Касибарихъди ужудар аьлакьйириъ йихьай
Касибарихъди ужудар аьлакьйириъ йихьай
Гьямд ибшри Аллагьдиз ﷻ, ухьухьна Мугьяммад пайгъамбар ихь ужустар гъиллигъар, эдеблувалин къайдйир ккабалгуз гьаъбан. Мидин гьякьнаан Аллагьу Тааьлайи Гирами Кьур’андиъ дупна: «Дугъриданна, Уву аьхю, уткан гъиллигъарин эйси вува» (сура «аль-Калам», аят 4).
Ихь вахтна ужудар гъиллигъарин эдеблувалин къайдйир, багахьлуйириз, гъуншдиз кюмек апIуб, машнаъ инчI улупну, касиб-аьжуз касдиз кюмек апIуб, уж’вал апIуб варитIан исккан вуди гьисаб апIура.
Гизафдарин эдеб-гьяя ариш-вериш апIурайидаринси дубхьна: сар касдихъди гюрюшмиш духьну, саб дуствал ккебгъайиз, дугъан кIулиз гьамцдар суалар гъюру: «Хъа дугъан фу а?», «Фу ляхнин эйси ву?», «Думу наан лихура?», «Гъазанж фукьан ву?», ва чан суалариз лайикьлу жавабар дидисну, дугъкан чаз мянфяаьт айиб аьгъю гъабхьиш, анжагъ гьадмуган дугъахъди гаф-чIал апIуз, дугъахьна багахь хьуз рякъяр агуру. Хъа эгер думу касдикан мянфяаьт адарш, ясана думу зиихъ кIваин гъапIдарикан дарш, дугъахъди аьлакьйир гъитурдар, ясана думу ярхлади вуйи дустси дисуру.
Эгер девлету касдин саб читинвал гъабхьиш, дугъу ккун дарапIишра, вари кюмекназ жаргъуру. Дугъан шадвал гъабхьиган, чпиз теклиф дарапIишра, тебрикназ гъягъюз гьялак шулу.
Хъа касиб, аьжуз касдикан кIуруш, дугъан шадваликан саризра хабар шулдар, ва думу саб дерднаъ, ясана читинвалиъ аш, чав дарпидикьан гагьди, саркьан багахьнакьан гъюрдар, сарира фикир тувурдар.
Хъа ихь Мугьяммад пайгъамбариз девлету ксарра, касибарра сабси вуйи. Дугъу дурар жара апIурдайи. Ихь пайгъамбарин мициб хасият инсанар Дугъахьна илтIикIбан себебарикан саб гъабхьну.
Ктибтури шулу: Бедуинарикан сар Загьир ибн Гьярам кIуру касди, учв Мадинайиз гъюруган, Пайгъамбариз ﷺ пешкешди ччим вая нис хури гъахьну. Хъа Загьир кьяляхъ гъягъруган, Пайгъамбар ﷺ думу гьауз гъягъюйи ва дугъаз хурмйир тувуйи.
Загьир уткан дару, исчIли жандин кас вуйи, амма Пайгъамбариз ﷺ думу ккундийи ва дугъаз гьюрматра апIуйи.
Саб ражари Загьир Мадинайиз гъафиган, Пайгъамбарихьна ﷺ гъягъюру, амма Пайгъамбар ﷺ хулаъ ади гъахьундар. Дугъахь масу тувру мутмйир хьади, думу базариз дурар масу тувуз гъягъюру. Пайгъамбариз ﷺ му ляхникан аьгъю гъабхьиган, Загьир рякъюз ният ади, думу базариз гъягъюру. Пайгъамбар ﷺ багахьна гъюруган, Загьир амкIнан духьнайи, хъа али палатра бедуинаринуб вуйи.
Пайгъамбар ﷺ дугъан кьяляхъинди дуфну, дугъаз учв шли гъидиснуш дярякъруганси, думу дисуру. ГучI гъабхьи Загьири «Деет узу, фуж вува?» кIури, гьерхуз хъюгъю. Хъа Пайгъамбар ﷺ ккебехънайи. Загьир, хиларигъян гъютIурччвну, чав шли дидиснаш лигуз чалишмиш гъахьнийи. Учв дидиснайир Пайгъамбар ﷺ вуйиб гъяркъган, думу яваш гъахьи, ва дугъан гучI’валра ярхла гъабхьи.
Пайгъамбари ﷺ, зарафтар апIури, пуз хъюгъю: «ЛукI шли гъадагъуру? ЛукI шли гъадагъуру?»
Гьаму вахтна Загьири, чан гьялназ дилигну, я мал-девлет, ясана утканвал адариз кIури, хъасин чан касибваликан фикир гъапIури гъапи: «Валлагьи, узу гьерхуб адру мутмуси бигъурвуз, я Аллагьди Гьаънайир». Пайгъамбари ﷺ жаваб туву: «Амма уву Аллагьу Тааьлайин улихь гьерхуб адру мутму дарва. Уву Аллагьдин ﷻ багахь багьаллу вува». (Му ихтилат Малик ибн Ансасдихьан ву). Мушваъ Пайгъамбарин ﷺ «ЛукI шли гъадагъиди?» кIуру гафарин мяна Аллагьу Тааьлайин лукI кIурудар ву, гьаз гъапиш Загьир лукI дайи, хъа Пайгъамбари ﷺ гьякьлубдикантIан зарафтар апIурдайи.
Шли Пайгъамбарин ﷺ уьмрин шилназ фикир тувиш, дугъаз гизаф лайикьлу дюшюшар дихъуру: Дугъу инсанарихъди, дурарин девлетназ лигну, ясана жара ниятнаъди дуствал гъабхури гъахьундар - дугъаз вари сабси вуйи.
Ухьуз рябкъюрахьузки, касибар, девлетлуйири чпиз кюмек апIурдар, кIури, улхури шулдар, хъа касибарин улихь чпи заанди улупуру, агъирвал кади шулу, кIури гизаф улхури шулу.
Гъит Аллагьу Тааьлайи ухьу вари ужудар гъиллигъарин эесйир апIри ва касибаризна аьжузариз кюмек апIуз, дурарихъди агъирди дарди гаф-чIал апIуз девлету ксариз тавфикь’вал туври
