Кьур’андин фуну аят аьхиримжи вуди гьапIну?
Аллагьу Тааьлайи гирами Кьур’андин аьхиримжи аят вуди фунуб гьапIнуш, аьлимарин арайиъ жюрбежюр фикрар а:
- Аьхю пай аьлимарин гафариинди думу «Бакьара» сурайин 281-пи аят ву:
وَاتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لا يُظْلَمُونَ
(мяна): «Ва ярхла йихьай думу йигъандин (Гъиямат йигъандин) аьзабнахьан, думу йигъан учву ичв Агъайихьна кьяляхъ апIиди; хъасин гьарсаб рюгьназ чав гъазанмиш гъапIуб тувди (ужудар ва харжи ляхнарихъан), ва дурариз зулум апIидар» (сура Аль-Бакьара, 281-пи аят). Ан-Нисаийи Ибн Аьббасдихьан ва Саид ибн Жубайрийихьан дуфнайиб ву. Аль-Гьяфиз Ибн Гьяжар Аль-Аскьаланийи мидин гьякьнаан гьамци дупна: «Гирами Кьур’андин аьхиримжи вуди гьапIу аятдин гьякьнаан хусуси фикир гьамциб ву: думу «Бакьара» сурайин 281-пи аят ву: (мяна): «Ва ярхла йихьай думу йигъандин аьзабнахьан…». (сура Аль-Бакьара, 281-пи аят)» («Фатгь Аль-Бари»). Му аятдиз мяна туври, Мугьяммад Аьли Ас-Сабунийи «Сафват ат-тафасир» китабдиъ дибикIна: «Кьур’андиан вуйидарикан му аят варитIан аьхиримжиди гьапIуб ву. Гьаму гьапIбалан кьяляхъ сарун вагь’ю дебккну. Думу аятдин Аллагьу Тааьлайи читин Гъиямат йигъкан дупна». Ибн Касири дупна: «Гирами Кьур’андиан гьаъдарикан му аят варитIан аьхиримжиб ву. Му аят гьапIбалан кьяляхъ Пайгъамбар ﷺ му дюн’яйиин 9 йигъантIан гъузундар, хъасин Аллагьу Тааьлайихьна гъушну».
- Жара фикрариинди, аьхиримжи гьапIнайиб «аль-Бакьара» сурайин 278-пи аят вуйи: (мяна): «Я Аллагьдихъ ﷻ хъугъдар! Аллагьу Тааьлайин аьзабнахьан гучI апIинай (Дугъу амур гъапIуб тамам апIури, гъадагъа гъапIубдихьан ярхла шули) ва риба гъибтай, эгер учву Аллагьдихъ ﷻ хъугъдар вуш» (сура Аль-Бакьара, 278-пи аят). Имам Бухарийи Аьбдуллагь Ибн Аьббасдихьан гъибикIуб ву.
- Гьацира думу «Аль-Бакьарайин» 282-пи аят ву кIури фикир а:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمّىً فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ...
(мяна): «Я Аллагьдихъ ﷻ хъугъдар! Учвкан сари тмунуриз саб вахтназ буржди тувруган, думу бурж бикIай. Ва гъит думу ичв арайиъ айиб гьякьлу касди бикIри (я му, ясана тму тереф дибисну адрури)...» (сура Аль-Бакьара, 282-пи аят). ГъибикIну Ибн Жарири Саид ибн Мусайябайихьан.
Имам Ас-СуютIийи чан «Аль-Иткан» китабдиъ му шубуб фикир уч дапIну, дупна: «Йиз фикриан, му шубуб хилафдиъ чиб-чпиз тялукь даршлуб фукIара адар, му аятар («аль-Бакьара» сурайин 278, 281 ва 282-пи аятар) вари гирами Кьур’андин аьхиримжидар вуди гьаъдар ву. Му 3 аят (яни 278, 281 ва 282-пи аятар, «Бакьара» сурайин) Кьур’андиъ фици гъягъюраш ари гьадму къайдайиинди саб йишв’инди гьаъдар ву, ва душваъ хабар туврайибра саб ву. Хъа дурарикан вуйи гьядисар кIурударикан гьарури, Гирами Кьур’андиан чан пай варитIан аьхиримжиб вуди гьапIуб ву, кIури хабар тувну».
Гьацира хъана жара фикрарра а, хъа ухьу зиихъ кIваин гъапIдар асас фикрар ву.
