Аьхиратдиз гъягъюри…

Аьхиратдиз гъягъюри…

ЙикIувал фу ву ва йикIувалин кьяляхъ рюгьнакан фу шулу?

Инсанди учв бабкан гъахьи йигъланмина Аьхиратдикан аннамиш`вал ади шулу. Му ляхникан аьянвал шулу, эгер ухьу ихь бедендин айитI айи сирариз фикир тувуз хъюгъиш. Инсандиз вари гьаму дюн’я тувнийишра, дугъу хъанара Аьхиратдикан фикир апIидийи. Фу чав му дюн’яйиъ гъапIишра, учв мушваъ гъудрузруб гьарсариз аьгъя. Ухьу гъапиганси, му ляхникан варидариз аьгъя, амма саспидариз дидиз фикир тувуз ккундар.

ЙикIувал фу ву?

Инсандин жандак Аллагьу Тааьлайиз ккуни вахтназкьан либхури гъубзру. Дугъан аьхир гъафиган, иццру духьну, ясана саб жара себеб дубхьну, думу дюн’яйиан гъягъюру. ЙикIувал Аллагьдихьан ﷻ вушра, думу ляхин Аллагьу Тааьлайи Аьзраил малаикдиина табшурмиш дапIна.

Кечмиш шулайирихьна Аьзраил малаик гъювал

Вари жара малаикарси, Аьзраил малаикра нурикан дапIнайир ву ва гьаддиз думу саб вахтна гизаф йишвариъ хьуз мумкин ву. Дугъу саб ляхин апIура кIури, имбу ляхин апIуз шулдар кIуруб адар. Ригъди сабси вари дюн’яйиз фици акв тувруш, гьаци Аьзраил малаикдихьанра саб йишв’инди миллионариинди инсанарин жандиан рюгьяр адагъуз шулу.

Гьарсар малаикдиз чаз ухшар вуйи кюмекчи малаикар тувна. Ужур, гьякьлу кас кечмиш гъахьиган, сабпи ражну дугъахьна машнаъ нур, разивал айи малаикар гъюру. Гьадрарихъди Аьзраил малаикра гъюру ва дугъахъди сар, ясана сакьюдар чаз мютIюгъ вуйи, ужудар ксарин рюгьяр адагъру малаикар хьуз мумкин ву. Ужудар ксарин рюгьяр адагъру малаикар гунгьар кайи ксарин рюгьяр адагъру малаикарихьан фаркь’вал айидар ву. Гунгьар апIрударин рюгь адабгърудар чIуру машнан, рягьим адрудар шулу.

Кечмиш шулайи вахтна инсандин гьял фициб шулу?

Ужуб, гьякьлу уьмур хъапIу ксариз Женнетдин раккнар гьарган тIаъна. Пайгъамбари ﷺ дупна: «Гажниан шид фици рягьятди удубзуруш, ужур касдин рюгьра гьаци адабгъуру». Шагьидариз думу аьзаб рябкъюрдар, аьлава вуди дурариз чпи гьаму дюн’ятIан ужуб дюн’яйиз гъягъюрайивал аьгъю шулу.

Пайгъамбари ﷺ Угьюд гъазаватдиъ кечмиш гъахьи Аьбдаллагь ибн Аьмрин бай Жабириз гъапну: «Увуз яв адаш фици кьабул гъапIнуш аьгъявуз? Думу гизаф утканди кьабул гъапIну». Яв адашди гъапну: «Я, Аллагь! Узу инсанарихьна кьяляхъ апIин, гьадрариз Аьхиратдин утканваларикан ктибтуз!» Аллагьди ﷻ гъапну: «Кьяляхъ апIувал адар. Уьмур саб ражну тувруб ву, хъа уву мушваъ айиваликан Узу дурариз хабар тувдиза».

