Ратибат-суннатар

Жямяаьтдихъди дарди апIру суннат гъудгнарик «Ратибат» суннатарра кахьра. «Ратибат» – фарз-гъудгнарин улихь ва кьяляхъ апIру суннат-гъудгниз кIуру.

Фарз гъудгнарин улихь ва кьяляхъ суннатар апIувалин мяна гьадму вуки, ухьу хушуъ (смиренность) адарди, жара ляхнарикан фикир кади гъапIу фарз гъудгнар камил хьуз гьадрари кюмек тувра.

Фарз гъудгнарин улихь ва кьяляхъ апIру суннатарин гьякьнаан аьлимарин арайиъ жюрбежюр фикрар а.

Шафии мазгьабдин китабариъ ва имам Нававийин «Мингьаж» китабдиъ дибикIнайибдиинди, му суннатарин кьадар 18 шула:

1)      ГвачIниндин гъудгнин улихь кьюб ракааьт;

2)      Лисундин гъудгнин улихь юкьуб ракааьт;

3)      Лисундин гъудгнин кьяляхъ юкьуб ракааьт;

4)      Алкбандин гъудгнин улихь юкьуб ракааьт;

5)      Лавландин гъудгнин кьяляхъ кьюб ракааьт;

6)      ХъитIирхбандин гъудгнин кьяляхъ кьюб ракааьт.

Гъудгнарин улихь ва кьяляхъ апIру суннатар кьюб йишваз жара шула:

«Муаккад», яни Пайгъамбари ﷺ гьарган тамам апIуз чалишмиш шлу суннатар.

«Гъайр муаккад», яни Пайгъамбари ﷺ тамам апIуз зиихъ гъапидариъсикьан чалишмиш даршлудар.

Сабпидарик, яни «муаккад» суннатарик суткайиъ 10 ракааьт кахьра.

Дурарикан ву:

1)      ГвачIниндин гъудгнин улихь кьюб ракааьт,

2)      Лисундин гъудгнин улихь кьюб, кьяляхъ кьюб,

3)      Лавландин гъудгнин кьяляхъ кьюб,

4)      ХъитIирхбандин гъудгнин кьяляхъ кьюб.

Жвумийин гъудгнин кьяляхъ юкьуб ракааьт ратибатар а. Жвумийин гъудгнин улихь вуйи суннатарикан кIуруш, имам Нававийи «Мингьаж» китабдиъ дупнаки, жвуми гъудгнин суннатарра лисундин гъудгниндарсдар, яни юкьуб ракааьт ву.

Эгер шлизкIа жвумийин гъудгнихъра «муаккад» вуйи суннатартIан апIуз ккундарш, дугъу жвумийин гъудгнин улихь кьюб, кьяляхъ кьюб ракааьт ратибат-суннат апIиди.

Имам Нававийи «Мингьаж» китабдиъ сабан саринра шак’вал адру «…жвумийин гъудгнин кьяляхъ апIру юкьуб ракааьт суннат гъудгнар а», - гъапну, хъасин аьлава гъапIну: «…жвумийин гъудгнин улихь апIру суннатарра лисундин гъудгнин улихь хьайидарстар ву». Думу китабдиъ мициб къайдайиинди бикIувалин мяна гьадму вуки, жвумийин гъудгнин кьяляхъ вуйи суннатарин гьякьнаан Пайгъамбарихьан ﷺ жюрбежюр риваятар а, хъа улихь вуйидарин гьякьнаан думукьан адар, гьаддиз сабан риваятар айиб кIваин гъапIну.

Ибну Гьяжар Гьайтамийи «Мингьаж» китабдиина мяна туври дибкIнайи «Тугьфатуль Мугьтаж» китабдиъ дупна: «…саспи аьлимари жвумийин гъудгнин улихь вуйи кьюб ракааьт суннат бидаь ву кIури дупна, амма дициб фикир дюзиб дар…» ва лайикьлу далилар улупну.

