Жвуми йигъандин 5 суннат
Жвуми йигъандин 5 суннат
Аллагьу Тааьлайи жвуми йигъ гьяфтайин имбу йигъарик варитIан заанди дебккна. Му йигъ муъмин касдиз гьар гьяфтайиъ текрар шулайи машквар ву. Гьар гьяфтайиъ шулайивализ лигну, гизафдарин му машкврахьна жара рафтар а, амма дици дубхьну ккундар.
Абу Гьурайрайи Пайгъамбарин ﷺ гафар хура:
إِنَّ يَوْمَ الْجُمُعَةِ يَوْمُ عِيدٍ
«Дугъриданна, жвуми йигъ машквар йигъ ву…». (Имам Аьгьмад, 8012; Байгьакьи, «Шу‘аб аль-иман», 3584; Гьяким, «Аль-Мустадрак ‘аля Ас-Сагьигьяйн», 1595)
Учвуз рябкъюрайиганси, жвуми йигъ имбу йигъарсиб дар, му хусуси йигъ ву, машквар йигъ ву. Хъа ихь инсанари, гьялак-гьялакди жвумийин гъудган дапIну, гьамдиинди вари улдубчIвура кIури фикир апIуру.
КIваантIан Аллагьу Тааьлайихъ хъугъу касди гьичра му йигъ машквар йигъ вуйиваликан кIваълан гьадрахур ва думу йигъан, ибадат апIури, шлубкьан гизаф мянфяаьт ктабгъур.
Жвуми йигъ саб машквар хьувалиинди ккудубкIурадар, думу йигъ гъапIу ужувлан ляхнарихъан аьхю саваб гъадабгъуз мумкинвал айи йигъ ву. Думу йигъан Пайгъамбари ﷺ ухьуз, Аллагьу Тааьлайи аьхю савабар дикIру ляхнар апIуб герек ву, дупна.
Магьа исихъ жвуми йигъандин 5 суннат ктухурухьа. Пайгъамбари ﷺ дурар ккадаури гъахьундар, чахъди хъайидаризра дурар тамам апIинай кIури гъахьну.
1. Жандак тамамди жибкIуб (гъусл)
Пайгъамбари ﷺ кми-кмиди тамамди жандак жибкIури гъахьну, хъа жвуми йигъандин жикIувализ тувру фикир асасуб вуди гъабхьну. Пайгъамбарин ﷺ гафариз асас духьну, гьеле саспи аьлимари жвуми йигъан жикIуб фарз ляхнарикансира гьисаб дапIна.
Абу Саид Худрийи Пайгъамбарин ﷺ гафар хура:
غُسْلُ يَوْمِ الجُمُعَةِ وَاجِبٌ عَلَى كُلِّ مُحْتَلِمٍ
«Жвуми йигъан жикIувал йисар тамам гъахьи гьарсариз фарз ву». (Бухари, 879; Муслим, 846; Абу Дауд, 341)
Амма аьхюну пай аьлимари му фарз дар кIура, гьаз гъапиш асгьябари саспи вахтари жвумийин йигъан жандак тамамди дижрибкIиган, Пайгъамбари ﷺ фукIа кIури гъахьундар.
2. Миск ишлетмиш апIуб
Мусурман кас гьарган марцциди ва ужуб ниъ хъади духьну ккунду, иллагьки инсанарихьна гъягъруган. Хъа жвуми йигъан мистариъ фукьан инсанар ади шулу, гьаддиз марцциди, жвувхъан чIуру ниъ дяргъруганси духьну ккун.
Пайгъамбари ﷺ му ляхниз асас фикир туври гъахьну ва ккурттарик, мужрийик миск кубзри гъахьну.
