Жилири чан кьюбпи хпириз тIалакь тувну
Жилири чан кьюбпи хпириз тIалакь тувну
Жилири чан кьюбпи хпириз тIалакь тувну
Суал: Жилири, сарпи хпириз хабарра адарди, кьюрпир гъидисну ва кьюрпирин улихьра, чпин никягь айиваликан саризра хабар мутуван кIури, шартI дивну. ЦIиб вахтналан кьюрпирик велед киршну. Аьхирки, дурарин гьюжатар гъахьну ва кьюрпири дугъан сарпи хпириз чакан хабар тувру. Гьаци гъапIну кIури, жилири дугъаз тIалакь тувну ва фуник кайи ургуб вазлин веледдин аборт апIин гъапну. Жилириз дици апIуз хай шулин?
Жаваб: Гьямд ибшри Аллагьдиз ﷻ, салат ва салам Пайгъамбариина ﷺ, Дугъан хизандиина ва асгьябариина. ШартIар: 1) Велед фуник кайи дишагьлийиз туву тIалакь гьякь вуйиб шулу. 2) ТIалакь туву дишагьли иддайиз ккилигуру. Велед фуник кайирин идда велед бабкан гъахьиган ккудубкIуру. Эгер велед кадарш, дишагьли шубуб ражари палтарикан хьувалихьан марцц хьайиз ккилигуру. Эгер дишагьлийин палтарикан хьувал адарш, чан яшнаан, ясана жара себеб ади, дугъан идда шубуб ваз шулу. 3) Идда ккудубкIайиз ккилигурайи дишагьлийи жилирин хулаъ духьну ккунду, гьацира думу жилири, ясана дугъан багахьлуйири хул’ан утIурккну ккундар. Аллагьу Тааьлайи гирами Кьур’андиъ дупна (мяна): Я Пайгъамбар ﷺ, йип мусурмнариз: учву ичв хпарихъди жара шлуган, дурар марцциди вуйиган ва учву дурарихъди сарун сатIи дархьиган, жара йихьай. Идда гьисаб апIинай, думу ккудубшайиз учвхьан дурар кьяляхъ хуз шлуганси, гучI апIинай Аллагьдихьан ﷻ, Дугъан амрариз табигъ йихьай. Дурар хул’ан маадаанай ва, гъит идда ккудудубкIдикьан гагьди, дурар удудучIври, эгер дурар чIуруб дарапIиш. Фуж Аллагьу Тааьлайи дебккнайибдилан улдучIвуруш, думу чав чахьна гьякьлу дар. Увуз аьгъдарвуз, Аллагьу Тааьлайи думу жарасира дебккуз мумкин ву, белки иддайин вахтна учву ичв хпар кьяляхъ дисарчва» («ат-ТIалакь», 1-пи аят). 4) Веледдиъ рюгь хьпан кьяляхъ, яни эгер велед кади 120 йигъ ва артухъ вуш, аборт апIуз хай шулдар. Хъа гьаци вушра аборт гъапIиш, думу гъапIур гунагьнаъ ахъру ва дугъу хъади-хъади кьюб вазли ушвар дидисну ккунду. ДумутIанна гъайри, инсан йикIбан дугъ’ин журумра шулу. Натижа: Му дюшюшдиъ кьюбпи хпириз туву тIалакь гьисаб шула, дугъан фуник велед кади вушра. Иддайин вахт дугъу чан жилирин хулаъ адапIуру. Дугъаз аборт апIуз хай шулдар. Дугъу чан жилирихъди саб гаф дабгну мясляаьт гъапIиш ужу ву. Эгер жилириз мясляаьт ккундарш, сабур апIин ва Аллагьу Тааьлайин гафар кIваин апIин (мяна): «Эгер жилирна хпир жара гъахьиш, гъит аьгъю йибхьри Аллагьу Тааьлайи дурариз жара тай тувруб» («ан-Ниса», 130-пи аят).
Намус уьбхюри жвув йикIувал
Суал: Эгер дишагьлийи, чан намус уьбхюри, чав учв гъакIиш, гунагь айин?
Жаваб: Гьямд ибшри Аллагьдиз ﷻ, салат ва салам Пайгъамбариина ﷺ, Дугъан хизандиина ва асгьябариина.