«Тугьфатуль Мугьтаж» ва жара китабариъ, думу гафариз далил вуди, Абу Гьурайрайихьан ва Жабирихьан Ибн Мажагьди хурайи Пайгъамбарин ** гьядис хура:

«Пайгъамбари ﷺ хутIба урхурайи вахтна Сулайк аль-ГъатIафани гъафи. Пайгъамбари ﷺ дугъаз гъапи: «Уву гьамина гъяйиз кьюб ракааьт суннат гъапIуна?» «Ваъ», - жаваб туву. Пайгъамбари ﷺ гъапи: «Кьюб ракааьт апIин ва гъудган ярхи мапIан». Пайгъамбари ﷺ «ярхи мапIан» гъапну, гьаз гъапиш думу вахтна хутIба урхурайи. (Ибну Мажагь).

Му суннатар бидаь ву кIуру аьлимари, Пайгъамбари ﷺ дугъаз «кьюб ракааьт» гъапиган, дурар мист гирами апIбан вуйидарикан шула, гъапну. Жара аьлимари Пайгъамбарин ﷺ «…уву мина гъяйиз…» кIуру гафар мист гирами апIбан шуладар, гьаз гъапиш мист гирами апIбан мистаз гъяйиз апIурдар, хъа душваъ Пайгъамбари ﷺ «уву мина гъяйиз» кIури дупна.

Жвумийин гъудгнин кьяляхъ лисундин гъудган апIру йишвариъ жвумийин гъудгнин улихь кью-кьюб ракааьт айи кьюб суннат тамам апIуру ва кьюб суннат лисундин гъудгнин улихьра апIуру, ва лусундин гъудгнин кьяляхъра кьюб ракааьт. Гьамци апIуру, эгер жвумийин гъудгнин кьяляхъ дишлади лисундин гъудган апIурдарш.

Хъа жвумийин гъудгнин кьяляхъ дишлади лисундин гъудган апIру йишвариъ вари суннатар, яни лисундин гъудгнин улихь ва кьяляхъ апIрудар лисундин гъудган ккудубкIган апIуру.

Жвумийин гъудгнин кьяляхъ дишлади лисундин гъудган апIру йишваъ айириз лисундин гъудгнин кьяляхъ кью-кьюб ракааьт айи кьюб суннат гъудган дапIну гъитуз ккун гъабхьиш, дугъаз дурар лисундин гъудгнин кьяляхъ вуйидар кIури ният ади суннатар апIубтIан, дурарикан саб лисундин улихьна кIури кьюб ракааьт ва сабсана лисундин кьяляхъ кIури кьюб ракааьт апIуб ужу ву. Гьамци гъабхьиш, дугъу лисундин гъудгнин улихь ва кьяляхъ вуйи «муаккад» суннат апIуб гьисаб шулу ва савабра артухъ шулу.

Фарз гъудгнарин улихь вуйи суннатарин вахт гъудгнин вахт улубкьган ккебгъру, гъудгнин кьяляхъ апIру суннатарин вахт фарз гъудган ккудубкIиган ккебгъру. Вари суннатарин вахт фарз гъудгнин вахт ккудубкIган ккудубшуру. Мисалназ, лисундин гъудгнин суннатарин вахт гьарквандин гъудгнин вахт улубкьган ккудубкIуру.

Фарз гъудгнин улихь апIру суннатар гъудгнин кьяляхъра апIуз шулу, амма кьяляхъ вуди апIруган, ниятнаъ «гъудгнин улихь вуйи суннатар апIураза» кIури, улупну ккунду.

ГвачIниндин гъудгнин улихь апIру суннатариъ «аль-Фатигьяйин» кьяляхъ «аль-Кафирун» сура урхуб ужу ву.

Кьюбпи ракааьтдиъ «аль-Фатигьяйин» кьяляхъ сура «аль-Ихлас» (Кьульгьу) урхуб ужу ву.