Аьбдулла ибн Аьббасди Пайгъамбарин ﷺ гафар хура:
إِنَّ هَذَا يَوْمُ عِيدٍ، جَعَلَهُ اللَّهُ لِلْمُسْلِمِينَ، فَمَنْ جَاءَ إِلَى الْجُمُعَةِ فَلْيَغْتَسِلْ، وَإِنْ كَانَ طِيبٌ فَلْيَمَسَّ مِنْهُ، وَعَلَيْكُمْ بِالسِّوَاكِ
«Дугъриданна, му йигъ Аллагьу Тааьлайи мусурмнариз тувнайи машквар йигъ ву. Учвкан фуну кас жвумийин гъудгниз гъягъюраш, гъит тамамди жандак жибкIри, эгер миск аш, думу ишлетмиш апIри, сивак ишлетмиш апIузра кIваълан магьапIанай». (Ибн Мажа, 1098)
3. Салават урхувал
Пайгъамбариина ﷺ салават урхувал, фуну вахтна вушра, саваб шлу ляхнарикан ву, гьаз гъапиш Аллагьу Тааьлайи гирами Каламдиъ, Пайгъамбариина ﷺ салават урхай, дупна. Хъа жвуми йигъан салават урхувалиъ асас мяна а, гьаз гъапиш Пайгъамбари ﷺ жвуми йигъан шлукьан гизаф салаватар урхай дупна. Шаддад ибн Аьвсди Пайгъамбарин ﷺ гафар хура: إنَّ مِنْ أَفْضَلِ أَيَّامِكُمْ يَوْمَ الْجُمُعَةِ، فِيهِ خُلِقَ آدَمُ، وَفِيهِ النَّفْخَةُ، وَفِيهِ الصَّعْقَةُ، فَأَكْثِرُوا عَلَيَّ مِنْ الصَّلَاةِ فِيهِ، فَإِنَّ صَلَاتَكُمْ مَعْرُوضَةٌ عَلَيَّ فَقَالَ رَجُلٌ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، كَيْفَ تُعْرَضُ صَلَاتُنَا عَلَيْكَ وَقَدْ أَرَمْتَ – يَعْنِي بَلِيتَ – فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ قد حَرَّمَ عَلَى الْأَرْضِ أَنْ تَأْكُلَ أَجْسَادَ الْأَنْبِيَاءِ «Дугъриданна, жвуми йигъ учвуз айи варитIан заан йигъарикан саб ву. Му йигъан Адам пайгъамбар бабкан гъахьну ва кечмиш шлурра гьадму йигъан гъахьну. Гьадму йигъан зурба сес ипди ва гьадму йигъан (вари чIивиб) кечмиш хьибди. Гьацира гьадму йигъан артухъси уз’ина салават урхай, фицики, дугъриданна, гьадму йигъан учву гъурху салаватар узуз рякъиди». Сар касди гьерху: «Я Расулаллагь, учу урхру салават увуз фици рябкъиди, яв жандак жилик пуч гъабхьиган?» Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Дугъриданна, Аллагьу Тааьлайи жилиз пайгъамбрарин беденар пуч апIуз гъадагъа дапIна». (Ибн Мажагь, 1085; Абу Давуд, 1047)
4. Вахт ккимиди мистаз гъягъюб
Жвуми йигъан инсан фукьан ухди мистаз гъафиш, гьадмукьан аьхю саваб а. Абу Гьурайрайи Пайгъамбарин ﷺ гафар хура:
مَنِ اغْتَسَلَ يَوْمَ الجُمُعَةِ غُسْلَ الجَنَابَةِ ثُمَّ رَاحَ، فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ بَدَنَةً، وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الثَّانِيَةِ، فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ بَقَرَةً، وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الثَّالِثَةِ، فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ كَبْشًا أَقْرَنَ، وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الرَّابِعَةِ، فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ دَجَاجَةً، وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الخَامِسَةِ، فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ بَيْضَةً، فَإِذَا خَرَجَ الإِمَامُ حَضَرَتِ المَلَائِكَةُ يَسْتَمِعُونَ الذِّكْرَ
«Фуну кас, аьхю гъусул апIру себеб гъабхьигансиб къайдайиинди жвуми йигъан жандак дижибкIну, гвачIнин шлубкьан ухди мистаз гъудгниз гъушиш (сабпи сяаьтди), дицир кас деве садакьади тувурик мисал ву; дидхъан кьюбпи сяаьтди мистаз гъушур мал дубккну садакьа тувурик мисал ву, шубубпи сяаьтди гъушу кас якъ гъубккурик мисал ву, юкьубпи сяаьтди мистаз гъушу кас пэъ гъубккурик мисал ву, хъа хъанара кьандиси, хьубпи сяаьтна гъягъюб мурта садакьади тувбак мисал ву, хъа имам хутIба урхуз за гъахьиган малаикар «Аллагь ﷻ» зикир апIбахъ хъпехъуз хъюгъру» (Бухари, 881; Муслим, 850; Абу Дауд, 351; Тирмизи, 499)
Яни, имамди хутIба убхуз хъюгъбан кьяляхъ гъафи инсанар жвуми йигъан гъюрудар дикIру малаикари гьисабназ гъадагъидар. Зиихъ улупнайи гьядисдиъ дупнайи сяътарин гьякьнаан кIуруш, мушваъ аьдати вахт дупнадар. ГвачIниндин ахсрар ккивхъанмина имам хутIбайиз за шлу вахт хьуб йишваз пай дапIна ва гьадму хьуб пайнакан кIура.
5. «Аль-Кагьф» сура урхувал
Жвуми йигъан «Аль-Кагьф» сура урхувал сунна ву - гьаци дупна ухьухьна дурукьнайи гьядисариъ. Му сура жвуми йигъандин гвачIниндин гъудгнихъан урхуб хъанара ужу ву. Абу Саид аль-Худрийи Пайгъамбарин ﷺ гафар хура: مَنْ قَرَأَ سُورَةَ الْكَهْفِ فِي يَوْمِ الْجُمُعَةِ أَضَاءَ لَهُ مِنَ النُّورِ مَا بَيْنَ الْجُمُعَتَيْنِ «Фуну касди жвуми йигъан «Аль-Кагьф» сура гъурхиш, думу кьюбби жвумйирин арайиъ нурихъди ацIну хьиди» (Байгьакъи, «Шу‘аб аль-иман», 2220; Гьяким, «Аль-Мустадрак ‘аьля Ас-Сагьигьайн», 3392)