1) Жвуву жвув йикIувал аьхю гунгьарикан саб ву. Аллагьу Тааьлайи гирами Кьур’андиъ дупна (мяна): «Жвуву жвув миликIанай, гьаз гъапиш Аллагьу Тааьла учвухьна рягьимлур ву» (сура «ан-Ниса», 29-пи аят).
Жвув жвув йивну йикIувал жара кас йикIувалтIан аьхю гунагь айи ляхин ву, кIуру гафнан аьлимарин арайиъ сабвал а. Эгер дугъу думу ляхин хай шлуб ву кIури гъапIнуш, гьаргандиз жегьеннемдиъ хьиди. Пайгъамбарин ﷺ гьядисдиъ дупна: «Фуж гъарзарилан урсну гъакIиш, думу жегьеннемдизди урсди, шли агъу дубхъну жвуву жвув гъакIиш, хилиъ агъу ади гьарган жегьеннемдиъ ургури гъузди. Шли учв яракьдихъди гъакIиш, жегьеннемдин цIигъ гьарган учв гьаддихъди йикIури хьиди» (Бухари).
2) Чан намус уьбхбан бадали мусурман дишагьлийи фицдар вушра себебар ишлетмиш дапIну ккунду. Кьур’андиъ дупна (мяна): «… жвуву жвув йикIувалихъна маханай» (сура «аль-Бакьара», 195-пи аят).
Писвал апIурайириз къаршуди удучIвну ккунду, думу терс кас йикIувалихъна гъюрушра. Дициб чIуру ляхин апIру касдихъди Аллагьу Тааьлара гьаци хьиди.
Эгер дишагьлийи чан намус пуч апIуз ккунди айи касдиз къаршу духьну, думу гъакIиш, думу дишагьлийиз саб жюрейин я журум, я гунагь адар, хъа зулумкар Аьхиратдиъ жегьеннемдиъ хьиди. Пайгъамбарин ﷺ гьядисдиъ дупна: «Я Пайгъамбар ﷺ, эгер узухьна тIафал гъафиш, узу фу дапIну ккунду?» Пайгъамбари ﷺ жаваб тувну: «Дугъаз яв мал-мутму мутуван». «Эгер думу узухъди кчихури гъахьиш?» - гьерху думу касди. «Увура гьаци апIин», - гъапи Пайгъамбари ﷺ. «Эгер дугъу узу гъакIиш», - гьерху дугъу. Пайгъамбари ﷺ жаваб туву: «Думуган шагьид хьидива». «Эгер узу думу йивну гъакIиш», - гьерху думу касди. Пайгъамбари ﷺ гъапи: «Думу кас жегьеннемдиъ хьиди» (Муслим).
3) Нюкягь адарди гужниинди дишагьлийихь зина апIуз гъитиш, дицир дишагьлийиз аьзаб адар, кIуру гафнан аьлимарин фикир саб ву. Гьаз гъапиш Пайгъамбарин ﷺ гьядисдиъ дупна: «Аллагьу Тааьлайи йиз умматди аьгъдарди кIваълан дубшну, гъалатI духьну ва дугъаз гужниинди апIуз гъиту гунгьарин аьфв апIуру» (Ибн Мажа).
Жара гьядисдиъ дупнаки, Пайгъамбарин ﷺ вахтари сар дишагьлийихь гужниинди зина апIуз гъитну ва Пайгъамбари ﷺ думу дишагьлийиз жаза тувундар».
Натижа:
Мусурман дишагьлийи я чаз гужниинди зина апIуз гъитайиз улихьна, ясана гъитбан кьяляхъ жвуву жвув дукIну ккундар. Мидихъди сабси думу Аллагьу Тааьлайи дивнайи кьадар ву дупну, сикиндира гъузну ккундар. Чахьан шлуб вари апIури, думу ляхниз къаршу духьну ккунду – чан гужниинди, аьмалдарвалиинди, Аллагьу Тааьлайикан ккун апIури, Аллагьу Тааьлайи аьзаб тувдивуз кIури, гучIар ккаъри.
4) Гъит думу аьйибнахьан марцц духьну ккунду, кIуру фикрарихьан ярхла ишри, гьаз гъапиш дугъ’ин я аьйиб, ясана гунагь алдар, хъа жвужву жвув йикIувал аьхю гунагь айи ляхин ву.
Гъит Аллагьу Тааьлайи мусурман касдин намус пуч апIру ксар тIанкь апIри.