Гьаму дюшюшдин кьяляхъ Аллагьу Тааьлайи гьамциб аят гьапIну: «Аллагьдин ﷻ рякъюъ йивну гъакIидар, кечмиш гъахьидарикан гьисаб мапIанай. Дурар чIивиди ими ва Аллагьди (*)дурариз Чан рягьимлуваликан дурар рази шлуганси тувра» (Кьур’ан, 3:169, 170).

Ужуб рякъ хъапIу кас ужуб гьялниинди кечмиш шулу, хъа гунагькрарин йикIувал лапра аьзабнануб шулу. Пайгъамбари ﷺ , инсан кечмиш шулайи вахтна думу ляхниз хас вуйи дюъйир урхай, кIуйи.

ЙикIувалихьан гучI дапIну ккундийин?

Аллагьдихъ ﷻ хъугъну, ужудар ляхнар апIру ксариз йикIувалихьан гучI дубхьну ккундар. Ухьу фикир апIурхьа, гьаму дюн’яйин акв, утканвалар дирчну, мучIувализ фици гъягъюр, кIури. Думу дици дар, гьаз гъапиш ухьу гьаму читин дюн’яйиан рягьтибдиз гъягъюрухьа. Фана дюн’яйин ерина ухьуз гьаргандин Аьхират шулу. Кечмиш хьували инсан гьаму дюн’яйин читинваларихьан уьрхюру, фицики инсан кьаби гъахьиган, дугъаз фунуб вушра ляхин апIуз читинди алабхъуру.

Кечмиш хьпан кьяляхъ рюгь Аллагьдин ﷻ улихь дугъубжвуру. Эгер ужур кас вуди гъахьнуш, малаикари думу рюгь Аллагьдихьна ﷻ рубкьайизкьан хъади гъябгъюру. Малаикари, думу рюгьназ салам тувну, гьерхру: «Шлинуб ву му рюгь? Фукьан уткануб ву му рюгь!» Ва жаваб шулу: «Му рюгь гъудган апIру, ушв бисру касдинуб, садакьа тувруринуб ва Аллагь ﷻ бадали гьаму дюн’яйин вари читинвалар чаин улуркьу касдинуб ву». Аллагьди ﷻ думу рюгьназ салам тувру ва малаикариз гьамциб амур апIуру: «Гъайибхай му рюгь кьяляхъ чан накьвдиз, наан дугъан жандак кивнаш, фицики дугъу Мункар ва Накир малаикарин суалариз жаваб тувну ккунду».

Хъа гунагькрин рюгьнахъди мици утканди гаф-чIал апIурдар, думу кьяляхъ чан накьвдизди гатIабхьуру.

Накьвдиъ Мункари ва Накири гьамцдар суалар тувру: «Шлиз икрам апIури гъахьунва? Фуж вуяв Пайгъамбар? Фуну дин хъапIунва?» Эгер думу касди му дюн’яйиин ужуб уьмур хъапIри гъахьнуш, дугъу му суалариз жаваб тувиди.

Ихь арайиан гъушдариз фициб уж`вал апIуз шулу?

Инсан гьаму дюн’яйилан гъягъбалан кьяляхъ дугъан вари аьмалар дерккру. Дугъаз гъубзруб гьаму дюн’яйиъ чав гъапIуб ву. Эгер дугъу мянфяаьт кайи ляхнар гъапIнуш, дугъаз Аьхиратдиъра дидкан кюмек хьибди. Месэла, эгер дугъу саб ужуб китаб гъибикIнуш ва думу китабдикан инсанари мянфяаьт ктабгъураш, гьарсари ктабгъу мянфяаьтнакан кечмиш духьнайиризра кюмек хьибди.

Гьамцдар ксариз ухькан мянфяаьт хьпан бадали, ухьура дурарин ужудар ирс-агьлар духьну ккунду. Дурари гъибту мал-мутму Ислам диндиз харж апIури гъихьиш, дидканра дурариз гизаф мянфяаьт хьибди.