуб гьисаб шулу. Ав, думу гъибтбан, гунагь шулу пуз шулдар, гьаз гъапиш истихара Шариаьтдиъ улупнайи фарз дар. Амма улупубдихъди гъягъюб ужу ву.

Мисал вуди Хасавюрт шагьриъ гъабхьи саб гьядиса ктибтуз ккундузуз. Сар касди гьацI кьиматназ йиц масу тувради шулу, гьаз гъапиш дугъаз пул герекди вуйи. Сариз думу йиц гъадабгъуз ккун дубхьну, истихара апIуру. Истихари гъадабгъуз улупурдар. Дугъу сабсана ражари истихара апIуру ва хъанара улупурдар. Думу мюгьтал духьну, саспи дюшюшариъ истихарира дюзди удубчIвударки, гъапну. Истихарайихъди дурушди, дугъу йиц гъадабгъуру. Хъайигъан дугъан йиц йибкIуру. Му мисалиинди узуз пуз ккундузузки, истихарайи улупуб гьаму дюн’яйиъ ухьуз рябкъюрайиб ву. Хъа аьхир жараси хьузра мумкин вуйи, мисалназ, думу йиц гьитIибкIуб мумкин вуйи ва гь.ж.

Имам Нававийи дупна: «Истихара апIру касди, чан юкIв фтиз ачмиш гъабхьнуш, гьаддихъди душну ккунду». Гьацира дугъу дибикIна: «Истихара апIайиз, эгер инсан тамамди Аллагьдиз ﷻ табигъ шулдарш, Дугъан гьюкмариъ, ктабгъувалариз шаклу вуш, думу Аллагьу Тааьлайихъди мушавара апIурайи кас шулдар, думу чан шагьватнахъди, нефсдихъди мушавара апIурайир ву». Гьаци вуйиган, ухьу ухьуз истихарайи улупубдиин рази духьну, гьадму тамам дапIну ккунду.

- Истихара фуну касдихьан вушра апIуз шулин, дарш думу апIуз ихтияр гъадабгъну ккундин?

- Истихара Шариаьтдин гьюкмарикан ву. Ухьу мусурмнар вухьа, гьаци вуйиган, ухьузра Пайгъамбарихьан ﷺ ихтияр ахьуз.

- Магьди-гьяжи, саспидари, Пайгъамбари ﷺ истихара апIури гъахьнийин, даршсана думу бид’аь вуйин, кIури гьерхри шулу…

- Истихара бид’аьйикан дар, Пайгъамбари ﷺ чав думу чан асгьябариз улупури гъахьну. Хъа саспидари, думу вахтари сюбгьнариинди апIру истихара адайи, пуз мумкин ву. «Фатгьуль Аьллам» китабдиъ дупна: «Сюбгьнариинди истихара апIбакан кIуруш, саспи аьлимари думу апIуз ихтияр тувна». Хъа истихара апIруган, ухьу ихтияр тувдарихъди душну ккунду, гьаз гъапиш душваъ Шариаьтдиз къаршу вуйиб фукIара адар. ДумутIанна гъайри, ухьуз думу ихь устазарира улупна, ва дидиз дурарин далил айивалин ухьу шаклу духьну ккундар.

- Гъийин йигъан саспидари, чпиз истихара апIина кIури, устазарикан ккун апIури шулу. ТIарикьатдин жара суалар дарди гьаци апIувал устазарихьна адаб гъибтувал шулин?

- Саб шак’валра адарди, думу адаб гъибтувал гьисаб шулу. Ихь вахтарин сар устазди ктибтну, дугъахьна сар жигьил бай гъафну, чпин дадайиз гьяждиз гъягъюз истихара апIуб ккун апIури. Истихарайи гъягъюз улупну, ва дугъу чахъди дадара гьяждиз гъухну. Дугъан дада гьяждиъ кечмиш гъахьну ва Пайгъамбарин ﷺ хпир Хадижатдин гъвалахъ фаркьат гъапIну. Хъа бай гиран дапIну кьяляхъ гъафну. Хъа шейхди гьадму жигьил рякъюб гьамус гъагъиди вузуз гъапну. Ухьуз варидариз аьгъяхьузки, гьяждиъ кечмиш гъахьиш, дугъаз фициб саваб аш. Хъа гьаму жигьил чан дада шаду, Аллагьу Тааьлайи кадагънайидарикан вуйибдин фици гъаври аъру? Думу мициб шадвалин гъаври адар.

- Гъудган-истихарайинна сюбгьнариинди апIру истихарайин арайиъ фициб фаркь’вал а?

- Му истихарйирин саб жюрейинна фаркь’вал адар. Сюбгьнариинди истихара апIуб рягьятди ву, сарун жараб фукIара адар. Суннат гъудган апIуз, дидин жавабназ ккилигуз вахт адру дюшюшарра шулу, яни гьарган дициб мумкинвал дархьузра мумкин ву, гьаци вуйиган му жюре истихара гизафси ишлетмиш апIури шулу.