Му суннатариъ урхуб ужу вуйи кьюбсана сура а. Имам Гъазалийи дупна, му кьюби сурйир гвачIниндин гъудгниъ (суннатариъ) гъурху кас душмнарин чIурувалихьан ва имбу лазим дару ляхнарихьан уьрхюрайирси хьиди. Жара аьлимарира му гафар тасдикь апIура.

Сабпи ракааьтдиъ сура «Аш-Шаргь» урхуру, кьюбпи ракааьтдиъ сура «Аль-Филь».

Эгер шлизкIа гьаму ухьу гъапи варибдин саваб гъадабгъуз ккундуш, дугъу сабпи ракааьтдиъ «аль-Фатигьяйин», мидин кьяляхъ сура «Аш-Шаргь», хъасин «Аль-Кафирун» урхиди; кьюбпи ракааьтдиъ «аль-Фатигьяйин» кьяляхъ сура «Аль-Филь», хъасин «Аль-Ихлас».

ГвачIниндин гъудгнин улихь вуйи суннатар апIбан кьяляхъ, накьвдин лягьдиъ дахъруганси арччул гъвал’инди дахъну, думу йигъкан фикир апIури хьуб суннат ву. Гьаци дахъруган, дидин улихь шубуб ражари гьаму дюаь урхуб ужу ву:

اللَّهُمَّ رَبَّ جِبْرِيلَ وَ مِيكَائِيلَ وَ إسْرَافِيلَ وَ عِزْرَائِيلَ و رب مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و سلم أجِرْنِي مِنَ النَّارِ

 «Аллагьумма Рабба Жабраила ва Микаила ва Исрафила ва Израила ва Рабба Мугьяммадин ссаллаЛлагьу аьлайгьи ва саллам, ажирни мина-ннар»

Мяна: «Я Аллагь! Я Жабраилин, Микаилин, Исрафилин, Аьзраилин ва Аьхюр Мугьяммаддин Аьхюр! Узу жегьеннемдихьан уьрхя».

Гьацира суннатаринна гвачIниндин гъудгнин арайиъ исихъ улупнайи дюаь урхуб ужи ву. Дупнаки, фуну касди му дюаь 41 ражари гъурхиш, дугъан иман имансуз хьувалихьан дюбхнайиб хьибди:

يَا حَيُّ يَا قَيُّومُ يَا بَدِيعَ السَّمَوَاتِ وَاْلأرْضِ يَا ذا الْجَلاَلِ وَاْلإكْرَامِ, يَا اللهُ لاَ إلَهَ إلاَّ أنْتَ أسْألُكَ أنْ تُحْيِيَ قَلْبِي بِنُورِ مَعْرِفَتِكَ, يا اللهُ يا اللهُ يا اللهُ يا أرْحَمَ الرَّحِمِينَ

«Я Гьяййю я Кьаййюму, я заль жалали валь икрам! Я Аллагьу ла илагьа илла анта асъалука ан тугьйия кьалби бинури мяърифатика я Аллагьу! Я Аллагьу! Я Аллагь! Я аргьяма ррагьимин!»

Суннатар, фарз гъудгнин улихьси, кьяляхъра апIуз шулу, хъа гъудгнин кьяляхъ дишлади дурар апIуб шартI дар. Дурар гьадму гъудгнин вахт имиди тамам апIуз шлудар ву.

Рякъюъ айи касди гъудгнар сатIи апIури, жикъи апIури ашра, дугъаз гъудгнарин улихь ва кьяляхъ вуйи суннатар апIуб сунна ву, хъа хулаъ айириз думу ляхин дапIну ккунивал хъанара артухъ шула.

Ккудушу суннатар, гьеле фукьан вахт ккудубшнушра, кьаза апIубра ужи ву. Мушваъ вахтназ лигурдар, яни лавландин гъудгнин суннатар гвачIнинган вушра кьаза апIуз шулу.